صفحه اصلی / مقالات / دانشنامه ایران / افندی /

فهرست مطالب

افندی


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : شنبه 17 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

افندی \afandī\، از القاب‌ و عناوين‌ رايج‌ در امپراتوری عثمانی‌ كه‌ در اصل از آفنتس‌ بيزانسی‌، و آفنتس‌ از يونانی‌ كهن‌ آوثنتس‌ به‌ معنی‌ «آقا، سرور، ارباب‌» گرفته‌ شده‌ است ‌(EI1, III / 4؛ ليدل‌، 275). 
گفته‌اند كه‌ اين‌ عنوان‌ پس ‌‌از فتح‌ قلمرو بيزانس‌ در آناتولی‌ توسط سلجوقيان‌ آسيای صغير وارد فرهنگ‌ اسلامی‌ شد («دائرة المعارف‌ ترك‌»، XIV / 373). گويا اول بار ابن‌‌بطوطه‌ (د 756 ق)، از برادر حاكم‌ قصطمونيه‌ (قسطمونی‌ / كاستامونی‌) با عنوان‌ افندی ياد كرده‌ است (1 / 324)، بدون‌ آنكه‌ معنای آن‌ را ذكر كند. افلاكی‌ (د 741 ق) هم‌ از ملكه‌ خاتون‌ دختر جلال‌الدين‌ محمد مولوی با عنوان‌ افندی بوله‌ نام‌ برده‌، و آن‌ را به‌ «خداوندگارزاده‌» ترجمه‌ كرده‌ است‌ (2 / 995). از اواخر عصر سلجوقيان‌ روم‌، عنوان‌ افندی كم‌كم‌ به‌ جای «چلبی‌» به‌ كار رفت‌ (IA, IV / 132). در اوايل‌ عصر عثمانی‌، افندی به‌ جای مولانا به‌ كار می‌رفت‌ («دائرةالمعارف‌ جديد ... »، II / 755). 
از كلمۀ افندی به‌ دو صورت‌ خطاب‌ و لقب‌ استفاده‌ می‌شد، مانند: «الله‌ افنديميز» برای خداوند و «ينی‌‌چری افندی» برای دبير بزرگ‌ ينی‌‌چريان‌ (برای نمونه، نک‍ : EI1، IA، همانجاها؛ «دائرةالمعارف‌ ترك‌»، XIV / 373-374؛ «دائرةالمعارف‌ زبان‌ ... »، III / 2؛ «دائرة المعارف‌ جديد»، همانجا؛ كاظم‌ قدری، 2 / 257). 
به‌‌دنبال‌ اصلاحات‌ عصر تنظيمات‌ (1255 ق / 1839 م)، القاب‌ نيز تحت‌ قاعده‌ درآمد و لقب‌ افندی فقط برای مردان‌ دينی‌ و ديوانی‌ اختصاص‌ يافت‌ (EI2, II / 687). 

مآخذ

ابن‌‌بطوطه‌، رحلة، بيروت‌، 1987 م؛ افلاكی‌، احمد، مناقب‌ العارفين‌، به‌‌كوشش‌ تحسين‌ يازيجی‌، آنكارا، 1980 م؛ كاظم‌ قدری، حسین، تورك‌ لغتی‌، استانبول‌، 1928 م؛ نيز: 

EI1; EI2; IA; Liddell, H. G. and R. Scott, A Greek - English Lexicon, Oxford, 1961; Türk ansiklopedisi, Ankara, 1966; Türk dili ve edebiyatı ansiklopedisi, Istanbul, 1979; Yeni Türk ansiklopedisi, Istanbul, 1985. 
محسن‌ جعفری‌مذهب‌ (دبا)
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: