مقاله

علوم انسانی ایران دست کم در دو مسیر متمایز عمل کرده است: انتقادی و اکتشافی. شایگان سبکی از آفرینش دانش و معانی و یکی از کارنامه‌های فکری علوم انسانی را به دست می‌دهد وتأثیر و تأثر دوسویه میان علوم انسانی ایرانی با وقایع و رویدادهای هم بافت اجتماعی و فرهنگی را برآفتاب ‌می کند.

حزب ملل اسلامی در سال 1340 به رهبری محمدکاظم موسوی بجنوردی تشکیل شد. اعضای گروه عمدتا دانش آموز، دانشجو، معلم، مهندس و یک روحانی (محمدجواد حجتی کرمانی) بودند.

نگارش و فراهم‌سازی کتاب‌های چند دانشی یا دانشنامه (دائره‌المعارف) در جهان، عمری بیش از دوهزارساله و در ایران، عمری به درازای فرهنگ غنی و پربار این سرزمین کهن دارد. نخستین دانشنامۀ شناخته‌شدۀ ایرانی، دینکَرت، نگارش سدۀ سوم قمری به زبان فارسی میانه است که دربردارندۀ آگاهی‌هایی دربارۀ دین کهن زرتشتی است، امّا نخستین دانشنامۀ علمی فارسی را باید «احصاءالعلوم» اثر ابونصر محمّد بن محمّد فارابی (259 -339 ق) دانست.

در رویکرد تاریخی به فرهنگ شیعی می توان روند تثبیت جایگاه شخصیت های مذهبی در فرهنگ شیعیان را با تکیه بر مواجه ی معناکاوانه با متون تاریخی شیعی مورد بررسی قرار داد. فاطمه زهرا (س) از مهم ترین شخصیت هایی است که در عقاید و فرهنگ شیعی جایگاهی محوری دارد.

در فلسفه و الهیات اسلامی دو گرایش اصلی دربارۀ نحوۀ وجود خداوند و به تبع آن، نحوۀ شناخت خداوند وجود دارد که بر اساس موقعیت و جایگاه مبدأ وجود است: الهیات ثبوتی و الهیات تنزیهی. کربن به این دو گرایش توجه جدی مبذول داشته و بر آن است که متون شیعی متمایل به الهیات تنزیهی است که در عصر حاضر، پادزهری برای نهیلیسم متافیزیکی به شمار می‌رود.

«آیا می‌توانیم، سرانجام، از انقیادِ رمانتیسم به درآییم؟» این پرسشی است كه فیلسوف فرانسوی آلن بدیو (متولد 1937) با لحنی آشكارا غم‌آلود پیش می‌كشد؛ پرسشی شاید غریب در نظر عصری كه اغلب با ذوق و شوق خود را هم مابعدرمانتیك می‌خواند و هم پست‌مدرن.

یکی از معانی اصطلاح قیاس در نوشته‌های اصولی سده‌های نخستین، ارزیابی روایات(به‌ویژه اخبار آحاد) بر مبنای کتاب، سنت و دیگر شواهد است که به دلایل مختلف گاه از آن به "قیاس" تعییر شده است و لذا نمی‌توان به محض مشاهده این اصطلاح در متون، بلافاصله آن را به معنای قیاس معروف فقهی دانست.

به نظرم خیلی بندرت پیش می آید که خبردرگذشت کسی را انسان بشنود و نگوید چه درگذشت ِ بی هنگامی است و چقدر ناباورانه! حتی خبر درگذشت ِ چه بسیار کسانی که عمری دراز و پربار داشته یا کسانی که سالها زمین گیر و در بستر افتاده بوده اند در مواقع بسیار، باز با ناباوری و افسوس همراه است.

ابوسعید ابوالخیر(357 – 440 ه.) یکی از بزرگترین عارفان جهان اسلام و یکی از نوادر فرهنگ ایران‌زمین است. کتاب‌هایی که در مقامات او نوشته شده از قبیل «اسرار التوحید» و «حالات و سخنان» ابوسعید ابوالخیر از مهمترین منابع تصوف خراسان و از مهمترین سرچشمه‌های آگاهی در باب نخستین نمونه‌های شعر فارسی است. به ویژه نقطه‌های آغازین تجربۀ شعر عرفانی فارسی.

سیدجعفر شهیدی از جمله شخصیت‌های فرهنگی است که کمتر شناخته شده است. شهیدی، دانشمندی دین پژوه بود که علاوه بر تعهد علمی، بر تعهد مذهبی نیز اصرار می‌ورزید. او که از حوزه به دانشگاه راه یافت، تا پایان عمر بر باورهای قلبی و آموخته‌های دینی‌اش پایبند بود، مدتی در لباس روحانیت در جامعه حاضر می‌شد، اما این لباس را برای همیشه کنار گذاشت.