صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / ادبیات فارسی / امیری فیروزکوهی /

فهرست مطالب

امیری فیروزکوهی


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : سه شنبه 20 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

اَمیریِ فیروزْكوهی، كریم (1288-1363ش/ 1909-1984م)، فرزند مصطفى قلی منتظم‌الدوله، متخلص به امیر، شاعر و ادیب معاصر. وی در فرح‌آباد فیروزكوه به دنیا آمد (امیری، دیوان، 1/ نه). نیاكان او از روزگار كریم خان زند تا اواخر حكومت قاجار، از امیران سپاه و سران لشكر بودند و «امیر» جزء اول نام آنان بود (همان، 1/ نه ـ یازده؛ نیز نک‍ : بامداد، 1/ 236، 4/ 334). 

زندگی

امیری در 7 سالگی (1295 ش) همراه پدرش به تهران آمد و تحصیلات ابتدایی را در مدرسۀ سیروس آغاز كرد (امیری، همان، 1/ چهارده)؛ سپس در مدرسه‌های ثروت، آلیانس، سلطانی و كالج آمریكایی به تحصیل پرداخت (همان،1/ پانزده، هفده) و در 1308 ش تحصیلات رسمی را ناتمام گذاشت (همان، 1/ نوزده) و به استخدام ادارۀ ثبت اسناد و املاك درآمد (همانجا). امیری تا 1314ش به فراگیری موسیقی پرداخت، اما در 26 سالگی در پی تغییر حال روحی، موسیقی را رها كرد و به تحصیل علوم قدیم رو آورد و مدت 6 سال نزد شیخ عبدالنبی كجوری، سیدحسین كاشانی، سیدكاظم عصار، میرزا خلیل كمره‌ای و سیدمحمود امام جمعه، ادبیات عرب، منطق، كلام، حكمت و فقه و اصول را آموخت و در نوشتن و سرودن به زبان عربی تسلط یافت (همان، 1/ بیست و سه ـ سی و هشت؛ نیز نک‍ : میرانصاری، 1/ 469). 
امیری پس از كناره‌گیری از خدمت رسمی دولت در 1319ش، از 1326 تا 1336 ش سردفتر اسناد رسمی بود و از آن پس به هیچ شغلی نپرداخت (امیری، همانجا). 
امیری فیروز كوهی با انجمنهای ادبی چون: انجمن ادبی ایران، انجمن ادبی حكیم نظامی و انجمن ادبی فرهنگستان همكاری داشت (همان، 1/ سی‌وپنج). وی در تهران درگذشت و در حضرت عبدالعظیم به خاك سپرده شد (میرانصاری، همانجا). بسیاری از شاعران در سوگ او مرثیه سروده‌اند (نک‍ : سوكنامۀ امیر، سراسر كتاب). 
امیری از میان ادیبان معاصر با رهی معیری، بهمنیار و محمدعلی بامداد (امیری، همان، 1/ بیست و یك، بیست و سه، سی و شش)، وحید دستگردی (همو، «بر بالین ... »، 395-401)، صادق هدایت، و از موسیقی‌دانان معاصر با حبیب سماعی، ابوالحسن صبا، عبدالحسین شهنازی و بسیاری دیگر از استادان موسیقی معاشرت داشت (همو، دیوان، 1/ چهل ـ چهل و چهار). 

آثـار

بجز مقاله‌ها، آثار دیگر او اینهاست: 

الف ـ چاپی

1. عفاف‌نامه، مثنویی در لزوم حجاب؛ 2. مقدمه بر چاپ نسخه‌ای از دیوان صائب؛ 3. دیوان، كه در دو جلد به كوشش امیر بانو كریمی به چاپ رسیده، و مشتمل است بر غزلیات، منظومه‌ها، قصاید، قطعه‌ها و مثنویها. 

ب ـ چاپ نشده

1. احقاق الحق؛ 2. ترجمۀ مكاتیب نهج‌البلاغة؛ 3. ترجمۀ نفس المهموم (امیری، همان، 1/ چهل ونه؛ میرانصاری، 1/ 470-471). 

نقد آثار

امیری در 12 سالگی سرودن غزل را آغاز كرد (امیری، همان، 1/ هجده) و تا 20 سالگی به پیروی از حافظ شعر می‌سرود، اما پس از آشنایی با صائب، شیفتۀ سبك او شد (همو، «گفت و گو»، 289) و از این رو، منتقدان معاصر، امیری را در غزل‌سرایی پیرو سبك هندی می‌دانند (درودیان، 707؛ صبور، 38؛ آرین‌پور، 3/ 530)، اما غزل امیری فاقد پیچیدگیهای سبك هندی و بیشتر نزدیك به شیوۀ شاعران سبك عراقی است. زبان امیری در غزل پاك، روشن، هموار و اندیشمندانه است. 
شیوۀ سخنوری امیری در قصیده، یادآور جزالت سخن خاقانی، و دلتنگیهای شاعرانۀ او یادآور دلتنگیهای مسعود سعد است. وی در سرودن قصیده، میراث سبك خراسانی و دستاوردهای دورۀ بازگشت را درهم آمیخته، و قصاید استواری سروده كه اغلب بیانگر تألمات اوست. در ستایش اسلام و اهل بیت (ع) (نک‍ : دیوان، 2/ 908، 949، 958، 1003) سخن او سخته، متكلف و آمیخته به اصطلاحات قرآنی است و در اخوانیات لحنی نرم و پر شور و حال دارد و در مرثیه‌سرایی كلامش صمیمی و پرسوز و گداز است. 
قطعه‌های امیری به لحاظ سبك‌شناختی، دنبالۀ قصاید اوست. در مقایسه با قصیده‌ها، مضمون قطعه‌ها، حكمت‌آمیز، و زبان آنها دشوارتر و كهن‌تر است (نک‍ : همان 2/ 1114، 1263). امیری قالب مثنوی را برای حسب حال برگزیده است. شیوۀ تركیب‌سازی امیری در مثنوی، یادآور شیوۀ نظامی است. منظومه‌های امیری بالغ بر 3 هزار بیت است. وی در سرودن منظومه‌ها، تمام دقت و وسواس خود را به كار گرفته، و در سایۀ برخورداری از تنوع قافیه و كثرت ابیات، تصویرهای جدیدی ساخته كه حاصل تعامل اندیشه و احساس اوست. 

مآخذ

آرین‌پور، یحیى، از نیما تا روزگار ما، تهران، 1374 ش؛ امیری فیروزكوهی، كریم، «بر بالین استاد»، ارمغان، تهران، 1342 ش، س 32، شم‍ 8 و 9؛ همو، دیوان، به كوشش امیربانو كریمی، تهران، 1369 ش؛ همو، «گفت و گو»، فصلنامۀ هنر، تهران، 1361ش، شم‍ 1؛ بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، 1357ش؛ درودیان، ولی‌الله، «دیوان امیری فیروزكوهی»، آینده، تهران، 1360ش، س 7، شم‍ 9-10؛ سوكنامۀ امیر، به كوشش امیربانو كریمی، تهران، 1364 ش؛ صبور، داریوش، صدف، تهران، 1344 ش؛ میرانصاری، علی، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، تهران، 1376 ش. 

امیربانو كریمی
 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: