جغرافیای جامع ایران

طرح تدوین جغرافیای جامع ایران پاسخی درخور به فقدان مجموعه‌ای علمی و فراگیر از ویژگیهای جغرافیایی کشور است. شالودۀ تألیف و تدوین این اثر بر اصول و جنبه‌هایی قرار گرفته است که آن را ماهیتاً اثری متمایز می‌سازد. جغرافیای جامع ایران شامل 4 مجلد (و یک مجلد ضمیمه) است که محتوای هر یک به ترتیب زیر خواهد بود:
جلد نخست با مقدمه‌ای در بیان ضرورت تألیف این اثر آغاز می‌شود. آن‌گاه منابع شناخت ایران به تفصیل بررسی و معرفی می‌گردد و در پی آن ویژگیهای محیط طبیعی و زیستی کشور به شرح فصلهای زیر مورد مطالعه قرار می‌گیرند:
موقعیت و حدود سرزمین (شامل موقعیت ریاضی، نسبی، منطقه‌ای و جهانی).
ساختار زمین (از جمله شامل خصوصیات عمومی زمین ساخت، حرکات زمین و تکتونیک، روندهای تکوینی در دورانهای مختلف، زمین‌لرزه‌خیزی و منابع کانی و معدنی).
ریخت‌شناسی زمین (ازجمله شامل چاله‌ها و مرتفعات داخلی، رشته‌کوههای زاگرس و البرز، نواحی پستِ ساحلی و مسائل خاص زمین‌ساخت و اشکال ناهمواری).
آب و هوای ایران (ازجمله شامل عوامل تعیین‌کنندۀ آب و هوا، درجۀ حرارت و گرما، بارش و عوامل مؤثر و پراکنش منطقه‌ای آن، تبخیر و نم نسبی و پهنه‌بندی اقلیمی).
شبکه و منابع طبیعی آب (از جمله شامل ویژگیهای عمومی منابع آب، خصوصیات دریاها و دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، ماندابها و باتلاقها، خصوصیات عمومی چشمه‌ها و آبهای معدنی).
خصوصیات خاکهای کشور (از جمله شامل خصوصیات عمومی خاکها، خاکهای جلگه‌ها، دره‌ها و نواحی پایکوهی، خاکهای فلاتها، خاکهای منطقۀ پست خزری، خاکهای نواحی کوهستانی و فرسایش خاک و مسائل آن).
پوشش گیاهی (ازجمله شامل پراکندگی، تنوع و تراکم پوشش‌گیاهی، پراکندگی وتنوع گونه‌های درختی، درختچه‌ای و گونه‌های علفی، انواع جنگلها، خصوصیات عمومی و انواع مراتع، گیاهان صنعتی ـ دارویی، گیاهان حوضه‌های باتلاقی، گلهای ایرانی و انهدام پوشش گیاهی و مسائل محیطی ـ اکولوژیک).
حیات جانوری (از جمله شامل نواحی و چشم‌اندازهای باارزش زیست‌محیطی، چشم‌اندازهای اکولوژیک، پارکهای ملی و مسائل زیست‌محیطی).
جلد دوم با مقدمه‌ای در بیان اهمیت جغرافیای تاریخی و شناخت نظام سکونتگاهی آغاز می‌شود و سپس فصلهای زیر به ترتیب مورد مطالعه قرار می‌گیرند.
ویژگیهای جغرافیای تاریخی‌ـ سیاسیِ ایران (ازجمله شامل نام ایران و سابقۀ تاریخی آن، محدودۀ سرزمین، عوامل مؤثر بر وحدت جغرافیایی، مرزهای باستانی و دگرگونی حدود آنها، منطقه‌بندی تاریخ ایران در دوره‌های مختلف تاریخی و گروههای قومی ـ زبانی گویشهای مختلف کشور).
شیوه‌های زیستی‌ـ تاریخی (ازجمله شامل نقش عوامل جغرافیایی در شکل‌پذیری جامعه و فرهنگ ایرانی، یک‌جانشینی و شکل‌گیری سکونتگاههای انسانی، نقش عوامل جغرافیایی در پدیداریِ کوچ‌روی، همزیستی و مناسبات تاریخی شهر، روستا و عشایر و شناخت نظری و عینی روابط شهرها با حوزه‌های پیرامونی).
ویژگیهای سیاسی‌ـ حقوقی (ازجمله شامل تقسیمات سیاسی، واحدهای سیاسی‌ـ اداری، مرزها، همسایگان و کشورهای هم‌جوار، سازمانها و تأسیسات، احزاب، اتحادیه‌ها و تشکلها، قوانین و مقررات حقوقی، قانون اساسی، حقوق مدنی، نیروهای مسلح و روابط بین‌الملل).
ویژگیهای جمعیتی ایران (ازجمله شامل خصوصیات عمومی و ترکیب و پراکنش جمعیت، کیفیات جمعیتی، آموزش و سواد، اشتغال و فعالیت، رشد و تحول، جمعیت شهری و روستایی، تحرک و مهاجرت و بررسی جمعیت آینده).
امکانات رفاهی و امور اجتماعی‌ـ فرهنگی (ازجمله شامل آموزش در سطوح مختلف، بهداشت و درمان، رفاه و درآمد ملی، وسائل ارتباط جمعی، رادیو ـ تلویزیون، مطبوعات و نشریات، کتاب و کتابخانه‌های عمومی، مخابرات، شبکه‌های ارتباط جهانی، برنامه‌ریزیهای مکانی فضایی و برنامه‌های بلند مدت و میان‌مدت توسعۀ اجتماعی ـ اقتصادی).
جلد سوم با مقدمه‌ای در بیان جایگاه تریلوژی زیستی (کوچ‌روی زندگی شهری و روستایی) آغاز می‌شود و سپس فصلهای زیر به ترتیب مورد مطالعه قرار می‌گیرند:
کوچندگان و عشایر (ازجمله شامل خصوصیات نظام کوچ‌روی، شمار و پراکندگی ایلات و عشایر، ساخت اجتماعی ایلات و عشایر، ایلات بزرگ و طوایف مستقل، فعالیتهای اقتصادی ایلات و عشایر، تحولات اجتماعی ـ اقتصادی ایلات و عشایر و کوچ و مسائل آن).
روستا و روستانشینی (ازجمله شامل سابقۀ روستانشینی، شمار، وسعت، و پراکندگی روستاها، پهنه‌بندی و ویژگیهای منطقه‌ای روستاها، سازمان اجتماعی روستاها، نظامهای بهره‌برداری و تولید روستایی، روابط و مناسبات سنتی مالکیت زمین، شیوه‌ها و نظامهای بهره‌برداری، واحدهای اندازه‌گیری آب و زمین، فعالیتهای اقتصادی روستایی، الگوهای سکونت و مسکن روستایی، سابقۀ تحولات روستایی، اصلاحات ارضی و پیامدهای آن، عمران روستایی پس از انقلاب اسلامی، سازمانها و نهادهای عمران روستایی و برنامه‌های روستایی).
شهر و شهرنشینی (ازجمله شامل سابقۀ برپایی شهرها، نقش و عملکردهای تاریخی شهرها، و شهر و شهرنشینی معاصر، شمار، پراکنش و خصوصیات شهرها، شهرگرایی و شهرنشینی نوین، تحولات ساختاری شهرها، عملکردهای شهری و سلسله‌مراتب شهرها، تمرکزگرایی و مسائل شهری، جایگاه ویژۀ کلانشهر تهران و آیندۀ شهرها).
جلد چهارم با مقدمه‌ای در بیان جایگاه نظام و فعالیتهای اقتصادی آغاز می‌شود و سپس فصلهای زیر به ترتیب مورد مطالعه قرار می‌گیرند:
نظام اقتصادی (ازجمله شامل خصوصیات عمومی نظام اقتصادی، نهادها و تأسیسات اقتصادی، پولی، درآمد و تولید ملی و انواع فعالیتهای اقتصادی).
کشاورزی و منابع طبیعی (ازجمله شامل وسعت و پراکندگی منابع طبیعی، اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کشور، سابقۀ فعالیت کشاورزی، اشکال سازمانی تولید سنتی محصول، آغاز و گسترش شیوه‌های نوین تولید زراعی، بازار و بازاریابی محصولات زراعی، دامداری و دامپروری، مرتع و جنگل‌داری، صید و ماهیگیری، و پرورش طیور و زنبورعسل).
معادن و انرژی (ازجمله شامل صنایع استخراجی، صنعت نفت، منابع و ذخایر نفت، سطح تولید نفت، نقش استخراج نفت در اقتصاد کشور، صنعت گاز، منابع و ذخایر گاز ایران، نقش صنعت گاز در اقتصاد ایران، و صنایع پتروشیمی و آب و برق).
صنعت و واحدهای صنعتی (ازجمله شامل سابقۀ فعالیت صنعتی، صنایع سنتی و دستی، صنایع نوین، آغاز صنعتی شدن و گسترش صنایع نوین، انواع واحدها و پهنه‌بندی صنایع، صنایع سنگین، ماشین‌آلات صنعتی، اتومبیل‌سازی، صنایع سبک، صنایع غذایی، صنایع لوازم خانگی، صنایع شیمیایی و دارویی، صنایع چوب و سلولزی و صنایع الکترونیک).
خدمات، حمل و نقل و بازرگانی (ازجمله شامل راهها و حمل و نقل، تجارت و بازرگانی، بازرگانی داخلی و خارجی، بانکها و مؤسسات مالی‌ـ اعتباری، کمیت و کیفیت صادرات و واردات، و بیمه).
جلد ضمیمه: فهرستها و پیوستها (شامل فهرست تفصیلی مطالب، فهرست اعلام، فهرست نام اشخاص، فهرست نام جایها، فهرست نام مؤسسات و نهادها، فهرست جدولهای آماری، فهرست اسناد، و فهرست نقشه‌ها).

ورود به سایت

مرا به خاطر بسپار.

کاربر جدید هستید؟ ثبت نام در تارنما

کلمه عبور خود را فراموش کرده اید؟ بازیابی رمز عبور

کد تایید به شماره همراه شما ارسال گردید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.:

ثبت نام

قبلا در تارنما ثبت نام کرده اید؟ وارد شوید

کد تایید را وارد نمایید

ارسال مجدد کد

زمان با قیمانده تا فعال شدن ارسال مجدد کد.: