مقاله

مطابق استدلال دیوخریسوستُم (حدود۴۰ـ ۱۲۰م)، جامعه سیاسی یا شهر، تنها «گروهی از انسان‌هاست که در یک محل زندگی می‌کنند و وفق قانون اداره می‌شوند». این که از قضا در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که «وفق قانون اداره می‌شود»، به معنی صحیح کلمه، کاملا اتفاقی است. وقتی می‌بینیم حقوق، تکالیف، امتیازات و مسئولیت‌ها در جامعه به اراده ثروتمندان و قدرتمندان برای پاداش‌دادن به پیروان و یا به حاشیه‌راندن مخالفان توزیع می‌شوند، می‌توانیم از همان آغاز فرض کنیم که همدلی طبیعی در روابط معقول، درنتیجة بدخواهی و بلاهت به انحراف کشیده شده است.

آنچه که در میان عوامل مختلف، دنیای جدید را از دنیای قدیم، جدا می کند، تغییری است که در علم و ابزارهای انتقال علم رخ داده است. اگر «کتاب» را مهم‌ترین ابزار ذخیره علم بدانیم، می‌توانیم، ادوار تاریخ بشر را به سه دوره تقسیم کنیم.

در جریان جنگ جهانی اول، براثر فتوای علمای مکتب سامرا، هزاران شیعه در عراق برای مقابله با انگلیسیها عازم جهاد شدند. مجاهدین شیعه برای ضربه زدن به محل استقرار نیروهای انگلیسی شیوه جنگ چریکی را انتخاب کردند. نتیجه این کار ایجاد رعب و وحشت بر نیروهای انگلیسی بود.

با روی کار آمدن حکومت صفوی در دوران پس از مغول، شاهد حضور اولینها در تاریخ ایران هستیم. شکل‌گیری ارتشهای بزرگ، منظم و تا اندزه‌ای آشنا به فنون جدید جنگی که برای نخستین‌بار در دوره شاه عباس صفوی شکل گرفت، یکی از همین اولینهاست.

داشتن مناسبات صلح‌آمیز و دوستانه با کشورهای همسایه از جمله اصولی است که در سیاست بین‌الملل بدان توجه می‌شود. درواقع داشتن روابط مناسب با کشورهای همسایه و حسن همجواری از جمله اولویتهایی است که رهبران هر کشوری باید بدان توجه کنند. این امر به صورت ویژه در مورد کشورهایی صدق می‌کند که محاط در دریا نیستند و همسایگان بسیاری را در کنار خود می‌بینند.

ناصر خسرو اندیشمندی است آزاده و خردورز که بیشترین منزلت و اعتبار را برای تفکر مستقل قائل است و از پیروی ناآگاهانه از آرای دیگران سخت گریزان و متنفر. با توجه به آنچه گفته شد، شگفت نیست که او تا این حد، از تقلید نابخردانه نفرت داشته باشد:

از همان قرن نخست هجری، در زمینه های اعتقادیف فقهی و تاریخی، بین مسلمانان اختلاف آرا پدید آمد. به تدریج، فرقه های مذهبی بر اساس اختلافات سیاسی، و در کنار آن اختلاف در زمینه های اعتقادی و فقهی و تاریخی، پدید آمدند و به مرور توده های مسلمانان را ابتدا بر اساس تقسیم بندی شهری – مذهبی، و پس از آن ، در داخل هر شهر، به تناسب اختلافات محلی مذهبی به خود جذب کردند.

اندیشه ها در بستر مسائل سیاسی و اجتماعی شکل می گیرند. سده های نخستین اسلامی و مشکلات سیاسی فراوان آنها زمینه ساز پیدایش اندیشه هایی بود که با دغدغۀ حفظ سنت پیامبر(ص) در عرصه های مختلف سیاسی و فرهنگی جلوه گر شد. احمدبن حنبل (241ق) را می توان یکی از صاحبان چنین اندیشه ای در آن دوران شمرد. در این مقاله سعی خواهد شد تا با روش درک منطق درونی نظریه سیاسی که الگویی برای شناخت نظریه سیاسی است و با رویکردی تاریخی نظریه احمد بن حنبل درباره حاکمیت جائر بررسی شود.

یکی از جالب‌ترین تناقضات در تاریخ اندیشه سیاسی آن است که افلاطون و به‌خصوص ارسطو و تا حدود زیادی حیات سیاسی «پولیس» آتن تأثیر گیرایی بر تخیل سیاسی در طول قرون متمادی داشته‌اند! «پولیس» نهادی منحصر به فرد بود که حدودی از مشارکت سیاسی را برای شهروندانی فراهم می‌ساخت که هرگز با هم برابر نبودند. سنجش حیات سیاسی امپراتوری‌ها و دولت‌ها با معیارهای آن، به‌ناچار دور از دسترس و یأس‌آور به نظر می‌رسد.

برخی شواهد و مستندات حکایت از آن دارد که از زعفران و برخی رنگهای گیاهی دیگر در رنگرزی انواع الیاف طبیعی، و نیز به عنوان خضاب و رنگ موی سر و صورت، در ادوار کهن استفاده می‌شده است. در بندهش ـ از متون پهلوی عصر ساسانیان ـ مواد گیاهی که در رنگ‌کردن جامه‌ها به کار می‌رفته، به زعفران، دار پرنیان ‏‎]‎بقم‎[‎‏، زردچوبه، روناس و نیل تصریح شده و همچنین از مادۀ گیاهی دیگری سخن رفته که پطروشفسکی آن را «وخه» قرائت کرده و شادروان مهرداد بهار آن را ‏h‏ و ‏wh‏ آوانویسی نموده است.