مقاله

بهار ۹۷ علاقه‌مندان به مولانا جلال‌الدین بلخی را ارمغان‌های گرانقدر به همراه آورد: مثنوی با تصحیح استاد گرامی جناب دکتر محمدعلی موحّد؛ ترجمۀ منظوم مثنوی بر وزن هجائی از دکتر حجابی قیرلانغیچ از ترکیه؛ و تجدید چاپ نثر و شرح مثنوی از مرحوم موسی نثری.

توران پشت نام ناحیه ای است کهن که امروزه بر اساس تقسیمات کشوری از توابع شهرستان تفتِ استان یزد به شمار می رود. از جمله آثار تاریخی توران پشت باید سنگ نوشته هایی را نام برد که در کنار جاده مال رو، در نزدیکی روستای دره گازه قرار گرفته اند. با بازخوانی متن این سنگ نوشته ها آشکار گردید که قدمت کهن ترین آن ها به نیمه ی اول سدۀ 3ق باز می گردد.

نخستین گام برای فهم معنی عبارات و ابیات در متون، پی‌بردن به معانی صحیح و ترکیبات به کار رفته آنهاست. تاریخ زبان‌شناسی و مردم‌شناسی ایران نشانگر آن است که شناخت منظر و تصوّر آن، همه‌جا و همه وقت وجود داشته است و رابطه‌ای معنادار میان مفهوم و فضای متصوّر برای آن وجود دارد. منظر از واژگان کهن و پرکاربردی است که در شعر قرون اولیه هجری با ظاهری مشابه و معانی مختلفی به کار رفته است.

پرسشی که می‌کوشم در این جلسه پاسخی اجمالی برای آن فراهم کنم این است که نقش‌آفرینی بسیار پررنگ نیروهایی سیاسی که نه بنا بر انتخاب بلاواسطه و بلاشرط مردم بر مسند قدرت تکیه زده‌اند چه تاثیراتی بر روند تکوین آنچه غالبا نظام سرمایه‌داری متعارف نامیده می‌شود بر جای گذارده است؟ این پرسش درباره نحوه تاثیرگذاری نوع خاصی از الگوی توزیع قدرت در عرصه سیاست بر نوع نظام اقتصادی در عرصه اقتصاد است.

گفتگوهای سقراطی به مثابه شهری دیدنی می‌آید که گشت و گذار در آن، دست‌کم برای یک بار هم که شده، می‌ارزد. در این شهر با کسانی روبرو می‌شویم که غالبا با میل و رغبت با این فیلسوف گفتگو بر سر موضوعات مختلف به گفتگو نشسته‌اند. آدمیانی از هر صنف و دسته و طایفه‌‌ای که در آن عصر و زمان کمابیش هر یک در دانش و هنر و حرفه‌ای شناخته شده می‌آمدند. و اما این نام سقراط است که در میان آن‌همه افراد جورواجور می‌درخشد. ادارة شهر گفتگو به دست با کفایت اوست. اوست که گفتگوها را غالبا شکل می‌دهد، به پیش می‌برد و به انجام می‌رساند.

کاخ دادگستری تهران که به نوعی نماد عدالت در دوران پهلوی دوم محسوب می‌شود، گنجینه‌ای از داستان‌ها و روایات کوچک و بزرگ عدالت طلبی و تظلم‌خواهی و حکم‌های درست و نادرست و البته وقایع کوچک و بزرگ را در حافظه خود دارد. در طول عمر حدود 70ساله این بنا جلسات دادگاه مهمی در آن برگزار شده است.

با هجوم نیروهای نظامی انگلستان و شوروی در سوم شهریور 1320 و در پی آن، استعفای «رضاشاه» ازسلطنت در 25 شهریور، ایران وارد یکی از بحرانی‌ترین ادوار تاریخی خود شد. اگرچه حذف رضاشاه از صحنه‌ سیاسی کشور، می‌توانست نویدی برای تحقق آرمان‌های فراموش شده مشروطیت در ایران باشد، اما در عمل، آنچه ایران، بدان دست یافت، یک دهه اغتشاش و هرج و مرج مداوم بود.

وقوع سه آتش‌سوزی مهیب در بازه زمانی 1287، 1310 و 1373 خورشیدی از موضوعات تاریخی و قابل اعتنا در تاریخ مجلس ایران است. حادثه نخست به دستور محمدعلی‌شاه قاجار و به دست ولادیمیر لیاخوف روسی در 23 جمادی الاولی 1326- 2 تیر 1287 اتفاق افتاد. به‌گواه شاهدان عینی وسعت این حادثه به حدی بود که چارچوب درهای عمارت بهارستان نیز از جا کنده شد و برخی از اهالی پایتخت اره به دست درختان باغ محوطه مجلس را می‌بریدند.

از زمانی که محمد سودی بوسنوی، پژوهشگر و مترجم توانا و اهل ذوق امپراتوری عثمانی (اهل بوسنی و هرزگوین فعلی)، ۵۶۹ غزل حافظ را تفسیر کرد یا به استنباط خود به توضیح یا تشریح مفاهیم ابیات غزلهای مزبور پرداخت؛ بیش از چهارصد سال می‌گذرد.۱

شاهنامه افزون بر جنبه حماسی و تاریخی و زبانی، به لحاظ کاربرد فراوان صنایع لفظی و معنوی نیز حائز اهمیت است. در بخش نخست این نوشتار ازجمله صنایع لفظی به جناس (تام، تام و شبه اشتقاق، زائد، زائد و شبه اشتقاق، جناس محرّف و مطرّف، تامّ مرکب، منحصر یا متجانس)،صنعت موازنه یا مماثله، سجع، ذوقافیتین اشاره شد و از صنایع معنوی این نمونه‌ها آمد: مبالغه و تشبیه (تشبیه مشروط یا مقیّد، تشبیه معکوس یا مقلوب، تشبیه کنایه، تشبیه مجرّد). بخش نخست این نوشتار چندی پیش چاپ شد و در ادامه استاد خالقی به استعاره در شاهنامه می‌پردازند. این نوشتار برگرفته از شاهنامه چاپ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی است.