صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / ادبیات فارسی / آصفیه /

فهرست مطالب

آصفیه


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : سه شنبه 28 آبان 1398 تاریخچه مقاله

آصَفِیَّه، از کتابخانه‎های مهم و معتبر هند واقع در حیدرآباد دکن. این کتابخانه در 1308ق / 1891م در زمان میرمحبوب علی‎خان نظام نهم (1286-1329ق /  1869-1911م) به کوشش سیدحسین بلگرامی و ملاعبدالقیوم تأسیس شد. چندی بعد حکومت دکن آن را جزءِ تأسیسات دولتی قرار داد و مقرری سالانه برای آن تعیین کرد، و به منظور گسترش مجموعۀ کتابهای آن، اقدام به خرید کتابخانه‎های شخصی نمود. اولین مدیر کتابخانۀ آصفیه، مولوی سیدعلی حیدر طباطبایی بود که پس از مرگ وی مولوی تصدق حسین سالیان دراز ریاست کتابخانه را به‌عهده گرفت و پس از او پسرش مولوی عباس حسین مدیر کتابخانه شد. تدوین فهرستی از گزیدۀ کتابهای عربی و فارسی آصفیه به کوشش او و پسرش انجام پذیرفت. کتابخانۀ آصفیه پس از انقراض حکومت نظام شاهیّۀ دکن (آصف جاهیّه) (1137-1376ق / 1724-1956م) کتابخانۀ مرکزی حیدرآباد نام گرفت. سپس مجموعۀ کتابهای آن به «کتابخانۀ دولتی نسخ شرقی و مؤسسۀ تحقیقاتی آندراپرادش» انتقال یافت.
در این کتابخانه نسخ متعدد چاپی و خطی به زبانهای عربی، فارسی، اردو، انگلیسی و زبانهای محلی شبه‌قاره موجود است. تعداد این کتابها در 1370ق / 1950م تقریباً به 760‘76 جلد رسید که از این شمار 428‘14 جلد نسخه‎های خطی بود. در همین سال تعداد نسخ خطی فارسی و عربی آن به 000‘16 جلد و نسخه‎های خطی اردوی آن به حدود 800 جلد رسید.
علاوه بر کمیت قابل توجه، کتابهای کتابخانۀ آصفیه از لحاظ تنوع موضوعات نیز قابل توجه است. در فهرست آثار عربی فارسی آن مشخصات صدها کتاب در فقه (مذاهب اهل سنت و مذهب شیعۀ امامیه)، کلام، حدیث، رجال، علوم قرآنی، ادبیات، فلسفه، منطق، تاریخ، جغرافیا، طب، ریاضیات، نجوم و... دیده می‎شود. 
گذشته از تعدد و تنوع کتابها، مجموعۀ آصفیه، به سبب نفاست آثار گرد‌آمده، چه از لحاظ موضوع و چه از لحاظ تذهیب و خطاطی، از اهمیت و اعتبار خاصی برخوردار است. در این کتابخانه چندین کتاب نادر و منحصر به فرد، نسخه‎های معتبر و قدیمی (از سده‎های 5 تا 10ق / 11 تا 16م)، آثاری به خط خود نویسندگان یا فرزندان و یا شاگردان ایشان، نسخ منقول از نسخه‎های اصلی و کتابهایی از خزاین سلاطین و کتابخانه‎های دانشمندان، با حواشی و تعلیقات سودمند موجود است. فهرست گزیدۀ کتابهای عربی و فارسی کتابخانۀ آصفیه در 4 جلد ترتیب یافته که شامل برخی از کتب اردو نیز می‎باشد. این فهرست در فاصلۀ 1331 و 1354ق / 1913 و 1935م در روزگار حکومت آخرین نظام حیدرآباد، عثمان علی‎خان (1329-1375ق / 1911-1956م) و ریاست مولوی تصدق حسین و مولوی عباس حسین بر کتابخانۀ آصفیه تألیف شده است. عنوان 2 جلد اول چنین است: فهرست مشروح بعضی کتب نفیسۀ قلمیه مخزونۀ کتب خانۀ آصفیۀ سرکار عالی، و جلد سوم و چهارم با عنوان فهرست کتب عربی و فارسی و اردو... منتشر شده است. این 2 جلد اخیر به صورت ضمیمۀ 2 جلد قبلی است و در آنها به ذکر عنوان کتاب و نام مؤلف و تاریخ تحریر کتاب در جدول‎بندی صفحات اکتفا شده است.

مآخذ

آصفیه، فهرست، ج 1، مقدمه؛ همان، فهرست کتب عربی و فارسی و اردو، ج 4، مقدمه؛ افشار، ایرج، «کتاب در هندوستان»، راهنمای کتاب، س 2، شمـ 5 (اسفند 1338ش)، ص 664؛ شمسی ندوی، سلمان، هندوستان کی مشرق کتب خانه، لکهنو، 1973، صص 149-151.

بخش ادبیات

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: