مقاله

شهرتِ علمیِ سرزمینِ اُوچ از «مدرسه فیروزیه» آغاز می‌شود که در دوره سومروها (424-752هجری) در شبه‌قارّه تاسیس شده بود و در دوره ناصرالدّین قباچه (دورِ حکومت: 607-625هجری) در اوجِ شکوفایی بود. قاضی ابوعمرو عثمان بن محمّد ابراهیم بن عبدالخالق جوزجانی معروف به قاضی منهاج‌الدّین سراج – ریاست «مدرسه فیروزیه» آن را برعهده داشت. «ناصری‌نامه» و «طبقاتِ ناصری» ازآثار اوست. قطب‌الدّین کاشانی، قاضی‌القضات این دوره بود. رساله منظومِ وی: «تحفة الفقه» است که در کتاب‌خانه اوچ گیلانی است.

جامعه‌شناسی ادبیات یکی از شاخه‌های علم جامعه‌شناسی است و مثل سایر شاخه‌های این علم، به روشی نظام‌مند، بی‌غرض، سرد و جدا با موضوع خود مواجه می‌شود. همچنان‌که در سایر شاخه‌های جامعه‌شناسی، هیچ موضوعی نیست که تاب نگاه تیز و نافذ جامعه‌شناس را بیاورد، در جامعه‌شناسی ادبیات هم هیچ موضوع ادبی‌ای، مقدس، مبتنی بر امر استعلایی و تافتۀ جدابافته تلقی نمی‌شود و اثر ادبی در وهلۀ نخست به‌منزلۀ یک موضوع، امری در خور موشکافی، تبیین و تحلیل و حتی «تقلیل» در نظر گرفته می‌شود و این‌ها همه برخلاف آن‌چیزی است که معمولاً در ساحت ادبیات و نقد ادبی مرسوم می‌گذرد.

اسناد تاریخی بسیاری از گذشتگان باقی مانده است. این اسناد اطلاعات ارزشمندی به‌دست می‌دهند. یکی از این اسناد، نقاشی ناصرالدین شاه قاجار از وزیر خویش، فرخ خان امین‌الدوله است. در نوشتار حاضر اسکن سند مذکور آورده شده و یادداشت ناصرالدین شاه در ذیل نقاشی خوانش شده است و به اطلاعاتی که از نقاشی و یادداشت به‌دست آمده، اشاره کرده‌ایم. علاوۀ بر آن مقداری نیز به زندگانی و شخصیت امین‌الدوله پرداخته‌ایم.

این ایده که شهریار چیزی است که وانمود می‎کند -یعنی یک کتاب ‎راهنمای علمی برای حاکمان جائر- نه تنها با [واقعیتِ] زندگی ماکیاوللی بلکه با نوشته‎های او نیز ناسازگار است؛ و صدالبته هرکسی که می‎خواهد شهریار را به‌مثابه یکی از اصلی‎ترین فقرات تبیین اندیشۀ سیاسی ماکیاوللی به کار گیرد، متوجه این نکته شده است.

یکی از موجبات پیشرفت در هر رشته‌ای، آشنایی با تاریخ آن است و فلسفه از این اصل مستثنا نیست. بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه در سال جاری کتاب «تاریخ فلسفه غرب» را در دسترس عموم قرار داده که نوشتار مختصر استاد بهاءالدین خرمشاهی در توضیح آن بسنده است:

در شرح رأی ابن‌عربی توسط مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه الف) می‌دانیم که حضرت استاد آقا میرزا ابوالحسن اصفهانی، مشهور و مشتهر به میرزا ابوالحسن جلوه، خود مستقیماً متن جدیدی را تألیف و تصنیف نکرد و آنچه تحت عنوان آثار و تألیفات ایشان در تاریخ حکمت و فلسفه ایران مضبوط است، در اصل، حواشی و تقریرات دروس ایشان و جمع‌آوری‌شده توسط برخی شاگردان خاص او به‌ویژه سیدعباس موسوی شاهرودی است.۱ ‏

در بین محققان معاصر کمتر کسی مانند شیخ عزیزاله عطاردی خبوشانی در باب تاریخ و فرهنگ و رجال خراسان تحقیق و تفحص کرده است. این تحقیقات او بسیار وسیع بود و برای شناخت بهتر خراسان کتابخانه‌های جهانی و فهرست نسخ خطی را سطر به سطر کاویده بود تا سهم خراسان را در فرهنگ ایران و جهان بنمایاند.

همواره انسان‌های خیراندیش در طول تاریخ بوده‌اند. انسان‌هایی که به مردم خدمت می‌کردند و مردم را دوست داشتند. سعیشان در برآورده‌کردن نیازهای قشر کم‌درآمد جامعه بوده است. برای خدمت به مردم با هزینۀ شخصی خویش، اماکنی همچون آب‌انبار، بیمارستان، مسجد، و حوزۀ علمیه احداث کرده و آن‌ها را وقف بر مردم کرده‌اند تا با گذر زمان این اماکن و منافع آن دست نااهلان نیفتد و جامعه همواره از آن‌ها استفادۀ مادی و معنوی ببرد.

روز دوشنبه 20 خرداد 1398 پروفسور ولهارد کرش، مدیر مرکز مطالعات ادیان دانشگاه رور بوخوم، و هیأت همراه از مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی بازدید و با جناب آقای کاظم موسوی بجنوردی ریاست و جمعی از استادان مرکز دیدار کردند. اینجانب هم یکی از حاضران در این جلسه بودم و در خلال گفتگوها چند نکته به ذهنم رسید که دوست دارم آنها را با اهل قلم و علم و مدیریت فرهنگی کشور در میان بگذارم؛ باشد که مفید افتند.

مدارک تصویری در زمرۀ مهم‌ترین مدارک تاریخ و تاریخ معماری است، زیرا از چیزی در گذشته حکایت می‌کند؛ چیزی در عالم واقع یا ذهن و خیال ترسیم کننده و مخاطبان مفروضش. تصویر، چیزی را منتقل می‌کند که نوشته نمی‌تواند.