زندگی و مرگ با موسیقی

1396/10/16 ۰۹:۲۹

غلامرضا مین باشیان در سال 1240 خورشیدی در تهران بدنیا آمد. در سال 1258 در میان شاگردان کلاس نقاشی و زبان فرانسه در دارالفنون شاگرد دوم شد و یک قطعه نشان از ناصرالدین شاه دریافت کرد. پدرش «نصرالله خان مهندس نوری» وقتی او را در زمینه موسیقی مستعد دید، فرزندش را به شعبه موسیقی دارالفنون که تحت ریاست آلفرد ژان باپتیست لومر اداره می‌شد، سپرد. وی در آن مدرسه به تحصیل پرداخت و پس از فراغت از تحصیل به تعلیم در همان جا گمارده شد و سمت معاونی لومر را یافت.

نگاهی به زندگی غلامرضا مین باشیان

احسان آقایی: غلامرضا مین باشیان در سال 1240 خورشیدی در تهران بدنیا آمد. در سال 1258 در میان شاگردان کلاس نقاشی و زبان فرانسه در دارالفنون شاگرد دوم شد و یک قطعه نشان از ناصرالدین شاه دریافت کرد. پدرش «نصرالله خان مهندس نوری» وقتی او را در زمینه موسیقی مستعد دید، فرزندش را به شعبه موسیقی دارالفنون که تحت ریاست آلفرد ژان باپتیست لومر اداره می‌شد، سپرد. وی در آن مدرسه به تحصیل پرداخت و پس از فراغت از تحصیل به تعلیم در همان جا گمارده شد و سمت معاونی لومر را یافت.

وی در سال 1262 با درجه سلطانی (سروان) فرمانده موزیک سوار قزاق شد و در مرداد 1266 به درجه یاوری (سرگرد) موزیکانچیان قزاق ارتقا یافت و در سال 1277 به درجه میرپنجی رسید. سپس به منظور تکمیل تحصیلات خود در سال 1277 به همراه فرزندش نصرالله خان به روسیه رفت و دو سال درکلاس ریمسکی کورساکوف (Rimsky Korsakov) موسیقیدان بزرگ روس به تحصیل پرداخت. پس از مراجعت به ایران، ابتدا در بریگاد قزاق خدمت کرد و سپس ریاست کل دسته‌های موزیک قزاقخانه را برعهده گرفت. هنگام نهضت مشروطیت به جهت مخالفت با استبداد از دسته­ قزاق بیرون آمد و به فرانسه رفت. پس از مراجعت از فرانسه با درجه سرتیپی به ریاست کل دسته‌های موزیک نظام ایران (دسته موزیک ژاندارمری، نظمیه، نصرت و گارد سلطنتی) منصوب شد.

غلامرضا مین باشیان در سال 1291 لقب «سالار معزز» گرفت و سال بعد درجه امیرتومانی و نشان الماس را دریافت کرد و مدتی نیز به احمدشاه پیانو تعلیم می‌داد. در سال 1300 اداره موزیک ارتش را تأسیس  و به کار ارکستر نظام سر و سامان بخشید و شاگردانی شایسته تربیت کرد. شعبه موزیک دارالفنون که سالار معزز خود در آن تحصیل کرده بود، در سال 1297 تفکیک شده و به نام «مدرسه موزیک» جزئی از واحدهای وزارت معارف درآمد و این آغاز دوران جدید آموزش موسیقی علمی یا تولد هنرستان موسیقی بود و سالار معزز به‌عنوان نخستین مدیر این مدرسه منصوب شد و تا سال 1307 این مدرسه زیر نظر وی و فرزندش نصرالسلطان اداره شد.

مین باشیان مانند حسین خان هنگ‌آفرین

 از موسیقیدانانی بود که علاوه بر تخصص در رشته خویش (موزیک نظام) به موسیقی ایرانی نیز وارد بود و از نخستین کسانی نیز هست که موسیقی ایرانی را به نت اروپایی نوشت و انتشار داد. او علاوه بر موسیقی نظام، توجه خاصی به موسیقی ایران داشت و چند سالی را نزد استادان مشهور زمان خود تار نواخت و با ردیف موسیقی ایرانی آشنا بود. وی از نخستین کسانی است که روی پیانو سعی داشت این نواها را اجرا کند و از آنجا که کوک پیانو در حالت استاندارد و بین‌المللی خود فاقد فواصل مخصوص موسیقی ایرانی است، خود کوک پیانو را تغییر داده و نوازندگی می‌کرد و معتقد بود شاگردان مدرسه موزیک می‌بایست با اصول موسیقی ملی هم آشنا باشند.

توجهی که سالار معزز در آن عصر به موسیقی علمی ایرانی داشت (گنجاندن موسیقی ایرانی در دروس) در واقع حکم پایه‌ای را داشت برای اقدامات گسترده بعدی که اهمیتش در آن روزگار مشهود نبود و در واقع وی نخستین هنرمندی است که راه را برای ثبت الحان موسیقی و آشنا ساختن موسیقیدانان ایرانی به شیوه علمی باز کرد.

سازنده سرودهای پرشور و ملی، در سال 1310 به تقاضای خود بازنشسته شد و سرانجام در سال 1314 نت آخر زندگی را نواخت و چشم از جهان فرو بست و در شهر قم دفن شد.

منبع: روزنامه ایران