مقاله

یلدا، واژه‌ای سریانی، به معنای میلادرتولدر ولادت. سریانی هم مانند عربی از خانواده زبان‌های سامی است. ولد، یلد، ولاده، پیوند لفظی ـ معنایی این کلمه در عربی را با یلدای سریانی نشان می‌دهد. اینکه مشهور است یلدا شب تولد حضرت عیسی مسیح(ع) است، دقت تاریخی ندارد و منابع و مراجع دین‌پژوهی این نکته را روشن کرده‌اند که در اینجا به اختصار بیان می‌شود.

سنت پسندیده و نیکوی قدرشناسی و قدردانی از دانشمندان و پژوهشگران که عمر گرانبها و پربرکت خود را صرف طلب علم و تعلیم و ترویج آن کرده‌اند، نشانگر توجه به علم و دانش و درستی راه و رسم آنان و مایۀ تشویق و ترغیب دانشجویان و دانش‌پژویان جوان است.

دکتر محمدعلی موحد از جمله چهره‌های شاخص عرصه فرهنگ معاصرمان به‌شمار می‌آیند؛ در زمینه‌های مختلفی کار کرده‌اند که قسمت عمده آنها تحقیقاتی‌ست که در حوزه تاریخچه و جریان‌های مرتبط با نفت ایران انجام داده‌اند. در ارتباط با این بحث، تحقیقات بسیار ارزشمندی انجام داده‌اند که بخش مهمی از تاریخ معاصرمان را روشن می‌کند. از آنجایی که نفت یکی از مهم‌ترین منابع اقتصادی کشورمان به شمار می‌آید کاری که دکتر موحد در این عرصه انجام داده‌اند از اهمیت بسیاری برخوردار است.

آشنایی‌ام با دکتر محمدعلی موحد به اوایل دهه هفتاد و برپایی مراسم تجلیلی برای منوچهربزرگمهر و غلامحسین مُصاحب در فرهنگسرای اندیشه بازمی گردد، مراسمی که من هم از سخنرانان آن بودم.

نام استاد محمدعلی موحّد را اگرچه از آغاز جوانی به‌عنوان مترجم «سفرنامه ابن بطوطه» روی جلد آن کتاب دیده بودم، اما نخستین بار ایشان را در جلسه درس فلسفه تطبیقی استاد شهید مرتضی مطهری ملاقات کردم و آن حوالی سال 1352 بود که استاد مطهری به خواهش مرحوم دکتر حمید عنایت جلسه‌ای هفتگی داشتند برای مقایسه آرای بعضی از فیلسوفان غربی و اسلامی در باب پاره‌ای مفاهیم فلسفی.

به زندگی حرفه‌ای دکتر موحد از جنبه‌های مختلفی می‌توان نگاه کرد، ایشان عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی هستند که من هم همان جا عضویت دارم و هر از چندی زیارتشان می‌کنم؛ هر چند که از سال‌ها قبل خدمت ایشان ارادت داشتم. استاد موحد قبل از فعالیت جدی در عرصه ادبیات حقوقدان بوده‌اند و در دادگاهی که برای مسأله نفت ایران برپا شده بود به حمایت از کشورمان شرکت کرده‌اند.

من به شخصه بیش از سی سال است که دکتر موحد را می‌شناسم. با وجود آنکه استاد موحد عمری را صرف فرهنگ و شاخه‌های مختلف آن کرده، اما تا پیش از انقلاب، عمده شهرت ایشان در میان فعالان حوزه حقوق و نفت بوده است؛ از همین رو می‌توان گفت که شهرت استاد موحد میان اهالی فرهنگ و ادب دست بالا به چهار دهه اخیر ختم می‌شود و اغلب آثار ادبی ایشان نیز در همین دوره زمانی منتشر شده‌اند، البته نکته‌ای که نباید از آن غافل شد، این است که کتاب‌های مذکور در این دوره زمانی منتشر نشده‌اند و بواقع ثمره بیش از هفتاد سال تحقیق و مطالعه جدی هستند که شاید بتوان رد پای بخشی از آن را حتی در دوره نوجوانی ایشان جست.

«خدمت مولانا شمس‌الدین فرمود که پیش از این به حضرت حق تعالی تضرع می‌کردم که مرا به اولیای خود اختلاط ده و هم صحبت کن؛ به خواب دیدم که مرا گفتند که تو را با یک ولیی هم صحبت کنیم، گفتم: نیک است، کجاست آن ولی؟ شبی دیگر دیدم، باز شبی دیگر دیدم که گفتند در روم است؛ بعد از چندین مدت طلب، نیافتم و ندیدم، گفتند که وقت نیاید هنوز،ال مور مرهونه باوقاتها: کارها در گرو وقت‌های خودند.»

استاد دکتر محمدعلی موحد شخصیت یگانه‌ای ست همچون نامش. این یگانگی هم دو جهت و وجهه دارد، یکی جنبه علمی و دیگری جنبه انسانی. از جنبه علمی باز هم می‌توان دوچهره مشخص برای ایشان قائل شد، چهره فنی استاد که مرتبط با مطالعات حقوق نفت و حقوق بین‌الملل است که در حوزه کاری من نیست و قادر به صحبت درباره آن نیستم، هرچند که می‌دانم در این حوزه هم ایشان بحق موحد هستند.

استاد موحد از جمله بزرگانی است که دایره فعالیت هایشان تنها به یک حوزه محدود نمی‌شود و بی‌شک یکی از مردان بزرگ روزگار ما هستند. نه تنها در حقوق نفت، بلکه در عرصه‌های تاریخ، سفرنامه وعلم سیاست نیز تبحر دارد، البته نه در خود سیاست، چراکه ایشان هیچگاه طی سال‌های فعالیت شان خود را درگیر فعالیت‌های سیاسی نکرده‌اند، بلکه از دانش بسیاری در این زمینه برخوردار هستند.