گفتگو

سهم «احساس» و «عقلانیت» در پازل هویت ایرانی چقدر است؟ نخبگان و روشنفکران در تعیین این سهم چه نقشی دارند؟ «بحران هویتی» در چه برهه‌های تاریخی‌ به‌وجود می‌آید؟

دی‌ماه سال ٩٢ بود كه مجید ملانوروزی در حكمی از سوی معاون هنری ارشاد به عنوان مدیركل دفتر امور هنرهای تجسمی معرفی شد. سه‌ماه بعد او در حكمی، به رسم سال‌های گذشته دفتر امور هنرهای تجسمی به عنوان مدیر موزه هنرهای معاصر تهران هم انتخاب شد. آنچه در طول این دوسال‌ونیم مدیریت ملانوروزی در موزه هنرهای معاصر تهران گذشته و حاشیه‌های آن موضوع این مصاحبه است؛ از نمایشگاه‌های برگزار شده در این موزه گرفته تا یكی دو حاشیه اخیر در این موزه. آخرین آنها مربوط به نمایشگاهی از گنجینه آثار خارجی و ایرانی موزه هنرهای معاصر تهران در موزه برلین و چند موزه دیگر اروپایی است؛ نمایشگاهی كه هرچند تفاهمنامه‌اش در سال گذشته امضا شد اما با نزدیكی به زمان برگزاری آن در چند ماه آینده و همچنین امضای قرارداد بار دیگر به موضوع روز هنرهای تجسمی تبدیل شد.

تاریخ شفاهی امروزه یکی از روش‌های نوین تاریخ‌نگاری به شمار می‌آید. با تکیه بر تاریخ‌نگاری شفاهی می‌توان وارد حوزه‌هایی از تاریخ وارد شد که تا پیش از آن مغفول مانده یا امکان ورود به آن‌ها فراهم نبوده است. تاریخ شفاهی در ایران اما به تاریخ نخبگان اختصاص یافته و چندان به حوزه تاریخ اجتماعی وارد نشده است، در حالی که تاریخ شفاهی در جهان، گستره و مجالی برای پرداختن به تاریخ فرودستان است. تاریخ شفاهی همچنین فرصتی فراهم آورده است که برخی بخش‌های جامعه در تاریخ پدیدار شوند؛‌تاریخ زنان از آن جمله است. زنان در تجربه جهانی، به یاری تاریخ شفاهی توانسته‌اند در تاریخ دیده شدند.

فرهنگ سوگ شیعی تلاشی است میان‌رشته‌ای که گروهی در راستای شناخت و معرفی روشمند و علمی آیین‌ها و رسوم عزاداری و مقولات مرتبط با آنها کار تدوین و نگارش آن را از پاییز سال ۱۳۸۹ آغاز کرده که تا زمستان ۱۳۹۴ ادامه داشت. تمرکز اصلی این دانشنامه، بر شناخت مقوله‌ی عزاداری مذهبی شیعیان در کشورهای مختلف (با تأکید ویژه بر ایران) است. دکتر جبار رحمانی از همکاران در گفت‌وگویی با فرهنگ امروز در باب این پروژه سخن گفت.

موسیقی آیینی و مذهبی که جزئی از موسیقی مقامی و دستگاهی ما محسوب می‌شود، بیان‌کننده باورها و اعتقاداتی است که از گذشته تا به امروز وجود داشته، در واقع می‌توان موسیقی را روایتگر و حافظ آیین‌های گذشته معرفی کرد. نوحه، روضه و مرثیه‌هایی که با اشعار مورد نظر و به صورت همسرایی، ادوار گذشته را سینه به سینه به آیندگان منتقل می‌کند مثال‌های روشن این موضوع هستند. این آیین‌ها اما با گذشت زمان، تغییر نسل‌ها، موسیقی‌های وارداتی و سیاست آرام آرام رنگ و بوی دیگری گرفته و دخل و تصرف‌هایی در آن ایجاد شده است و تردیدی نیست که این روزها کمتر می‌توان دل به موسیقی‌های مذهبی با اشعار پرمحتوا سپرد.

عزیه هنری ایرانی- اسلامی است اما شاید بسیاری ندانند که یکی از بزرگترین آرشیوهای تعزیه در «ایتالیا» نگهداری می‌شود که توسط سفیر وقت واتیکان در تهران به این کشور برده می شود. همچنین کمتر کسانی می‌دانند که علاوه بر تعزیه‌ای که برای واقعه کربلا خوانده می‌شود تعزیه پیامبران و حتی بزرگان دینی غیر اسلامی هم در ایران اجرا می‌شده است. این اطلاعات ماحصل بررسی 36 نسخه از هزاران نسخه موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی توسط «دکتر بهروز محمودی بختیاری» عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و پژوهشگر متون تعزیه است. همین ماجرا بهانه «ایران» برای گفت‌و‌گو با این پژوهشگر است.

«آنتوان بارا» محقق و نویسنده مسیحی گفت: حسین(ع) تا پایان دنیا وجدان تمامی ادیان است؛ او می خواست وجدان های غرق در گناه را بیدار سازد و از گودال گناهان آزاد و رها کند.

گفت وگوی علی صلح جو با دکتر علی خزاعی‌فر در باره ترجمه ادبی در ایران مقدمه: در ایران بحث درباره ترجمه قدمت زیادی ندارد. در پنجاه سال اخیر برخی ادبا و مترجمان جسته گریخته درباره ترجمه صحبت کرده اند اما دکتر علی خزاعی فر اولین کسی است که با آگاهی از مباحث نظری ترجمه و به صورت پیگیر و مستدل به بحث درباره ترجمه در ایران پرداخته است.

عزیه در زمره قدیمی‌ترین نمایش‌های آیینی مذهبی است که سال‌هاست با فرارسیدن ایام محرم با محور واقعه کربلا در شهرهای مختلف کشور اجرا می‌شود. تعزیه جنبه‌های مختلفی را در برمی‌گیرد و به لحاظ موضوعی و تقسیم‌بندی، گستردگی زیادی دارد. اگرچه پایه‌گذاری و رواج تعزیه از دوره صفویه در ایران شروع شد، ولی شاید بتوان اوج تبلور و شکوفایی آن را در دوره ناصرالدین شاه دانست. ناصرالدین شاه در آن زمان با الهام از تماشاخانه اپراهال انگلستان به تاسیس تکیه دولت به تقویت این حیطه اهتمام ورزید و بعد از او، بسیاری از حاکمان و دولتمردان وقت در جای‌جای ایران به‌ویژه پایتخت به تاسیس تکیه‌هایی پرداختند که در هرکدام از آنها، تعزیه‌های مختلفی برگزار می‌شد.

مرتضی رسولی‌پور، مدیر بخش تاریخ شفاهی موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران درباره زنده‌یاد عبدالحسین نوایی گفت: استاد نوایی تحقیقات و داوری‌های مستشرقان در مورد ایران را به راحتی قبول نمی‌کرد و می‌گفت ما نباید چشم به دهان خارجی‌ها بدوزیم و گفته‌ها و نوشته‌های آنها را یکسره درست قلمداد کنیم زیرا صاحب‌نظران غربی هر اندازه درباره تاریخ یا ادبیات ایران زحمت کشیده باشند، به اندازه ما دلسوز ایران نخواهند بود.