صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / تاریخ / آمدرز /

فهرست مطالب

آمدرز


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : شنبه 3 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

آمِدرُز، هنری فردریک (1854-1917 م)، خاورشناس، متخصص کتابهای تاریخی عربی سدۀ 4 ق / 10 م، حقوقدان انگلیسی، مصحح و ناشر مجموعه‌ای از آثار تاریخی با عنوان «کتابهای بازماندۀ تاریخی»

زندگی

تبار آمدرز به خاندانی سویسی می‌رسد، لیکن او ملّیت انگلیسی داشت و با فرهنگ انگلیسی پرورش یافت و تحصیلات دانشگاهی را در رشتۀ حقوق به پایان برد و پیشۀ وکالت دادگستری را برگزید. در تحصیل زبان و تاریخ عرب، به‌ویژه در راه شناسایی نسخه‌های خطی عربی، کوشش فراوان کرد و در حقوق اسلامی و تاریخ به تحقیق و تألیف پرداخت. او یکی از نویسندگان مجّلۀ انجمن سلطنتی آسیایی بود (زرکلی، 8 / 99).

آثـار

کارهای آمدرز را می‌توان در سه مقولۀ تصحیحات، مقلات تاریخی و مقالات حقوقی ـ فقهی دسته‌بندی کرد.

الف ـ تصحیحات

بیش‌تر پژوهشهای آمدرز دربارۀ کتابهای تاریخی عربی متعلق به سدۀ 4 ق / 10 م است. او بخشهایی از کتابهای تاریخی را تصحیح انتقادی کرد و در مجموعه‌ای با عنوان «کتابهای بازماندۀ تاریخی» منتشر ساخت. مهم‌ترین کارهای او در این زمینه به شرح زیر است:
1. تحفة‌الامراء فی تاریخ الوزراء، از ابوالحسین هلال بن المُحَسِّن بن ابراهیم الصّامی (359-447 ق / 970-1055 م)، به ضمیمۀ جزء ششم از کتاب التاریخ همین مورخ همراه با تعلیقات و یادداشتهایی به انگلیسی و فهرستهای عربی ـ انگلیسی، بیروت، 1904 م. تحفة ‌الامراء که در تاریخهای قدیم از آن به نام کتاب ‌الوزراء یاد شده (آمدرز، مقدمه، پانویس 2)، کتابی است در تاریخ بلاد اسلامی و شرح حال وزیران برجستۀ آل ‌بویه و خلفای عباسی در فاصلۀ اواخر سدۀ 3 و اوایل سدۀ 4 ق / 9 و 10 م.
2. تاریخ ابن یَعْلی حمزة بن قَلانِسی معروف به ذیل تاریخ دمشق، از حمزة بن اسدبن علی بن محمد ابویعلی التّمیمی الدّمشقی (464-555 ق / 1071-1160 م)، ادیب، کاتب و عمید دمشق، همراه با منتخباتی از تواریخ ابن اَزْرَق فارِقی (د بعد از 577 ق / 1181 م)، سبط ابن‌جوزی (د 654 ق / 1256 م) و حافظ ذَهَبی (د 748 ق / 1348 م)، لیدن، بیروت، 1908 (عقیقی، 2 / 495). این کتاب که بیش‌تر به تاریخ دمشق و سوریه و گه‌گاه به حوادث بغداد می‌پردازد، به گفتۀ ابن‌خلکان (د 681 ق / 1282 م) دنبالۀ تاریخ هلال صابی است و حوادثِ تقریباً دو قرن، از 448 تا 555 ق / 1056 تا 1160 م، را در برمی‌گیرد.
3. کتاب تجارب ‌الامم، جزء پنجم و ششم، تألیف ابوعلی احمدبن محمد، معروف به مِسْکَوَیْهْ (د 421 ق / 1030 م)، همراه با ذیل تجارب الامم و بخش هشتم از تاریخ هلال صابی، مصر 1914-1916 م، لیدن، 1920-1921 م (عقیقی، همانجا)، این کار آمدرز عیناً در 3 مجلد (حاوی 4 جزء) در بغداد تجدید چاپ شده است. جزء اول و دوم شامل حوادث 75 سال (295- 369 ق / 907-980 م) در زمان تنی چند از خلفای عبّاسی و امیران دیلمی است. جزء سوم شامل ذیلی است که ابوشجاع محمد بن حسین، ملقّب به ظهیرالدّین رودراوَری (د 488 ق / 1095 م) وزیر المستظهر باللّه (د 487 ق / 1094 م) بر تجارب الامم نوشته و در آن به ذکر وقایع سالهای 369 تا 389 ق / 980 تا 999 م پرداخته است. جزء چهارم در برگیرندۀ جزء هشتم از تاریخ صابی، شامل رویدادهای 5 سال (389-393 ق / 999-1003 م) است که آمدر آن را به‌عنوان تکلمۀ ذیلِ رودراوری تصحیح کرد و کار نیمه تمام او را مارگلیوث (1850-1940 م) به پایان برد.

ب ـ مقالات تاریخی

1. «یادداشتهایی در ترجمۀ احوال چند صوفی» (JRAS، 1912 م، 1087-1089 و 551-586)، 2. «تجارب الامم ابوعلی مسکویه» ایندکس ( ایسلامیکوس، I / 341)، 3. «دست نوشتۀ ناشناخته‌ای از ابن جوزی در کتابخانۀ موزۀ بریتانیا» (JRAS، 1906 م، 851-880، 1907 م، 19-39)، 4. «قصه‌هایی از زندگی موظف و اداری، برگرفته از تذکرۀ ابن‌حمدون و غیره» (همان، 1908، 409-470) ابن حمدون، ابوالمعالی محمدبن حسن ملقب به کافی الْکُفاة (495-562 ق / 1101-1166 م)، از دانشمندان لغوی بزرگ روزگار عباسیان است، 5. «یادداشتهایی راجع به دو مقاله دربارۀ میّافارقین» (شهری در دیار بکر، در عراق امروزی) (همان، 1909 م، 176 و 170)، 6. «ابوالفضل ابن العمیدِ وزیر در تجارب الامم ابوعلی مسکویه» (ایندکس ایسلامیکوس، I / 612). ابن عمید ابوالفضل محمد بن حسین (د 360 ق / 971 م)، دبیر و وزیر کاردان رکن‌الدّولۀ دیلمی است، 7. «سفارت از بغداد به نزد امپراتور بازیل دوم» (JRAS، 1914 م، 915 ,942). بازیل دوم (ح 346-415 ق / 957-1025 م) امپراتور مقتدر بیزانس و معروف به بلغارکش بود که دامنۀ قلمرو خود را تا قفقاز و سوریه رساند.

ج ـ مقالات حقوقی

1. «منصب قاضی در احکام السلطانیۀ ماوَردی». (همان، 1910 م، 761-796). ابوالحسن علی ماوردی، فقیه و قاضی بزرگ شافعی در نیمۀ قرن 5 ق / 11 م بود. 2. «مظالم، اجرای عدالت در احکام السلطانیۀ ماوردی» (همان، 1911 م، 635-674)، 3. «حِسْبَه در احکام السلطانیۀ ماوردی» (همان، 1916 م، 287-314 و 77-101).

مآخذ

ابن قلانسی، ابویَعْلی حمزه، ذیل تاریخ دمشق، به کوشش هنری آمدرز، بغداد، 1908 م، مقدمۀ انگلیسی؛ ابن مسکویه، ابوعلی احمدبن محمد، تجارب‌ الامم، به کوشش آمدرز، مصر، 1914-1916؛ بدوی، عبدالرحمن، موسوعة ‌المستشرقین، بیروت، 1984 م، صص 35-36؛ زرکلی، خیرالدّین، الاعلام، بیروت، 1984 م؛ صابی، هلال‌بن محسن، تحفة‌ الامراء فی تاریخ‌ الوزراء، به کوشش هنری آمدرز، بیروت، 1914 م، مقدمۀ انگلیسی؛ عقیقی، المستشرقون؛ نیز:

Hall, G. K., Catalog of the Onental Institute Library, University of Chicago 1970, I / 525; JRAS.

مجدالدّین کیوانی

 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: