مقاله

زوزنی‎ ‎در تاریخ‌الحکماء، همچنان که دانایی خیام‎را با القابی نظیر «امام خراسان و علامه‎‌‎الزمان» می‌ستاید، سروده روشنگری را به‎ ‎او نسبت می‌دهد‏: ‎

برنارد لوئیس(2018-1916) را باید در کنار خانم‌ها گرترود بل(1926-1868) و آن لمبتون(2008-1912) به‌عنوان سه اسلام‌شناس و شرق‌شناس برجسته بریتانیایی دانست که ارتباط آنها با سرویس‌های اطلاعاتی و جاسوسی کشورشان و نیز اثرگذاری‌ عمیق‌شان بر سیاست‌های استعماری بریتانیا و سپس امریکا از آنها پژوهشگرانی پر ابهام و خطرناک در ذهن اهالی غرب آسیا ساخته است.

در نظام اداری دوره «رضاشاه» گسترش کمی صورت گرفت و بسیاری از وزارتخانه‌های دوره قبل، یا درهم ادغام شدند یا تغییر اسم داده یا تقسیم شدند. ازجمله مهم‌ترین این ادارات و وزارتخانه­ ها، «طرق و شوارع» بود که بر امر راه و راهسازی و تنظیم امور حمل و نقل، احداث، توسعه و نگهداری راه‌ها، تربیت کادر فنی مورد احتیاج برای استفاده صحیح از وسایل و ماشین‌آلات جدید نظارت می‌کرد. اولین وزیر طرق و شوارع در ایران «سید حسن تقی‌زاده» بود که به مدت شش ماه این منصب را در اختیار داشت.

پس، علیرغم آنکه مسئله ای همچون نفیِ قرارداد رژی ، در وهله نخست به قلمرو اقتصادی و موقعیت به خطر افتاده تجار و بازرگانان ایرانی مربوط میشد ، اما بدیهی است که طولی نمیکشید تا پای آزادیخواهان و مشروطه خواهان به قضیه باز شود و اعتراض را از جایگاه نخستینی که تجار را به تکاپوی اعتراض آمیز واداشته بود، فراتر برند و آنرا به صورت ابزاری مهم در جهت مبارزه ای ملی هم بر علیه استعمار بیگانان و هم در ضدیت با حکومت قاجار درآورند .

درباره‎ ‎من بر پایه آنچه بر سر زبان‌هاست،‎ ‎داوری مکنر دنیایی‎ ‎که در آن زندگی می‌کنی، آکنده از فریب است‏. بسا‎ ‎که مردمان جملگی چشیده‌اند هنگامی که‎ ‎در دامچاله هرزآب دشنامی، طعنی، شتمی،‎ ‎لعنی، اسیر مانده باشند؛ رفته‌رفته زخمی‎ ‎بر جگر می‌ماند. اگر‎ ‎آن زشت‌یاد، نسبتی ناروا بوده باشد، جراحت‎ ‎جگر، عمیق‌تر است‎. گاه به سیاه‎‌زخمی می‌ماند. زردابی‎ ‎از زخم جگر می‌جوشد. اشک حنایی دل‎ ‎است… ‎

اگر از پنجاه‌هزار مقاله، پنج‌هزار مقاله خوب باشد، باید خشنود بود. آیا دانشمندان ما در سال پنج‌هزار مقاله حاوی و متضمن یافت‌ها و طرحهای نو می‌نویسند؟ درباره علوم پزشکی و مهندسی و علوم پایه چیزی نمی‌گویم؛ اما می‌دانم که در فلسفه و جامعه‌شناسی و حقوق و تاریخ و حتی در اقتصاد، تعداد این قبیل مقالات بسیار اندک است. یک وجه آن هم که معمولا به آن توجه نمی‌شود، این است که برای نوشتن مقاله در علوم انسانی، مقاله‌نویس باید بتواند به زبانی که مقاله می‌نویسد، فکر کند. دانشمندان علوم دقیقه و مهندسان چنین مشکلی ندارند.

نوشتن درباره آثار محمدعلی اسلامى ندوشن و خدمات ارزنده او به فرهنگ و هنر اين مرزوبوم كار صعب و دشوارى است. چه در انتخاب عنوان مناسب و درخور براى اين رند خلوت‌گزیده مطمئناً هر قلمى وامی‌ماند. با اين حال بنا به روايتى، شايد بتوان محمدعلى اسلامى ندوشن را يك سفرنامه نويس قهار، قصه‌گویی مسلط، محققى كامل و مترجمى جامع دانست كه در هر كدام از وادی‌های نقد و داستان و ترجمه و تحقيق و سفرنامه يد طولايى دارد و در هر كدام از اين وادی‌ها بسيط است و صاحب‌نظر.....

نظامی گنجوی، اگر چه در ادبیات فارسی شاعری داستان‌سرا محسوب می‌شود و منظومه‌های عاشقانۀ او در دوران دیریاز این سرزمین کهن همواره مورد توجه عموم مردم و اقتفای شاعران قرار گرفته است. با وجود این، به دلیل برخورداری از مناعت طبع، حکمت و زهد والا که در نوع خود بی‌بدیل و ارزشمند است به انحای مختلف دستی در مباحث حکومتی از آستین برآورده و در جای جای منظومه‌های عاشقانه و حتی در مثنوی زاهدانه و عارفانۀ خود به اشارت یا کنایت یا حتی مستقیم و بی‌پروا به ایراد سخن در باب مسائل حکومتی پرداخته و از طرح انتقادات تند و کوبنده ابایی نداشته است.

نظامی، شاعر قرن پنجم هجری حکیمی بود که از علوم مختلف بهره داشت. او در سرایش خمسة خود از این علوم استفاده کرد و از آن‌ها در شکل بخشیدن به اشعار خود بهره گرفت. یکی از علومی که از قرن‌ها پیش رواج خویش را آغاز کرده بود و تا زمان وی نیز اشاعه یافت، علوم هرمسی بود. نظامی از طریق نهضت ترجمه‌ای که در دورة اسلامی رخ داد

ترجمه رقیه رضایی فرد، محمد رضایی فرد آنچه در این مقاله از نظر می‌گذرد، جهان‌بینی نظامی گنجه‌ای است در مسائل چالش‌برانگیزِ چرا و چگونگی آفرینندگی در قالب اثبات وجود خدا که از منظر عقل بیان می‌شود و از همین منظر نظامی ابواب مختلفی را در اندیشه می‌گشاید، از قبیل انسان و جامعۀ آرمانی، فواید عقل و تفاوت ظریف آن با وهم و خیال كه به زبان ساده بیان می‌شود.