مقاله

شاهنامۀ فردوسی روحی یکتاپرستانه دارد و سطوح دینی، آیینی و اساطیری مؤثر در ژرف ساخت روایی آن در طول تاریخ دچار «اسطوره زدایی» شده است، اما با شیوه های تحلیلی می توان بازمانده های بسیاری از باورهای کهن را هم در سطوح نمادین روایات و هم در زبان و تعابیر و تصاویر فردوسی باز جست. یکی از مهم ترین بخش های شاهنامه که نشانه های یک بنیاد شناسی الهی را در آن می توان یافت، «خردنامۀ» دیباچۀ کتاب و معروف ترین عبارت آن، یعنی مصراع نخست آن («به نام خداوند جان و خرد») است.

آیین زروانی از کهنترین آیینهای بشری است که با زندگی و اندیشه های ابتدایی انسان درپیوند است. یکی از برجسته ترین آموزه های این آیین باور به سرنوشت و بخت و تأثیر سپهر و روزگار در زندگی انسان است. هرچند در متون اوستایی از این آیین چندان یاد نشده است، اما در متون پهلوی جایگاهی مهم دارد که از این طریق به متون فارسی زردشتی، فارسی و عربی راه یافته است.

بخش سوم: تاری‌خانه‎ی دامغان - کاخ و مسجد اسکاف بنی جنید ویرانه‎های شهر سُماکه یا اُسکاف بَنی جُنَید در جنوبِ عراق، بر کرانه‎های نهروان است. گویا اسکاف در دوره‎ی آبادیِ سامرا، پس از مرکزِ دیاله، بزرگ ترین شهرِ این ولایت بوده است.

موضوع این نوشتار بررسی ده مجلس اسفزاری است. این اثر از نثرهای خطابی و تعلیمی فارسی از قرن نهم هجری است. كتاب در ده بخش و به شیوه مجلس گویان و به صورت شفاهی بیان شده است.

اینکه بنده همه جا خود را شاگرد دهخدا می‌نامم بدین معنا نیست که ایشان را مقدس و پرسش‌ناپذیر بدانم. چیزی که در کار ایشان باعث اقرارم به شاگردی وی بوده آن رویکرد پدیدارشناختی ایشان در بازگشت به خود چیزها و بررسی متون با چشم خودشان بوده است که توانسته است از باورهای عادت‌واره بگریزد. طبعاً اگر نتیجه کار خود او هم باوری عادت‌واره شود و این بار توضیحات دهخدا حجت‌المتکلمین شود ما با خود دهخدا به عصر پیشادهخدا برخواهیم گشت و به همان نقل‌محوری‌هایی درخواهیم غلطید که بلای جان تحقیق در این سرزمین بوده است. و از اصل گشودگی چونان اصل‌الاصول تحقیق عدول خواهیم کرد.

مسئله‌ ضرورت‌ مطالعه‌ در دیگر سنتهای‌ دینی‌، فراهم‌ آمده‌ی‌ شرایط‌ ویژه‌ی‌ دنیای‌ نوینی‌ است‌ که‌ در آن‌ مرزهای‌ هر دو جهان‌ کیهانی‌ و دینی‌ فرو ریخته‌ است‌. این‌ وضع‌ دشوار که‌ فرد از طرفی‌ تمایل‌ دارد که‌ نسبت‌ به‌ دین‌ خود وفادار بماند و از طرف‌ دیگر ادیان‌ دیگر را نیز معتبر بشمارد، یکی‌ از نتایج‌ وضع‌ غیر عادی‌ است‌ که‌ بشر جدید با آن‌ روبه‌رو است‌ و برآمده‌ی‌ شرایط‌ متناقضی‌ است‌ که‌ در آن‌ زندگی‌ می‌کند.

مردم ایران در طول تاریخ شاهد حضور حکومت‌ها و سلاطین و قدرتمندان بسیاری بوده‌اند، اما در میان آنها مغولان روایتی ترسناک دارند، چرا که این سرزمین به یکباره شاهد هجوم کسانی شد که زیرو بم این سرزمین را به غارت شخم زدند و مردم را به هلاکت رساندند. در زمان هجوم مغول به ایران دو سلسله خوارزمشاهیان و سلجوقیان همزمان حکومت می‌کردند و همراه آنان هم فرقه اسماعیلیه برای خود قدرتی داشت.

خبرهای نیمۀ نخست اردیبهشت ‌ماه امسال در رسانه‌ها به‌راحتی همۀ اهالی دلسوز فرهنگ این سرزمین و بویژه اعضای خانوادۀ بزرگ مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی را آزرده‌ خاطر کرد. کاملاً طبیعی است که در یک خانواده، آنهم خانواده‌ای به بزرگی و وسعت خانوادۀ مرکز دائره‌المعارف، بین اعضای خانواده گاهی اختلاف نظر و حتی تُند‌ی پیش می‌آید

سفرنامه‎ی پیترو دلاواله: اخیضر با آن تنهایی‎اش یکی از تأثیر گذارترین بناهایی است که دیده‌ام (ت146). برج و بارویی چاروگوش دارد (175در 169متر) با سردری در میانه‎ی هر دیوار. در گوشه‎ها چهار برجِ گِرد نشانده‎اند و ده برجِ نیم گِردِ دیگر هم بر هر بدنه است.

بحث را با بیان دیدگاهی از ابن ندیم درباره شهرت یا عدم شهرت یک مؤلف و اهمیت آن درباره انتشار آثار او آغاز می کنیم. این اظهار نظر درباره شخصیت حقیقی جابر بن حیان، عالم مشهور شیمی است که دربارۀ نسب وی یا اصل وجود وی دیدگاه های مختلفی وجود دارد.