مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

اسماء بنت عمیس | حسن یوسفی اشکوری اَسماء بنتِ ‌عُمَیس \ asmā[ˀ]-bent-e omays\ (د پس از 40ق/ 660م)، از زنان صحابی پیامبر (ص).
اسماء بنت یزید | فرامرز حاج منوچهری اَسماء بنتِ یزید \ asmā[ˀ]-bent-e yazid\ (د پس از60 ق/ 680م)، از زنان صحابی که خطابۀ او نزد پیامبر اکرم (ص) شهرتی ویژه دارد.
اسماءالله |
اسمارت | ملکه آقابزرگی اِسمارت \ [e]smārt\ ، رادِریک نینیَن (1927-2001م/ 1305-1379ش)، دانشور ادیان، نظریه‌پرداز و نویسندۀ نامدار انگلیسی در قلمرو دین‌شناسی. او در شهر کِیمبریج انگلستان، در خانواده‌ای اسکاتلندی زاده شد. پدرش، ویلیام اسمارت، ستاره‌شناس و ریاضی‌دان بود (هِـکت، npn.؛ گودرزی، 4؛ کانینگِم، npn.). اسمارت در جوانی، طی یک س...
آسم | بخش علوم پزشکی آسم \ āsm\ ، اختلال مزمنی در ششها که در آن، راههای هواییِ ملتهب آمادۀ انقباض‌اند و سبب حمله‌های تنگی نفس، خس‌خس، سرفه و گرفتگی قفسۀ سینه می‌شوند. شدت این حمله‌ها از خفیف تا کشنده متغیر است. راههای هوایی ملتهب به محرکهای گوناگونی بیش از اندازه حساس می‌شوند؛ این محرکها شامل ذرات موجود در گرد و غبار، بقایای جانو...
اسمارت | بخش ادبیات جهان اِسمارت \ [e]smārt\ ، کریستوفِر (1722-1771م/ 1134-1185ق)، شاعر مذهبی انگلیسی. او دانش‌آموختۀ دانشگاه کِیمبریج بود. در 1745م برای تدریس فلسفه و معانی و بیان در همان دانشگاه برگزیده شد، اما بیشتر عمر را در لندن به سرودن شعر، ترجمۀ منظوم از آثار کلاسیک و کتاب مقدس، سردبیری مجله‌ای طنزآمیز، و نمایشنامه‌نویسی گذرا...
اسلیمی | محمدحسن سمسار اِسلیمی \ eslimi\ ، یکی از هفت طرح اصلی در نگارگری سنتی ایران (نک‍ : نویدی، روضة‌الصفات، 50). اسلیمی را نمودار تجریدی درخت، به‎ویژه تاک، دانسته‌اند که با گردشها و پیچشهای پی‌درپی و هماهنگِ شاخه‌های آراسته به برگها و نیم‌برگها و گرههای آن از پایه‌ای، که بند اسلیمی خوانده می‌شود، می‌روید و با آهنگ منظم و ساختار...
اسلوونی | بخش جغرافیا , بخش ادبیات جهان اِسلووِنی \ [e]sloveni\ (در زبان اسلوونیایی: اسلووِنیا)، با نام رسمی جمهوری اسلوونی، کشور کوچکی در اروپای جنوبی. این کشور با عوارض متنوع سرزمینی، در مجاورت شمال غربی شبه‌جزیرۀ بالکان قرار دارد. اسلوونی از شمال به اتریش، از شمال شرقی به مجارستان، از جنوب، جنوب شرقی و شرق به کرواسی، از غرب و جنوب غربی به ایتالی...
اسلیم | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اِسلیم \ [e]slim\ ، ویلیام، نخستین وایکاونت (1891-1970م/ 1270- 1349ش)، فرمانده نظامی انگلیسی. او در جنگ جهانی اول در ارتش انگلستان و در خاک عثمانی جنگید و سپس به ارتش انگلیسیِ هندوستان منتقل شد و در فاصلۀ میان دو جنگ جهانی در آن ارتش خدمت کرد. با آغاز جنگ جهانی دوم، فرماندهی تیپی هندی را به عهده گرفت و در 194...
اسلوتر | بخش هنر و معماری جهان اِسلوتِر \ [e]sluter\ ، کلاوس (یا کلاس؛ ح 1340 یا 1350- 1405 یا 1406م/ ح 740 یا 750- 808 ق)، پیکرتراش هلندی. او به خدمت دوکِ بورگونْی در فرانسه درآمد و بیشتر آثارش را در آنجا پدید آورد. اسلوتر، که از استادان سبک کهن هلندی در پیکرتراشی بود، در شیوۀ کار خود از سلیقۀ فرانسویِ زمانه فراتر رفت و پیکره‌های تاریخی ر...
اسلی | مهران ارزنده اِسلی \ esli\ ، يا ايسلی‌، رودی‌ در شرق‌ کشور مغرب‌ (مراكش‌) كه‌ به‌ علل‌ تاریخی‌ و سیاسی‌ شهرت‌ یافته‌ است‌. این‌ رود كه‌ از كوههای‌ مغاز در نواحی‌ مرزی‌ میان‌ مغرب‌ و الجزایر سرچشمه می‌گیـرد، مسافتـی حـدود 100 كم‍ را از جنوب غربی وَجده‌ در دشتهای‌ اَنجاد به‌ سوی‌ شمال‌ شرقی‌ طی‌ می‌كند و پس‌ از گذشتن از واد...
اسلیو | بخش جغرافیا اِسلِیو8 \ [e]sleyv\ ، رودی در کانادا. این رود که در شمال ایالت آلبِرتا و جنوب «سرزمینهای شمال غرب» قرار دارد، بخش میانی حوضۀ رودخانۀ مَکِنزی را تشکیل می‌دهد.
اسلینگن | بخش جغرافیا اِسلینگِن \ eslingen\ (نام کامل آن: اِسلینگِن آم نِکار)، شهری در ایـالت بـادِن ـ وورتِمبرگ در جنوب غربی آلمان. این شهر در کنار رود نِکار، در 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر اِشتوتگارت قرار دارد.
اسلوونیایی، زبان | بخش زبان شناسی اِسلووِنیایی، زبانِ \ zabān-e [e]sloveniyāyi\ (در اسلوونیایی: اِسلووِنشچینا)، از زبانهای اسلاوی جنوبی (نک‍ : ه‍ د، اسلاوی، زبانهایِ) که با الفبای لاتین نوشته می‌شود و در اسلوونی (ه‍ م) و بخشهای مجاور آن در اتریش و ایتالیا به آن سخن می‌گویند. این زبان تنوع گویشیِ چشمگیری دارد، به‌گونه‌ای که برخی پژوهندگان تا ح...
اسلیپینگ بر | بخش جغرافیا اِسلیپینگ‌بِر \ [e]sliping-ber\ (در انگلیسی به معنی خرسِ خفته)، یکی از بزرگ‌ترین مجموعه تلماسه‌های روان در جهان، به طول 11 کم‍ ، که در طول کرانـۀ شمال شرقی دریـاچۀ میشیگان در ایالت میشیگانِ آمریکا قرار دارد. این تلماسه‌ها، که ارتفاع برخی از آنها به حدود 150 متر از سطح دریاچه می‌رسد، مساحتی نزدیک به 10 کم‍2 را...
اسلیون | بخش جغرافیا اِسلیوِن \ [e]sliven\ ، شهر و مرکز منطقۀ اسلیون در شرق بلغارستان. این شهر در دامنه‌های جنوبی کوههای بالکان و در پیوستگاه رودهای نُووسِلسکا و آسِنوفسکا قرار دارد. اسلیون به‌سبب موقعیت راهبردی خود، از زمان رومیان مسکون بوده است؛ از این‌رو، بـا اینکه در 1153م بـه شهر تبدیل شده، آثار رومی چشمگیری در آن برجا مانده...
آسلی | بخش علوم پزشکی آسِلّی \ āselli\ ، گاسپاره (ح 1581-1625م/ ح 989-1034ق)، پزشک ایتالیایی. او در میلان زاده شد و در دانشگاه پاویا به استادی کالبدشناسی (آناتومی) و جراحی رسید.
اسلوویانسک | بخش جغرافیا اِسلوویانسک \ [e]slov[i]yānsk\ (روسی: اِسلاویانسک)، شهری در استان دُنِتسک در شرق اوکراین. این شهر که در حوضۀ رود دُنِتس، در ناحیه‌ای اِستِپی قرار دارد، در 1676م با نام تور بنیاد نهاده شد، و در 1794م به اسلوویانسک تغییر نام یافت. اسلوویانسک مرکز اصلی بخش شمال غربی منطقۀ صنعتی «حوضۀ دُنِتس» است. وجود چشمه‌های آ...
اسلون | بخش هنر و معماری جهان اِسلون \ [e]slown\ ، جان فرِنچ (1871-1951م/ 1250-1330ش)، نقاش، گراورساز و گرافیست آمریکایی. او زندگی روزمرۀ مردم شهر نیویورک را در شماری از آثارش به تصویر درآورد و در ترویج رئالیسم (واقع‌گرایی) مدرن در ایالات متحدۀ آمریکا نقش مؤثری داشت.
اسلواکی | بخش جغرافیا , بخش ادبیات جهان اِسلُواکی \ [e]slovāki\ (در زبان اسلواکی: اِسلُوِنسکو)، با نام رسمی جمهوری اسلواکی، کشوری محصور در خشکی، واقع در اروپای مرکزی. این کشور از اوایل سدۀ 10 تا 1918م بخشی از مجارستان بود و سپس، تا 1992م/ 1371ش، به همراه سرزمین چک ــ تشکیل‌شده از بوهِـمیا و مُراویـا ــ و بخشهـای کوچکی از سیلِزی، کشور چِکُسلُواکی (ه...
اسلو | بخش جغرافیا اُسلو \ oslo\ (در نروژی: اوسلو\ uslu\ )، از 1624 تا 1925م: کریستیانیا، پایتخت و بزرگ‌ترین شهر نروژ. اسلو استانی مجزا را نیز تشکیل می‌دهد. این شهر که در انتهای آبدرۀ اسلو، در جنوب شرقی نروژ قرار دارد، به‌سبب ویژگیهای طبیعی‌اش، از زیباترین شهرهای اروپا به‌شمار می‌رود.
اسلاوی، دین | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اِسلاوی، دینِ \ din-e [e]slāvi\ ، دین مردمان اسلاو (ه‍ م) کـه زیرمجموعه‌ای مهم از خانوادۀ ادیان هندواروپایی (آریایی) بوده است. مراد از «دین اسلاوی» دین این مردمان پیش از گرویدن آنان به مسیحیت است. از آنجا که هیچ منبع مکتوب اسلاوی از دوران پیش از مسیحیت موجود نیست، دانسته‌های ما دربارۀ دین اسلاو‌ها در آن زمان،...
اسلواکی، زبان | بخش زبان شناسی اِسلُواکی، زبانِ \ zabān-e [e]slovaki\ (در اسلواکی: اِسلوِنچینا)، زبان رسمی کشور اسلواکی(ه‍ م) که به شاخۀ اسلاوی غربـی از گروه زبانهای اسلاوی (نک‍ : ه‍ د، اسلاوی، زبانهایِ)، از خانوادۀ زبانهای هندو‌اروپایی تعلق دارد. زبان اسلواکی با زبانهای چکی و لهستانی، و گویشهای سُربیِ شرق آلمان خویشاوندی نزدیک دارد. این ز...
اسلوپسک | بخش جغرافیا اِسلوپسک \ [e]slup[e]sk\ ، در آلمانی: اِشتُلپ، شهری در استان پُمورسکیه در شمال لهستان. اسلوپسک در کنار رود اسلوپیا، نزدیک کرانۀ دریای بالتیک، و در 105 کیلومتری غرب شهر گدانسک واقع شده است. این شهر از مراکز صنعتی و بازرگانی لهستان است و به تولید و صادرات مبلمان شهرت دارد. از دیگر تولیدات آن می‌توان به کفش، پوش...
اسلایگو | بخش جغرافیا اِسلایگو \ [e]slāygow\ (در گِیلیِ ایرلندی: شلیگِخ، به معنی رود پُر از صدف)، استان و شهری در جمهوری ایرلند.
اسلاوی، زبانهای | بخش زبان شناسی اِسلاوی، زبانهایِ \ zabānhā-ye [e]slāvi\ ، گروهی از زبانهای هندواروپایی که زبان مادری ساکنان بیشتر کشورهای اروپای شرقی و شبه‌جزیرۀ بالکان، بخشهایی از اروپای مرکزی و بخش شمالی آسیـا هستند. این گروه بـا گروه زبانهای بالتی ــ لیتوانیایی، لاتْویایی (لِتونیایی) و پروسی کهن (که امروزه از میان رفته است) ــ بیش از دی...
اسلامیه | علی میرانصاری اسلامیه \ eslāmiy[y]e\ ، هفته‌نامه‌ای مشروطه‌خواه که در 1324ق/ 1906-1907م در تبریز، به شیوۀ چاپ سنگی منتشر می‌شد.
اسلاوونیا | بخش جغرافیا اِسلاوونیا \ [e]slāvoniyā\ ، نـاحیـه‌‌ای تـاریخی در شرق کرواسی. این ناحیه که از شمال با مجارستان، از جنوب با بوسنی و هرزگوین، و از شرق با صربستان همسایه است، نزدیک به 000’21 کم‍2 مساحت دارد. اُسیِک (نک‍ : ه‍ د، اِسِک) مهم‌ترین شهر اسلاوونیاست. از دیگر شهرهای این ناحیه می‌توان دیاکُوو و وینکُوْتسی را نام برد.
اسلامیه | صدیقه حسینی اسلامیه \ eslāmiy[y]e\ ، یا فَراشاه، روستایی کهن در بخش مرکزی شهرستان تفت در استان یزد. این روستا با 760‘1 متر ارتفاع از سطح دریا و موقعیتی درّه‌ای، در´6 °54 طول شرقی و ´44 °31 عرض شمالی، و 5 کیلومتری غرب شهر تفت، در کنار راه تفت ـ دهشیر قرار دارد (فرهنگ جغرافیایی آبادیهای استان...، 30؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیه...
اسلاو | بخش اقوام اِسلاو \ [e]slāv\ ، بزرگ‌ترین گروه قومی و زبانی اروپا، متعلق به خانوادۀ زبانی هندواروپایی. اسلاوها بیشتر در اروپای شرقی و جنوب شرقی ساکن‌اند و نیز در سراسر بخش شمالی آسیا، تا اقیانوس آرام، گسترده‌اند. آنان را معمولاً به اسلاوهای شرقی (عمدتاً روسها، اوکراینیها و روسهای سفید)، اسلاوهای غربی (عمدتاً لهستانیها، چ...
اسلایفر | بخش تاریخ علوم اِسلایفِر \ [e]slāyfer\ ، وِستو مِلوین (1875-1969م/ 1254- 1348ش)، اخترشناس آمریکایی. رصدهای پیگیر و سامانمند او (1912-1925م) در زمینۀ سرعتهای شعاعیِ خارق‌العادۀ کهکشانهای مارپیچی نخستین شواهدی را فراهم آورد که نظریۀ جهانِ رو به گسترش را تأیید کرد. بر پایۀ این فرضیه، همۀ مواد در جهان مایل‌اند از یکدیگر دور شون...
اسلر | بخش علوم پزشکی اُسلِر \ osler\ ، سِر ویلیام (1849- 1919م/ 1265- 1338ق)، پزشک کانادایی. او در کانادا، ایالات متحده و بریتانیا به تدریس و کار پزشکی پرداخت و کتاب «اصول و روش کار پزشکی» (1892م) او از کتابهای درسی این رشته بود. اسلر در دگرگون کردن سازمان و برنامۀ دروس آموزش پزشکی، با تأکید بر اهمیت تجربۀ بالینی، نقشی برجسته داش...
اسلامیه | حسین مسرت اسلامیه \ eslāmiy[y]e\ ، محمدکاظم (1286- 1349ش/ 1907-1970م)، روزنامه نگار ایرانی. او در یزد به دنیا آمد و تحصیلات قدیم و جدید را در این شهر و نیز اصفهان فرا گرفت (اسلامیه، بش‍‌ ). پدرش، حاج محمد، و اجداد او به عطاری مشغول بودند. او نیز بدین حرفه روی آورد، و بر آن شد تا داروخانه‌ای راه بیندازد، اما شرط گشایش د...
اسلامیه | عباس سعیدی اسلامیه \ eslāmiy[y]e\ ، شهر کوچکی در بخش مرکزی شهرستان فردوس در استان خراسان جنوبی ( نشریۀ...). نام پیشین این شهر باغستان بود ( فرهنگ جغرافیایی آبادیهای...، 5) که در سرشماری 1355ش به اسلامیه تبدیل شد ( فرهنگ آبادیهای...، 201). این شهر در ´10 °34 عرض شمالی و ´15 °58 طول شرقی (مفخم پایان، 54)، در ارتفاع 330‘1 ...
اسلام | آذرتاش آذرنوش , صادق سجادی , عنایت الله رضا , فتح الله مجتبایی , یدالله غلامی مایانی , محمدعلی مولوی , علی اکبر دیانت , شرف الدین خراسانی , علی بهرامیان , احمد پاکتچی , مسعود جلالی مقدم , ابوالقاسم گرجی , یوسف رحیم لو , عبدالامیر سلیم , فرامرز حاج منوچهری , شهرام خداوردیان , سید حسین نصر , عبدالحسین زرین کوب اسلام \ eslām\ ، دینی توحیدی كه از حدود 610م به‌وسیلۀ حضرت محمد(ص)، در مكه تبلیغ، و با گسترشی سریع و چشمگیر، در فاصله‌ای كمتر از نیم سده، دین غالب بر بخش گسترده‌ای از آسیا و آفریقا شد. پیروان این دین، مسلِم یا مسلمان خوانده می‌شوند.
اسلام آباد | علیرضا نقوی 21\ eslām-ābād\ ، شهر و پایتخت پاکستان. این شهر که در نزدیکی شهر راوِلپِندی قرار دارد، در اکتبر 1959/ مهر 1338 به جای شهر کراچی به‌عنوان پایتخت جمهوری اسلامی پاکستان برگزیده، و در فوریۀ 1960/ بهمن 1338 نام اسلام‌آباد برای آن انتخاب شد (ذبیح، 241؛ نلسن، 147؛ اردو...، ذیل اسلام‌آباد).
اسلامی ندوشن | حسین مسرت اسلامیِ نُدوشَن \ eslāmi-ye no(a)dušan\ ، محمدعلی (ز 3 مهر 1304ش/ 1925م)، نویسنده، مترجم و شاعر معاصر. او در دهستان ندوشن در استان یزد به دنیا آمد. پدرش، مهدی (د 1313ش)، از دهقانان و خرده‌مالکان ده بود و مادرش خاور (د 1349ش) نام داشت. جد پدری و جد مادری اوهر دو روحانی بودند که اولی ملقب به «شیخ‌الاسلام»، و دو...
اسلامی، جزیره | احمد آرین نیا اسلامی، جزیرۀ \ jazire-ye eslāmi\ ، جزیره‌ای مهم و تاریخی در حاشیۀ شرقی دریاچۀ ارومیه. این جزیره در گذشته شاها، شاهو و شاهی خوانده می‌شد. دریاچۀ ارومیه نیز در گذشته شاهی نامیده می‌شد و اینکه کدام‌یک از این دو (دریاچۀ شاهی و جزیرۀ شاهی) نام خود را از دیگری گرفته است، به‌درستی دانسته نیست (هویدا، 285، 289).
اسلامیان | زهرا خادم شریعت اسلامیان \ eslāmiyān\ ، حسیـن (1290 - 1360ش/ 1911-1981م)، هنرمند ایرانی که همگی آثارش بازتاب مکتب هنری اصفهان است.
اسلام آباد غرب | مژگان نظامی اسلام‌آبادِ غرب \ eslām-ābād-e qarb\ ، در گذشته: شاه‌آباد غرب، شهرستان و شهری در استان کرمانشاه.
الاسلام | علی میرانصاری الاسلام \ al-eslām\ ، نخستین نشریۀ تبلیغات اسلامی به زبان فارسی. این نشریه در اصفهان منتشر می‌شد (1320-1322ق/ 1902-1904م) و مدیریتش با محمد‌علی نیاکی لاریجانی (بعدها ملقب به داعی‌الاسلام) بود.
اسلام شهر | عباس سعیدی اسلام‌شهر \ eslām-šahr\ ، شهر و شهرستانی‌ به‌ همين‌ نام‌ در استان‌ تهران‌.
اسلامبول |
اسگرته | پرویز رجبی اَسَگَرته \ asagarta\ ، نام یکی از ساتراپیهای (استانهای) هخامنشی در مرز غربی ماد. واژۀ اسگرته از دو جزء «اَسَن» (سنگ) و «گَرته» (غار)، به معنی «سرزمین غار سنگی»، ساخته شده است (کنت، 173؛ بارتولمه، 207؛ سرودهای ودایی، 432-433).
اسکینر | عزت الله فولادوند اِسکینِر \ [e]skiner\ ، بی اِف (بِـرِس فـرِدِریـک؛ 1904-1990م/ 1282- 1369ش)، روان‌شناس آمریکایی و مروج پرنفوذ رفتارگرایی. رفتارگرایان به رفتار انسان در چارچوب پاسخهای وی به محیط می‌نگرند، و بررسی کنترل‌شده و علمی پاسخها را مستقیم‌ترین راه روشن ساختن سرشت آدمی می‌دانند. آنچه توجه اسکینر را به روان‌شناسی جلب کر...
آسلار، انسان | علوم زیستی آسِلار، انسانِ \ ensān-e āselār\ ، گروهی ازمیان‌رفته از انسانها که از روی سنگوارۀ اسکلتِ یافت‌شده در محلی به همین نام در صحرای آفریقا شناسایی شده است. این سنگواره را، که عبارت است از بقایای اسکلت یک انسان، دو فرانسوی به نامهای بِنار و مُنو در 1927م در نزدیکی یک پاسگاه در سودانِ فرانسه (جمهوری مالی کنونی) یافت...
آسگارد | بخش ادیان، اساطیر و عرفان آسگارد \ āsgārd\ ، نیز آسگارث، آسگاردر و آسگارذر، در اساطیر اسکاندیناویایی باستان، قلمرو گروه مهمی از خدایان که اِسیر خوانده می‌شدند. آسگارد یکی از 9 جهانی بود که این مردم بدانها باور داشتند و در مرکز کائنات واقع بود. آسگارد در بالا‌ترین نقطه بین زمین (میدگارد) و آسمان جای داشت و زمینیان تنها از راه پلِ بیفرُ...
اسلاتینا | بخش جغرافیا اِسلاتینا \ [e]slātinā\ ، شهر و مرکز استان اُلت در منطقۀ تاریخی والاکیا (اَفلاق) در جنوب رومانی. این شهر در کنار رود اُلت قرار دارد و در گذشته دژی در آن وجود داشته است.
اسلاگلسه | بخش جغرافیا اِسلاگِلسه \ [e]slāgelse\ ، شهری در استان سیِلاند غربی در جزیرۀ سیِلاند در دانمارک. با اینکه اسلاگلسه یکی از قدیمی‌ترین شهرهای دانمارک (شناسایی رسمی به‌عنوان شهر در 1288م)، و از مراکز پررونق بازرگانی در سده‌های میانه به‌شمار می‌آید، به سبب آتش‌سوزیهای پیاپی، در این شهر آثار چندانی از گذشته برجای نمانده است. ا...
اسکینا | بخش جغرافیا اِسکینا \ [e]skinā\ ، رودی در غرب ایالت بریتیش کلمبیا در کشور کانادا. این رود از کوههای اسکینا در شمال ایالت سرچشمه می‌گیرد و در جهت جنوب غربی روان می‌شود. اسکینا پس از طی 580 کم‍ و پیش از آنکه در جنوب شهر پرینس روپِرت، به تنگۀ چَتِم (شاخابه‌ای از اقیانوس آرام) بریزد، دو ریزابۀ عمده‌اش ــ رودهای بَبین و بِلکل...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام