سرحدی زاده؛ از حزب ملل اسلامی تا حزب اسلامی کار

1399/4/25 ۰۴:۳۰

ابوالقاسم سرحدی زاده اگر چه شاید برای مخاطبان تازه کار سیاست در ایران نامی آشنا نباشد اما قدیمی ترها خیلی خوب او را می شناسند. ابوالقاسم سرحدی زاده در سال 1324 در شهر تهران متولد شد. فعالیت های مذهبی و سیاسی خود را با حضور در مجالس سخنرانی و وعظ در مساجد شروع كرد و ضمن ارتباط با دوستان و معلمین مذهبی، تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را به پایان رساند.

ابوالقاسم سرحدی زاده اگر چه شاید برای مخاطبان تازه کار سیاست در ایران نامی آشنا نباشد اما قدیمی ترها خیلی خوب او را می شناسند. ابوالقاسم سرحدی زاده در سال 1324 در شهر تهران متولد شد. فعالیت های مذهبی و سیاسی خود را با حضور در مجالس سخنرانی و وعظ در مساجد شروع كرد و ضمن ارتباط با دوستان و معلمین مذهبی، تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را به پایان رساند.

پیوستن به حزب ملل اسلامی

 اولین حضور جدی سرحدی زاده در عرصه سیاست با عضویت در حزب ملل اسلامی در سال 1342 آغاز شد. حزب ملل اسلامی در سال 1340 توسط "سید محمد کاظم بجنوردی"، فرزند "آیت الله میرزاحسن موسوی بجنوردی" از مراجع تقلید نجف‌ اشرف و صاحب کتاب القواعد الفقهیه، با هدف سرنگونی رژیم شاه در تهران تاسیس شد؛ این گروه فعالیت خود را معطوف به مبارزه مسلحانه بر ضد رژیم کرده بود. ابوالقاسم سرحدی زاده قبل از 15 خرداد 1342 به حزب ملل اسلامی پیوست و در این ایام اقدامات موثری را هم پا با دیگر اعضای حزب انجام داد؛ اما فعالیت اش در این حزب بیش از دو سال به طول نینجامید چراکه مهر ماه سال 1344 در حالی که 19 سال بیشتر نداشت، در جریان دستگیری‌های اعضای حزب، توسط ساواک دستگیر و به علت فعالیت مسلحانه، محکوم به اعدام شد که به دلیل اعتراض شدید روحانیون آن زمان به احکام صادره، در دادگاه تجدیدنظر با یک درجه تخفیف به 15 سال زندان محکوم گردید. سرحدی زاده قریب به 14 سال از ایام جوانی خود را در زندان‌های رژیم ستم شاهی گذراند و تحت شدیدترین و وحشیانه‌ترین شکنجه‌های بازجویان ساواک قرار گرفت ولی همواره مقاومت کرد و سرانجام در آبان ماه سال 1357 و تنها چند ماه مانده به پیروزی انقلاب اسلامی ایران از زندان آزاد شد.

سوابق و مسئولیتهای اجرایی

سرحدی زاده پس از انقلاب با تشکیل سپاه پاسداران بلافاصله همکاری اش را با این نهاد آغاز کرد. در همان زمان هم به دلیل اشراف به وضعیت زندان ها به خاطر سال های طولانی حبس در دوران رژیم سابق به پیشنهاد شهید بهشتی به ریاست شورای سرپرستی سازمان زندان ها رسید. عضویت در شورای سرپرستی و قائم مقامی بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی هم از دیگر تجربه های او بود.وی همچنین عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی و نیز سرپرست روزنامه صبح آزادگان بود.

 اما اوج حضور سرحدی زاده در راس سیاست از سال ۶۲ آغاز شد؛ از جایی که احمد توکلی، وزیرکار و امور اجتماعی دولت وقت از سمت خود استعفا داد و میرحسین موسوی، نخست وزیر او را به عنوان وزیر پیشنهادی به مجلس معرفی کرد. سرحدی زاده از آن تاریخ تا آغاز دولت سازندگی یعنی تابستان سال ۶۸ در این سمت باقی ماند. در دوران وزارت او تنش های فراوانی میان وزارت کار و شورای نگهبان پیرامون حق بیمه کارگران کارگاه های زیر ۵ نفر (شورای نگهبان ملزم کردن کارفرما به پرداخت حق بیمه را خلاف شرع می دانست)، زمینه ساز تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام شد.  سرحدی زاده در کارنامه سیاسی خود تجربه پارلمانتاریستی هم دارد؛ او نماینده ادوار سوم، پنجم و ششم مجلس از حوزه انتخابیه تهران بود. در مجلس ششم ریاست کمیسیون اجتماعی هم به او واگذار شد اما از همین دوره بر اثر سکته مغزی فعالیت های سیاسی اش زیر سایه وضعیت جسمانی اش قرار گرفت. او سال ۷۶ همزمان با تاسیس حزب اسلامی کار به عنوان اولین دبیرکل این تشکل سیاسی هم انتخاب شد اما بخش عمده سال های ۸۳ تا ۹۲ را در حاشیه سیاست و مدیریت کلان گذراند تا اینکه در مهرماه سال ۹۲ با حکمی که علی ربیعی، وزیر سابق کار به عنوان مشاور برای او صادر کرد، قدری بیشتر به حوزه سیاست نزدیک شد. روز پنجشنبه 11 مهر 1398 و در نشست خانه احزاب، از یک عمر فعالیت سیاسی او تقدیر شد.

تصدی وزارت کار و امور اجتماعی

ابوالقاسم سرحدی زاده در سال 1364 و در زمان نخست وزیری "میر حسین موسوی" به عنوان وزیر پیشنهادی کار" به مجلس معرفی و پس از اعلام رای به دولت راه یافت. ماجرای حضور سرحدی زاده در وزارت كار از آنجایی شروع شد كه احمد توكلی به دلیل اختلاف سلیقه با میرحسین موسوی، نخست وزیر وقت از ادامه وزارت استعفا داد. حضور سرحدی زاده در وزارت كار اما بی حاشیه نبود. او نگاهی متفاوت به كارگر داشت. معتقد بود كه باید روابط بین كارگر و كارفرما تغییر كند تا كارگران از حداقل حقوق خود همچون بیمه محروم نشوند. تلاش برای اصلاح قانون کار شاید جدی ترین اقدام سرحدی زاده برای پیگیری مطالبات حقوق كارگران را باید آن روزهایی دانست كه قرار بود قانون كار در مجلس مورد بررسی و تصویب قرار بگیرد. جریان مقابل وزارت كار در آن دوره علاقه ای به دخالت دولت در روابط میان كارگر و كارفرما نداشت. پیش نویس این قانون توسط احمد توكلی نوشته بود. سرحدی زاده برای آنكه قانون را تغییر دهد برای امام نامه نوشت و نظر ایشان را درباره دخالت دولت پرسید. نامه سرحدی زاده به حضرت امام خمینی(ره) بسم الله الرحمن الرحیم محضر مبارك رهبر كبیر انقلاب اسلامى، حضرت آیت الله العظمى امام خمینى مُدَّظلهُ العالى. با آرزوى سلامتى و طول عمر براى آن وجود شریف و امید پیروزى هرچه سریعتر رزمندگان عزیز اسلام علیه كفر جهانى، استدعا دارد با توجه به كیفیت و نوع كار این وزارتخانه در ارتباط با واحدهاى تولیدى و خدماتى بخش خصوصى در مورد سؤال زیر، این وزارت را راهنمایى و ارشاد فرمایید: "آیا مى‏توان براى واحدهایى كه از امكانات و خدمات دولتى و عمومى مانند: آب، برق، تلفن، سوخت، ارز، مواد اولیه، بندر، جاده، اسكله، سیستم ادارى، سیستم بانكى و غیره به نحوى استفاده مى‏نمایند، اعم از اینكه این استفاده از گذشته بوده و استمرار داشته باشد و یا به تازگى به عمل آید،  در ازاى این استفاده شروطى الزامى را مقرر نمود " والسلام علیكم و رحمةالله و بركاته ملتمس دعا ابوالقاسم سرحدى زاده وزیر كار و امور اجتماعی 16 آذر ماه 1366 پاسخ حمایتی امام در ماجرای قانون کار امام جواب نامه سرحدی زاده را چنین دادند: «در هر دو صورت چه گذشته و چه حال، دولت می‏تواند شروط الزامی را مقرر كند.» با این پاسخ امام دست دولت و سرحدی زاده باز شد اما این به معنای عقب نشینی جریان مقابل دولت نبود. اعتراض هایی از سوی این جریان به این دیدگاه امام شد و برخی از علما اعتراض كردند و برخی بر این گمان بودند كه چنین روند و دیدگاهی به حكومت كمونیستی منتهی خواهد شد. امام مجددا در حمایت از نگاه دولت پیام دادند. با این پیام مخالفان قانون كار جدید مجبور به عقب نشینی موقت شدند. اما باز هم این پایان كار نبود. تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام و تصویب قانون کار شورای نگهبان لایحه قانون كار به امضای سرحدی زاده را كه به تصویب مجلس هم رسیده بود، تایید نكرد تا باز هم سرحدی زاده و میرحسین موسوی برای امام نامه بنویسند و كمك بخواهند. این بار امام برای رفع این مشكل، فرمان تشكیل مجمع تشخیص مصلحت نظام را صادر كردند تا هر كجا بین مجلس و شورای نگهبان اختلافی به وجود آمد پا در میان بگذارد و آن مشكل را حل كند. مجمع تشخیص مصلحت نظام پس از تشكیل، مصوبه مجلس را كه همان نظر امام بود، تصویب كرد و بدین ترتیب با حمایت ها و دخالت های شخص حضرت امام قانون كار با تمام كارشكنی هایی كه در مسیر تصویب آن رخ داد به تصویب رسید. (با استناد به روزنامه اعتماد، شماره 3145 به تاریخ 13/10/93، صفحه 10 (احزاب))

دبیرکلی حزب اسلامی کار

حزب اسلامی کار از حزب‌های اصلاح‌طلب ایران است که بعد از انتخابات هفتمین دوره ریاست‌جمهوری در سال 1376 از بطن خانه کارگر به دبیرکلی "ابوالقاسم سرحدی‌زاده" با کارکرد بیشتر سیاسی و کمتر صنفی به وجود آمد و در تاریخ پنجم بهمن ماه 1377 از وزارت کشور اجازه فعالیت یافت و در تاریخ بیست و نهم بهمن ماه همین سال به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. از تاسیس خانه کارگر تا تاسیس حزب اسلامی کار ریشه خانه کارگر به شاخه کارگری حزب جمهوری اسلامی می‌رسد. خانه کارگر به عنوان مدافع حقوق کارگران در جمهوری اسلامی ایران، توسط "حسین کمالی"، "علیرضا محجوب"، "علی ربیعی" تأسیس شد. بعد از انتخاب سید محمد خاتمی به ریاست‌جمهوری و در راستای تحقق شعارهای وی مبنی بر توسعه سیاسی عده‌ای از اعضای مرکزی تشکیلات خانه کارگر تصمیم به ایجاد حزب جدیدی به نام حزب اسلامی کار گرفتند. بدین ترتیب با ایجاد اين حزب، فعالیت سیاسی در حزب اسلامی کار و فعالیت صنفی و کارگری در خانه کارگر تفکیک شدند. این مساله امکانی را به حزب تازه تاسيس داد که بتواند در مواقع خاص مواضع دوگانه بگیرد. به طور مثال در انتخابات مجلس نهم که اصلاح‌طلبان لیست انتخاباتی ارائه ندادند، حزب اسلامی کار با وجهه دیگر خود یعنی خانه کارگر وارد انتخابات شد و رسما کاندیدا معرفی کرد. حزب اسلامی کار بعنوان یک حزب انتخاباتی معروف است و معمولا در هر انتخاباتی با کاندیدا کردن اعضای شاخص خود وارد انتخابات می‌شود. عملکرد سیاسی حزب در سال‌های ابتدایی (1377 تا 1380) این حزب که ابوالقاسم سرحدی زاده دبیرکلی آن را بر عهده داشت این حزب فعالیت جدی داشت. اما پس از آنکه "حسین کمالی" به دبیرکلی رسید، دیگر فعالیت خاصی به جز شرکت در انتخابات از این حزب مشاهده نشد. اما در سالهای بعد نام این حزب مجددا بعنوان یک حزب فعال مطرح شد که این امر نیز تا حد زیادی متاثر از فعالیت یک گروه جوان اصلاح‌طلب تحت عنوان سازمان دانشجویی در این حزب بود. شرکت شخصیت‌های سیاسی مطرح در جلسات و مراسم این سازمان باعث شد تا نام حزب اسلامی کار به تبع سازمان دانشجویی‌اش مجددا بعد از سال‌ها مطرح شود و در واقع سازمان دانشجویی زمانی در این حزب کار خود را آغاز کرد که دفتر حزب اصلاح‌طلب و قانونی دیگری در تهران باز نبود.

نمایندگی مجلس شورای اسلامی

ابوابقاسم سرحدی زاده در ادوار سوم (1367)، پنجم (1375) و ششم (1379) مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده مردم تهران، ری و شمیرانات حضور یافت. از مهمترین اتفاقات دوران نمایندگی وی تحصن مجلس ششم و نامه انتقادی به رهبر معظم انقلاب اسلامی (جام زهر) می باشد. وی که به عنوان یکی از نمایندگان اصلاح طلب و نماینده "حزب مشارکت اسلامی" به همرا دیگر اصلاح طلبان به مجلس راه یافته بود در اتفاقات این مجلس نقش داشت. سرحدی زاده از جمله نمایندگان متحصن در مجلس ششم بود.

عارضه مغزی و دوری از فعالیتهای سیاسی

سرحدی زاده در اواخر خدمت خود در مجلس ششم در سال 1382 دچار سکته مغزی شده و از ادامه فعالیت باز ماند. وی پس از آن فعالیت محسوسی در عرصه سیاست نداشت. تنها فعالیت وی پس از عارضه مغزی، مربوط به "حزب اسلامی کار" می باشد.

ابوالقاسم سرحدی زاده نهایتا در 24 تیر 99، پس از تحمل یک دوره طولانی بیماری بر اثر ایست قلبی در بیمارستان لواسانی تهران در سن 75 سالگی، درگذشت.