اخبار

توافقنامة ۱۹۰۷ انگلیس ـ روسیه، به گفته سر پرسی سایکس (Sir Percy Sykes)، «منعکس‌کنندة یک تفاهم فراگیر و واپسین تلاش آنها در پرداختن و رسیدگی به رقابتهای خود در ایران می‌باشد…» این توافقنامه «در جهت برطرف کردن کلیه عواملی که گمان می‌رفت در آینده مناقشه‌آمیز باشد و برخورد بین این دو کشور را به وجود بیاورد، تنظیم شده بود.»

در دو سالی که از دولت اعتدال می‌گذرد، با‌وجود اینکه انتظار می‌رفت با بازشدن فضای سیاسی و اجتماعی، روشنفکران نیز بیش از پیش با مردم در تعامل باشند و با امور جاری سیاسی- اجتماعی جامعه مواجهه‌ای واقع‌بینانه پیدا کنند، اما در عمل این اتفاق رخ نداد و جریان روشنفکری آنچنان که در دوران اصلاحات حضوری پررنگ داشت، اکنون به‌نظر می‌رسد تا حدودی در «انزوایی خودخواسته» به‌سر می‌برد و از این جریان، کمتر عکس‌العملی پیرامون مسائل سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی و یا تعامل با مردم به‌چشم‌ می‌خورد. برای بازجُست علت کمرنگ شدن حضور روشنفکران در سپهر فکری-سیاسی ایران، به سراغ دکتر سروش دباغ رفته‌ایم که در چند سال اخیر در این زمینه به پژوهش نیز مشغول بوده‌است و بازخوانی جریان روشنفکری ایرانی را نیز در قالب سلسله‌نشست‌هایی در کانادا پیگیری کرده‌است. او هم‌اکنون در بخش مطالعات تاریخی دانشگاه تورنتو در میسیساگا مشغول فعالیت است.

در گذشته، به هر گوشه از سواحل جنوبی ایران که می‌رفتی، تنها راه سفر به دریا، لنج‌ها و کشتی‌های چوبی بود. در سفر نوشت‌های ملّاحان (دریانوردان) پارسی می‌توان نمونه این دریانوردی‌ها را که به قصد سیاحت یا تجارت انجام می‌شد سراغ گرفت؛ از خوزستان و مصب رود کارون تا بندر گمبرون (بندر عباس) و لنگه و لافت و کُنگ و قشم و کیش و حتی چابهار و در گذشته‌های دور سیراف، لیان و کهور. همه این بنادر و جزایر، روزگاری مهد دریانوردی ایرانیان بودند و هر آنچه از شرق آفریقا و شبه قاره هند می‌آمد، باید از این محل و مجرا می‌گذشت تا به‌اندلس (اسپانیا به عنوان دروازه ورود به اروپا) می‌رسید. اما در این میان، وسیله عبور و مرور ناخداهای ایرانی، «لنج» بود، آن هم از نوع «چوبی» اش. فیلم‌ها و داستان هایی که در جنوب ایران می‌گذرند، بر این امر صحه می گذارند که فیلم هایی چون «ناخدا خورشید» (ساخته ناصر تقوایی) و «راه آبی ابریشم» (ساخته محمد بزرگ نیا) و مجموعه داستان «چراغ آخر» (نوشته صادق چوبک)، چند مصداق بر این ادعا هستند.

در شهر ما یک کتاب‌فروشی بود به اسم «سعادت» که کتاب کرایه می‌داد. شبی یک ریال. دو قفسه پر از کتاب‌های جیبی و رقعی که اغلب هم روی کاغذ کاهی چاپ شده بود و خیلی هم ارزان بود. اما برای ما که پول قلم و کاغذ مدرسه را هم نداشتیم، چاره دیگری جز کرایه کتاب نبود. «کلود ولگرد»، از ویکتور هوگو، را از کتاب‌فروشی کرایه کردم و شب نشده آن را تمام کردم و برگرداندم و «آخرین روز یک محکوم» را گرفتم و خواندم. این کتاب‌ها با آنکه جزء اولین ترجمه‌های قاضی بود، آن‌قدر روان ترجمه شده بود و چنان داستان‌های جذابی داشت که هنوز آنها را از یاد نبرده‌ام.

محمدمهدی شریف کاشانی از مشروطه‌خواهان نامدار به‌شمار می‌آید. او یکی از اعضای بنیادگر انجمن معارف بود؛ انجمنی که نقشی مهم در برپایی جنبش مشروطه داشت. شریف کاشانی پس از پیروزی جنبش مشروطه به ریاست اداره تحقیق کل اوقاف منصوب شد و تا پایان خدمتش در دولت در این نهاد ماند. سرانجام در نخستین سال‌های سده چهارده خورشیدی در ‌سال ١٣٠١ در تهران پس از گذشت سالیانی افزون بر یک سده درگذشت.

پای‌گذاردن در جاده سفر، در پهنه بیابان‌ها و دل کوهستان‌ها و گستره جنگل‌ها و به سلامت‌رسیدن، در تاریخ ایران به وجود استراحتگاه‌هایی وابسته بوده است تا خستگی مسافران را از تن‌شان بتکاند؛ استراحتگاه‌هایی که از چاپارخانه‌های ایران باستان تا ساباط، تکیه و کاروانسرا در دوران ایران پس از اسلام را دربرمی‌گیرد.

رخدادهای سیاسی بر زندگی روزمره اجتماعی و فرهنگی مردم در گذر تاریخ ایران بسیار تأثیر گذاشته است، این‌که چگونه مردم با این دگرگونی‌ها و رویدادهای سیاسی روبه‌رو می‌شده‌اند و واکنش آنها، چه غم چه شادی، در برابر این اتفاقات چگونه بوده است، از نظر تاریخ اجتماعی اهمیتی فراوان دارد. یکی از این رخدادهای مهم در تاریخ معاصر ایران، آغاز تلاش‌‌های مردم برای مشروطه کردن حکومت سیاسی در ایران است. هرگاه نامی از مشروطه آورده می‌‌شود آنچه به ذهن می‌رسد، همه آن اتفاقات سیاسی است که به صدور فرمان مشروطه انجامید.

چشم‌اندازی بر شادمانی همگانی ایرانیان در جریان جنبش مشروطیت، برگرفته از سفرنامه‌های داخلی و خارجی پیمان سمندری: تاریخ و زمان‌ها درحال فشرده ‌شدن هستند و در دوره معاصر نه‌تنها تغییر یک سلسله و حکومت که جابه‌جایی یک پادشاه یا دولت و گاه برخی رویدادهای سیاسی و اجتماعی بر زندگی مردمان بیش از پیش تأثیر می‌گذارد و با تاثیرپذیری از خواست، زیست و نگرش‌شان دگرگون می‌شود.

نگاهی به شادی‌های اجتماعی ایرانیان؛ مطالعه نمونه موردی جنبش مشروطیت ١ - نگارنده این مطلب، آذر‌سال ١٣٧٦ خورشیدی را خوب به‌یاد دارد؛ زمانی که یک رخداد ورزشی، پیروزی تیم‌ملی فوتبال ایران- استرالیا در بازی‌های مقدماتی جام‌جهانی ١٩٩٨ میلادی و صعود ایران به مهم‌ترین رقابت‌های جهانی فوتبال، مردم را به‌خیابان‌ها کشاند تا شادی کنند و یک سرور ملی را به شیوه همگانی در کنار یکدیگر جشن بگیرند. این حرکت ملی در آن زمان به‌گونه‌ای تازگی داشت که نه بینندگان و ناظران سیاسی- اجتماعی که حتی خود شادی‌کنندگان را نیز به شگفتی واداشت

دنیای سحرآمیز داستان‌های مادربزرگ مهدی یساولی: «رمضانعلی شاکری» پژوهشگر، نویسنده، قوچان‌شناس و رئیس پیشین کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی از سال ١٣٥٩ تا سال ١٣٨٦، در سال ۱۳۰۳ خورشیدی در قوچان زاده شده است. این پژوهشگر تاکنون آثاری چون سیاحت شرق یا زندگی‌نامه آقا نجفی قوچانی (تصحیح)، گنج هزار ساله کتاب خانه مرکز آستان قدس رضوی، قبل و بعد از انقلاب، مطالعه‌ای در احوال و آثار عارف ربانی حیدر آقا طباح تهرانی متخلص به معجزه، اترک‌نامه؛ تاریخ جامع قوچان، واقفین عمده کتاب به کتابخانه‌های آستان قدس رضوی، جغرافیای تاریخی قوچان، ایران همیشه بهار، سیاحت غرب یا سرنوشت ارواح بعد از مرگ (تصحیح)، تالیف، تصحیح و منتشر کرده است.