صفحه اصلی / مقالات / دائرة المعارف بزرگ اسلامی / تاریخ / آل نجاح /

فهرست مطالب

آل نجاح


نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی : شنبه 3 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

آل نَجاح، سلسله‌ای منسوب به المؤیّد نجاح که میان سالهای 412-554 ق/1021- 1159 م بر زَبید واقع در کرانۀ خاوری دریای سرخ (اکنون جزو یمن شمالی و در باختر آن) فرمان راند.
نجاح غلام حبشی مرجان، آخرین وزیر آل زیاد (ه‍ م) در زبید، در 412 ق/1021 م حکومت را در دست گرفت و سلسلۀ آل زیاد را که در روزگار مأمون عباسی بر تهامه فرمان می‌راند (ترسیس، 92)، برانداخت و تا 452 ق/1060 م بر زبید حکومت کرد و در آن سال به تحریک علی ‌بن محمد صُلَیحی به دست کنیزکی مسموم و کشته شد و آل صلیح بر زبید چیره شدند. پس از کشته شدن نجاح، دو تن از پسران او به نامهای سعید ملقب به احول، و نصیر‌الدین جیّاش ملقب به الملک‌ المکین (ابوالطّامی) به جزیرۀ دهلک رفتند و در آنجا به آموختن قرآن و ادبیات مشغول شدند (ابن خلدون، 4/216). مدتی بعد بازگشتند و جیاش، علی ‌بن محمد را کشت (همو، 4/217) و سعید بر زبید چیره شد. از این زمان تا 482 ق/ 1089 م که جیاش بر مسند فرمانروایی نشست و آل نجاح کاملاً بر زبید چیرگی یافتند، آن دیار میان آنان و آل صلیح دست به دست می‌گشت. سعید در 481 ق/ 1088 م به دست مکرم صلیحی کشته شد و به روایتی درگذشت و جیاش نخست به عدن (ابن خلدون، 4/217؛ ابومخرمة، 43) و سپس به هند گریخت و6 ماه بعد، ناشناخته وارد زبید شد و چندی بعد حکومت را در دست گرفت (ابومخرمه، 44-45). جیاش تا 498 یا 500 ق/1105 یا 1107 م (همو، 45) فرمان راند. پس از او پسرش فاتک اول تا 503 ق/ 1109 م فرمانروایی داشت تا آنکه درگذشت و جای خود را به منصوربن فاتک داد. منصور، وزیر خود انیس الفاتکی را به‌سبب تحکمی که بر او داشت بکشت و کار ملک را به پسرش فاتک دوم سپرد و خود به خوشگذرانی پرداخت. ابن خلدون، وزیر مقتول را ابومنصور عبیداللّه می‌داند، حال آنکه او در آن زمان هنوز به وزارت نرسیده بود و افزون‌برآن، ابومنصور عبیداللّه کشته نشده بلکه در 529 ق/1135 م درگذشته است. منصور در 522 ق/ 1128 م به دست وزیر خود کشته شد. فاتک پسر منصور نیز تا 531 ق/1137 م فرمان راند و چون پسری نداشت، پس از وی پسرعمویش فاتک سوم، پسرمحمدبن فاتک اول، به فرمانروایی پرداخت. زوال آل نجاح که از حدود 500 ق/ 1107 م به علت نفوذ وزیران آغاز شده بود، در روزگار او به نهایت رسید. فاتک سوم در 554 ق/ 1159 م به دست احمدبن سلیمان در زبید کشته شد و بدین‌سان سلسلۀ آل نجاح برچیده شد.
ابوالطّامی جیّاش، سومین فرمانروای این سلسله، مردی شاعر و ادیب بود. دیوان شعری بزرگ به او نسبت داده‌اند. همچنین کتابی به نام المفید فی اخبار زبید معروف به مفید جیاش نوشت (ابومخرمه، 46-47). فاتک بن منصورنیز مدارسی جهت فقیهان در زبید ساخت (ابن خلدون، 4/ 218). 

مآخذ

ابن خلدون، العبر، بیروت، 1958 م؛ ابومخرمه، عبداللّه، تاریخ ثغرعدن، لیدن، 1936 م؛ ترسیسی، عدنان، الیمن و حضارة العرب، بیروت، صص 92-94؛ زامباور، ادوارد ریتر، نسب‌نامۀ خلفا و شهریاران، ترجمه محمدجواد مشکور، تهران، 1356 ش، صص 181-182؛ زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، 1984 م، 3/103، 5/125-126، 7/302؛ لین پول، استانلی، طبقات سلاطین اسلام، ترجمۀ عباس اقبال، تهران، 1363 ش، صص 82-83.

صادق سجادی

 

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: