مقاله

گفتارهایی در تاریخ و فرهنگ (مموعه مقالات دکتر سید فتح الله مجتبائی) شامل 32 مقاله است که به کوشش میترا حسنی گردآوری شده و انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی) آن را منتشر کرده است.

درسال۱۸۴۳م(۱۲۵۸ ق) در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار متعاقب پادرمیانی های دو کشور روس و انگلیس برای خاتمه دادن به اختلافات موجود بین ایران و عثمانی ، کنفرانسی در شهر «ارض روم» عثمانی تشکیل گردید ، که نمایندگانی از کشورهای ایران و عثمانی و روسیه و انگلیس در آن شرکت داشتند و به مدت ۴ سال تمام در مورد مسائل گوناگون موجود در روابط بین ایران و عثمانی به بحث پرداختند

درباره ملا محمد حسین بشرویه ای، نخستین آموزگار بدیع الزمان فروزانفر آگاهی چندانی در دست نداریم و او از این بابت در میان معاصران خود تا حدی گمنام مانده است. با این همه، از دو نوشتۀ مرحوم فروزانفر،از زمان تولد، مدت عمر، برخی استادان و نیز از مقام علمی او آگاهی هایی به دست می آید؛ از جمله اینکه او از شاگردان حاج ملا هادی سبزواری (1212-1289ق) بوده و با برخی از علما و حکمای عهد، از جمله میرزا ابوالحسن جلوه و آقا محمد رضا قمشه ای حشر و نشر داشته است.

من با دکارت موافقم که «عقل» در میان انسان‌ها عادلانه تقسیم شده است، به گونه‌ای که هیچ‌کس از سهم خود ناراضی نیست. اما مشکل جایی است که انسان‌ها تصمیم می‌گیرند عقل خود را به کار ببرند. منظور از این مقدمه این است که مشکل عقلانیت را در جامعه، بویژه در میان متفکران توضیح دهم.

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (۱۷۷۰ـ۱۸۳۱) یکی از مهمترین فلاسفه دو سه قرن اخیر غرب محسوب می‌شود. فیلسوفی بسیار مؤثر در سیر فلسفی و فکری غرب که فلسفه را مکانتی متعالی بخشید و بر بسیاری متفکران مابعد خود تأثیر گذاشت.

دکارت که می‎گوید فضا و مکان بی بُعد معقول نیست، توجه ننموده که ما می‎توانیم فضا را بدون بُعد درک کنیم؛ اما بُعد را بدون فضا درک و تصور نمی‎توان کرد. هیچ مانعی وجود ندارد که مکان را بدون جسم تصور نکنیم. این همه گفتارهای فیلسوفان درباره خلأ نمایاننده تصور آنان از خلأست که بدون نیاز به جسم فرض شده است و بنابراین هیچ ضرورتی وجود ندارد که برای یافتن حقیقت درباره همه چیز، شک و تردید کرد. بداهت مفهوم مکان محض طارد هر گونه شک است.‏

محمدعلی موحد؛ عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برای آئین اختتامیه چهارمین جشنواره خاتم، مطلبی با موضوع پرداختن به ساحت مبارک پیامبر (ص) در مثنوی مولوی نوشت که به شرح زير است:

«شاه اسماعیــــل» بنیانگذار پادشاهی صفویه در 25 رجب سال 892 هجری قمری /866 هجری شمســـی، به‌دنیــــا آمد.(1) او در ادامه تلاش‌های پدرش «شیـــخ حیـــــــدر» طریقت درویشی را با حکومت روحانی درآمیخت. بعد از کشته شدن برادرانش «سلطان علی پادشاه» و «ابراهیم» مریدان طریقت صفوی برای جنگ در رکاب او گردآمدند.

برای بحث در خصوص «جایگاه حکمت در ایران امروز» باید نخست مشخص کرد که حکمت به چه معنا است؟ در چه نسبتی با فلسفه و علوم دیگر قرار می‌گیرد؟ و از چه زمانی در ایران قوت گرفت و امروز وضعیت ما در تربیت حکیم چگونه است؟

کهن‌ترین نوشته به زبان‌های ایرانی در چین، به زبان پهلوی است. بر سنگ مزار بانویی به نام ما (پهلوی: مانوش)، همسر سردار سوـ لیانگ۱ (پهلوی: فرخزاد)، متعلق به تاریخ ۲۶۰ر۸۷۴م، که در شیان، مرکز استان شنسی، یافته شده است.