صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / تاریخ / ابوالعاص /

فهرست مطالب

ابوالعاص


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : چهارشنبه 21 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اَبوالْعاص، ابن‌ربیع بن عبدالعزّی بن عبد شمس (د ذیحجۀ 12 / فوریۀ 634)، داماد پیامبر (ص) و خواهرزادۀ خدیجۀ كبری. دربارۀ نام او در منابع اختلاف است. عده‌ای او را قاسم یا مقسّم (ابن قتیبه، 141) و بعضی هشیم یا مهشم (یا مُهَشِّم) گفته‌اند، اما بیشتر او را لَقیط نامیده‌اند (بلاذری، 1 / 397؛ ابن اثیر، 5 / 237؛ ابن حجر، 4 / 121).
ابوالعاص پیش از بعثت پیامبر (ص)، با زینب دختر بزرگ آن حضرت ازدواج كرد. پس از بعثت، با آنكه خدیجه و دخترانش ایمان آوردند، ابوالعاص همچنان در شرك باقی ماند (ابن سعد، 8 / 30-31). وی كه بازرگانی ثروتمند و امین و از جملۀ مشاهیر مكه بود (ابن هشام، 2 / 306)، در جنگ بدر در صف مشركان حضور داشت و به اسارت مسلمانان درآمد (واقدی، 1 / 139؛ ابن هشام، همانجا). هنگامی كه مردم مكه برای آزادی اسیران، به تأدیۀ فدیه پرداختند، زینب هم فدیه‌ای برای ابوالعاص به مدینه فرستاد كه ضمن آن گردن‌بندی از آن خدیجه بود و گفته‌اند كه چون چشم پیامبر (ص) بر آن افتاد، متأثر شد و پس از كسب موافقت مسلمانان، ابوالعاص را آزاد ساخت و اموال زینب را نیز پس فرستاد و از ابوالعاص پیمان گرفت كه زینب را آزاد گذارد (همو، 2 / 307، 308؛ واقدی، 1 / 130-131؛ بلاذری، همانجا). او نیز پس از بازگشت به مكه، زینب را همراه با یاران پیامبر (ص) به مدینه فرستاد (نک‍ : ابن هشام، 2 / 308-310).
ابوالعاص در مكه به كار خود مشغول بود تا اینكه در جمادی الاول 6 ق همراه با كاروانی از مردان و اموال مردم قریش برای تجارت راهی شام شد (بلاذری، 1 / 377، 398). این كاروان در برابر حملۀ مسلمانان به فرماندهی زید بن حارثه تاب مقاومت نیاورد؛ برخی گریختند وبرخی دیگر گرفتار شدند و اموالشانن به دست مسلمانان افتاد. ابوالعاص نیز گریخت و شبانه خود را به مدینه رسانید و به خانۀ زینب رفت و به او پناهنده شد. زینب او را پناه داد و آن واقعه را در مسجد در حضور مسلمانان به اطلاع پیامبر (ص) رساند. پیامبر(ص) نیز پناهندگی او را پذیرفت و هنگامی كه به درخواست زینب دستور داد اموال كاروان را به مشركان بازگردانند، ابوالعاص نیز همراه با اموال به مكه بازگشت و ضمن بازگرداندن اموال مردم گفت كه به اسلام گرویده است. وی پس از چندی به مدینه بازگشت و پیامبر (ص) در محرم 7 ق زینب را با همان عقد زناشویی پیشین نزد او فرستاد (واقدی، 2 / 553-554؛ ابن‌هشام، 2 / 312-314؛ ابن‌سعد، 8 / 33). بعضی گفته‌اند كه زینب با مهر و نكاح جدید به زوجیت ابوالعاص درآمـد (نک‍ : ابن حجر، 4 / 122).
زینب برای ابوالعاص پسری به نام علی و دختری به نام امامه به دنیا آورد. امامه بعدها به ازدواج علی (ع) درآمد (ابن سعد، 8 / 31).

مآخذ

ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابة، قاهره، 1285 ق؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابــة ‌فی تمییز الصحابة، قاهره، 1328 ق؛ ابن‌سعد، محمد، طبقات الكبری، بیروت، دار صادر؛ ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، 1960 م؛ ابن هشام، عبدالملك، السیرة النبویة، به كوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، 1375 ق / 1955 م؛ بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، به كوشش محمد حمیدالله، قاهره، 1959 م؛ واقدی، محمد بن عمر، المغازی، به كوشش مارسدن جونز، لندن، 1966 م.

ابوالحسن دیانت

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: