صفحه اصلی / مقالات / اسود عنسی /

فهرست مطالب

اسود عنسی


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : پنج شنبه 8 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اسود عنسی \asvad-e ansī\، اسود بن کعب بن عوف (مق‍ ‍11ق / 632م)، از بزرگان یمن که داعیۀ پیامبری داشت. آنچه از زندگی او می‌دانیم، مربوط است به اواخر ایام پیامبر اکرم (ص) و دعوی پیامبری اسود و جنگهای ردّه، که با افسانه‌ها درآمیخته است.
اسود از بنی‌عنس، یکی از تیره‌های قبیلۀ بزرگ مَذحِج، بود (ابن‌قتیبه، 65؛ مسعودی، 276؛ دارقطنی، 3 / 1622) و در خُبان، نزدیک نَجران، زاده شد (طبری، 3 / 185؛ دارقطنی، 2 / 745). خاندان اسود گویا از «عباهله» بوده‌اند و اسود را نیز بدین مناسبت، «عبهله» خوانده، یا لقب داده بودند (طبری، 3 / 233؛ سهیلی، 7 / 445-446). 
عباهله عنوان پادشاهان محلی یمن است که فرمانروایی در خاندانشان ارثی بود و در کنار فرمانروایان ایرانی، که از زمان خسرو انوشیروان بر این دیار چیره شده بودند، حکومت می‌کردند و گویا نسبشان به ملوک حمیر می‌رسیده است (جاحظ، الحیوان، 7 / 101؛ ابن‌منظور، ذیل عبهل). گفته شده است که پیامبر اسلام (ص) جریر بن عبدالله بجلی را نزد اسود فرستاد، اما وی اسلام نپذیرفت (بلاذری، 1 / 125). اگر این روایت درست باشد، اسود می‌بایست از سران و حکمرانان قوم خود بوده باشد؛ فراهم آمدن قبایل بزرگ یمن بر گرد او، و طغیان وی و نبردش با سپاه مدینه نیز مؤید این معنی است.

 شورش اسود از خبان آغاز شد (ابن‌هشام، 4 / 246؛ بسوی، 3 / 262؛ طبری، 3 / 229-240). او پس از چندی، بخشهای درونی شبه‌جزیره تا حضرموت و حدود طایف را فرمان‌بردار خود کرد. شهر بن باذان (باذام) در نزدیکی صنعا به جنگ او شتافت، اما تاب نیاورد و کشته شد و اسود صنعا را نیز تصرف کرد (بسوی، همانجا؛ بلاذری، 1 / 127؛ طبری، 3 / 229؛ ابن‌اثیر، 2 / 378). با انتشار خبر شورش اسود، پیامبر (ص) کسانی را نزد قبایل یمنی فرستاد تا بر ضد اسود به کار پردازند (طبری، 3 / 231؛ ابن‌عبدالبر، 4 / 1551)؛ از آن جمله وَبر بن یُحَنَّس، که به صنعا گسیل شد (ابن‌حبیب، 151؛ طبری، 3 / 134)، با فیروز و دادویه هم‌داستان گشت و آنان به کمک قیس بن هبیره، که بر جان خود بیمناک شده بود، و با همراهی مرزبانه، همسر ایرانی اسود، او را شبانگاه، در خواب کشتند (ابن‌حبیب، همانجا؛ بلاذری، 1 / 126؛ طبری، 3 / 235-239). این رویداد چند روز پیش از وفات پیامبر (ص) رخ داد و گویند خبر آن به ابوبکر رسید (بلاذری، 1 / 127؛ طبری، 3 / 235-236؛ مسعودی، 227؛ قس: یعقوبی، 2 / 130؛ همدانی، 8 / 27). پس از مرگ اسود، قیس بن هبیره در جنگ بر سر قدرت و برای خشنودی یاران اسود، دادویه را کشت (ابن‌سعد، 5 / 534؛ ابن‌کثیر، 6 / 331؛ نیـز نک‍ : ه‍ د، ابناء) و ایرانیان را از یمن بیرون راند و از اطاعت ابوبکر نیز سرپیچید. ابوبکر کسانی را به سرکوب او فرستاد و سرانجام، وی دستگیر، و به مدینه فرستاده شد (بلاذری، همانجا؛ طبری، 3 / 323 بب‍‌ ).
اسود عنسی را از سخن‌سرایان عرب دانسته‌اند (جاحظ، البیان ... ، 1 / 280) که با کاهنی و نیرنگ‌بازی، مردم را به سوی خود می‌خوانده است (بلاذری، 1 / 126؛ طبری، 3 / 185؛ مسعودی، همانجا). 

مآخذ

 ابن‌اثیر، الکامل؛ ابن‌حبیب، محمد، «اسماء المغتالین»، نوادر المخطوطات، به‌کوشش عبدالسلام هارون، قاهره، 1373ق / 1954م، مجموعۀ ششم؛ ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبرى، بیروت، دارصادر؛ ابن‌عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، به‌کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، مطبعة نهضه؛ ابن‌قتیبه، عبدالله، المعارف، به‌کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1380ق / 1960م؛ ابن‌کثیر، البدایة؛ ابن‌منظور، لسان؛ ابن‌هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، به کوشش ابراهیم ابیاری و دیگران، قاهره، 1355ق / 1936م؛ بسوی، یعقوب، المعرفة و التاریخ، به‌کوشش اکرم ضیاء عمری، بغداد، 1396ق / 1976م؛ بلاذری، احمد، فتوح البلدان، به‌کوشش صلاح‌الدین منجد، قاهره، 1956م؛ جاحظ، عمرو، البیان و التبیین، به‌کوشش حسن سندوبی، قاهره، 1351ق / 1932م؛ همو، الحیوان، به‌کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، 1388ق؛ دارقطنی، علی، المؤتلف و المختلف، به‌کوشش موفق بن عبدالله، بیروت، 1406ق / 1986م؛ سهیلی، عبدالرحمان، الروض الانف، به‌کوشش عبدالرحمان وکیل، قاهره، 1387ق / 1967م؛ طبری، تاریخ؛ مسعودی، علی، التنبیه و الاشراف، به‌کوشش دخویه، لیدن، 1893م؛ همدانی، حسن، الاکلیل، به‌کوشش انستاس ماری کرملی، بغداد، 1931م؛ یعقوبی، احمد، تاریخ، بیروت، دارصادر.

محمدمهدی امینی (دبا)

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: