صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / ادبیات فارسی / ابدال شاعر /

فهرست مطالب

ابدال شاعر


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : پنج شنبه 15 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اَبْدال، شاعر متصوّف تُرک، متخلّص به ابدال و معروف به «قره ابدال شمسی» (1244-1303 ق /  1828-1886 م) که به زبان فارسی نیز شعر می‌سرود. وی در شهر قونیه و در خانواده‌ای فقیر زاده شد. نامش سلیمان و نام پدرش عثمانی بود (اینال، TDEA; 5 / 1768). به علت فقر در کودکی تحصیلاتش ناتمام ماند و در 1259 ق / 1843 م به بارگاه مولانا جلال‌الدین بلخی روی آورد. متولّیِ (تُربه دارِ) آستان مولانا، موسوم به قایقوسوز ابدال، او را به مکتب سپرد و به تربیتش همت گماشت و چون قرآن کریم و اصول عقاید دینی را فرا‌گرفت، قایقوسوز او را به خدمت مرشد خود، محمد سودی دَدَه، برد و سپس به او «خلافت نامه» داد. وی از قایقوسوز ابدال، که مرشد و مربّی او بود، «قره ابدال» لقب گرفت، و چون به درگاه شمس تبریزی وابسته بود به «شمسی» معروف گردید (اینال، همانجا). مدتی به توصیۀ مرشدش در شهر افیون قره حصار و بورسه اقامت گزید و سپس به استانبول رفت. در 1855م (1271ق) به قونیه بازگشت و ازدواج کرد. در 1870م (1287 ق) از سوی علی ددۀ خراسانی از مشایخ طریقت مولوی، به مشیخت زاویۀ گوزل حصار، از توابع ایالت آیدین، برگزیده شد. سپس در 1872 م به دعوت پیروان طریقت مولوّیه در جزیره کِرِت به آنجا رفت و در شهر خانیه (مرکز جزیره، واقع در ساحل شمال غربی آن) اقامت گزید و به تأسیس «مولوی خانه» همّت گماشت و سرانجام در 22 سپتامبر 1886 م (23 ذیحجه 1303 ق)، در این شهر درگذشت و در مولوی خانۀ خانْیه به خاك سپرده شد (اینال، همانجا؛ TDEA; TA).
قره ابدال در آغاز شاعری شمعی، نوری، نیازی و شمسی تخلّص می‌کرد، و سپس تخلّص «ابدال» را به مناسبت نام مرشدش قایقوسوز ابدال برای خود اختیار نمود. غزلیات فارسی او به نام «تحفة المثنوی علی حُبّ الحیدری» در 23 صفحه و سروده‌های ترکی وی به نام «دیوانچه» یا «دیوانچۀ قره شمسی» در 49 صفحه، هر دو در یک مجلد در 1887 م (1304 ق) به کوشش پسرش عارف، در استانبول به چاپ رسید (اینال، همانجا). مثنوی فارسی او، با نعت حضرت پیغمبر (ص) و خلفای راشدین و اولیا شروع و با ذکر فاجعۀ کربلا و سرزنش یزید و مرثیه‌ای در سوگ شهیدان کربلا پایان می‌پذیرد (ایرانیکا، 174).

مآخذ

İNAL, Ibnūlemin, Mahmudkemal, Son Asır Türk Sairleri, Istanbul, Vol. 5, 1969; Iranica; TA; TDEA.

علی‌اکبر دیانت
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: