مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

اسمره | کیانوش صدیق اَسمَره \ asmare(a)\ ، پایتخت جمهوری اِریتره (ه‍ م) در آفریقا. این شهر با 325‘2 متر ارتفاع از سطح دریا، در ´20 °15 عرض شمالی و ´55 °38 طول شرقی جغرافیایی، در منتهاالیه شمال فلات اریتره و 64 كیلومتری جنوب غربی بندر مَصَّوَع قرار گرفته است و بزرگ‌ترین شهر اریتره به‌شمار می‌آید (سَبی، 261؛ EB، ذیل «اسمره»؛ «دانش...
آسموسن | محمد شکری فومنی آسموسِن \ āsmusen\ ، یِس ‎پِتِـر (1928- 2002 م/ 1307-1381ش)، ایران‎شناس دانمارکی. او در اوبنِرو در جنوب ژوتلند (یولان) در دانمارک چشم به جهان گشود. در 1948م وارد دانشکدۀ الٰهیات دانشگاه کپنهاگ شد و در 1954م به دریافت مدرک عالی الٰهیات نائل آمد. سپس یک سال را به‌عنوان دینیار در نیروی دریایی سلطنتی دانمارک در گ...
اسمز | بخش علوم زیستی اُسمُز \ osmoz\ ، گذشتن یا انتشار خود به خود آب یا دیگر حلّالها از غشایی نیمه‌تراوا (غشایی که مانع گذشتن مواد حل‌شده می‌شود). این فرایند را که در زیست‌شناسی اهمیت دارد، بـرای نخستین‌بـار در 1877م، ویلهِلم پفِفِر ــ متخصص آلمـانـی فیزیولوژی گیاهی ــ به‌طور کامل بررسی کرد. کسان دیگری که پیش‌تر در این رشته کار ک...
اسمولاند | بخش جغرافیا اِسمولاند \ [e]smolānd\ ، استـانی تـاریخـی در جنـوب سوئد. این استان از شرق به دریای بالتیک، از غرب به استانهای تاریخی هالاند و وِستِریوتلاند، از شمال به استان تاریخی اُستِریوتلاند، و از جنوب بـه استانهای تاریخی اِسکونه (ه‍ م) و بلِکینگه محدود می‌شود. اسمولاند بزرگ‌ترین استان تاریخی در جنوب سوئد است که بیشتر آ...
آسمون و ریسمون |
اسموهلا | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اِسموهَلا \ [e]smowhalā\ ، یا اِسموهالا (ح 1815- 1907م/ ح 1230-1325ق)، معلم، پیام‌آور و واعظ سرخ‌پوست آمریکای شمالی. او پایه‌گذار کیشی بود که پیروانش به رؤیا‌بینان معروف شدند.
اسمنیا | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اُسمِنیا \ osmen[i]yā\ ، سِـرخیـو (1878 - 1961 م/ 1257 -1340ش)، دولتمرد فیلیپینی. او بنیادگذار حزب ملی‌گرا، و از 1944 تا 1946م رئیس جمهوری این کشور بود.
اسمریتی | بخش ادیان، اساطیر و عرفان اِسمریتی \ [e]sm[e]riti\ (سنسکریت: سمرتی \ [e]sm[e]rti\ ، به معنی «آنچه به یاد آورده شده است»)، بخش دوم از متون مقدس هندو که اهمیتشان کمتر از متون شروتی است، اما دارای اعتبار و حجیت‌اند و نزد عامۀ هند‌وان محبوبیت بیشتری دارند.
اسمردیس |
اسمر | محمدجواد شمس اَسمَر \ asmar\ ، عبدالسلام بـن سلیـم فیتـوری (880-981ق/ 1475-1574م)، از صوفیان وابسته به طریقۀ عَروسیه در طرابلس غرب. وی به حلقۀ مریدان شیخ عبدالواحد دوکالی، از مشایخ سلسلۀ عروسیه، پیوست و هفت سال از محضر او بهره برد (برمونی، 92-93؛ ازهری، 201؛ سالم، 17).
اسمرالداس | بخش جغرافیا اِسمِرالداس \ esmerāldās\ ، بندر مهم و مرکز استان اسمرالداس در شمال غرب اکوادُر. این شهر که مهم‌ترین بندر شمال اکوادر به‌شمار می‌رود، در 180 کیلومتری شمال غربی کیتو، پایتخت این کشور، بر کرانۀ اقیانوس آرام و در دهانۀ رود اسمرالداس قرار دارد.
اسماعیل نقاش باشی اصفهانی | یحیی ذکاء اسماعیلِ نقاش‌باشیِ اصفهانی \esmāˀil-e naqqāš-bā-ši ye esfa(e)hāni\، لقب محمداسماعیل، از نگارگران پرکار و صاحب‌سبکِ فرنگی‌ساز در نقاشی روغنی (زیرلاکی) و آبرنگ سدۀ 13ق/ 19م ایران.
اسماعیلیه | فرهاد دفتری اسماعیلیه \ esmāˀiliy[y]e\ ، از فرقه‌های شیعه که در اواسط سدۀ 2ق/ 8 م پدید آمد و سپس به شاخه‌ها و گروههایی چند منقسم شد. اسماعیلیان، همچون شیعیان امامی، امامت را به نص می‌دانستند، اما دربارۀ سلسلۀ امامانِ پس از امام صادق (ع)، با دیگر پیروان آن امام دچار اختلاف شدند. این فرقه نام خود را از اسماعیل، فرزند امام ...
اسمایبرت | بخش هنر و معماری جهان اِسمایبِرت \ [e]smāybert\ ، جـان (1688 - 1751م/ 1100 -1164ق)، نقاش و معمار اسکاتلندی ـ آمریکایی. او بنیادگذار صورت آغازینِ سنت نقاشی پُرتره در مهاجرنشینهای آمریکایی در نیوانگلند به‌شمار می‌رود.
اسماعیلیه | ناهده فوزی اسماعیلیه \ esmāˀiliy[y]e(a)\ ، استان‌، شهر و آبراهی در کشور مصر.
اسمالتیت | بخش علوم پایه و مهندسی اِسمالتیت \ [e]smāltit\ ، با فرمول (Co, Ni) As3-x، عضوی از سری کانیهای مکعبی آرسنیدِ کبالت و نیکل. این کانی که رنگ خاکستریِ فلزی دارد، از نظر کبالت غنی، و از نظر آرسنیک، فقیر است. کانی اسمالتیت در ایالتهای انتاریوی کانادا و ساکس آلمان یافت می‌شود (نیز نک‍ : ه‍ د، اسکوترودیت).
اسمالز | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اِسمالز \ [e]smālz\ ، رابـرت (1839-1915م/ 1255-1333ق)، بردۀ پیشین، از قهرمانان جنگ داخلی آمریکا و از رهبران سیاسی دورۀ بازسازی پس از جنگ.
اسماعیلی، مؤسسه مطالعات | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اس‍ماعیلی، مؤسسۀ مطالعاتِ \moˀassese-ye motāleˀāt-e esmāˀili\ (بنیادنهاده‌شده در 1977م/ 1355ش)، نهادی پژوهشی در زمینۀ اسلام به‌طور اعم، و فرقۀ اسماعیلیه (ه‍ م) به‌طور اخص. این مؤسسه را شاهزاده کریم الحسنی (آقاخان چهارم)، چهل و نهمین امام اسماعیلیان نزاری، در لندن بنیاد نهاد. پیشبرد دانش و آگاهی دربارۀ اسلام د...
اسمالت | بخش ادبیات جهان اِسمالِت \ [e]smālet\ ، تُبایِس جرج (1721-1771م/ 1133-1185ق)، داستان‌نویس و هجونویس اسکاتلندی. او در خانواده‌ای حقوق‌دان، نظامی، از نظر سیاسی محافظه‌کار و پرِسبیتِری‌مذهب در اسکاتلند زاده شد. در دانشگاه گلاسگو به تحصیل در رشتۀ پزشکی مشغول شد، اما در 1739م تحصیلات خود را رها کرد، در نیروی دریایی به‌عنوان دستیا...
اسماعیلی | حسن انصاری اسماعیلی \ esmāˀili\ ، ابوبکر احمد بن ابراهیم بن اسماعیل جرجانی (277-371ق/ 890-981م)، محدث و فقیه شافعی. اسماعیلی ظاهراً در جرجان زاده شده است. چنان‌که او خود گفته، در 283ق، در حالی که کودکی بیش نبوده، همراه پدرش به مجلس حدیث حسین بن حفص جرجانی حاضر شده است (اسماعیلی، 2/ 625-626؛ سهمی، 190).
آسمان نما | بخش تاریخ علوم آسمـان‌نمـا \ ās[e]mān-namā\ ، یــا پــلانــتــاریــوم \ p[e]lān[e]tāriyom\ ، تالار نمایشی برای آموزش همگانی اخترشناسی و رشته‌های وابسته به آن، به‌ویژه دانش فضا. این تالار به‌طور سنتی دارای سقفی به شکل نیمکره است که تصویر اجرام آسمانی را، همان‌گونه که از زمین دیده می‌شوند، بر آن می‌اندازند. اصطلاح آسمان‌نما ه...
اسمالی | بخش علوم پایه و مهندسی اِسمـالی \ [e]smāli\ ، ریچـِرد ای (اِرِت) (1942- 2005م/ 1321-1384ش)، شیمی‌دان و فیزیک‌دان آمریکایی. او به همراه رابرت اِف کِرلِ پسر و سِر هَرُلد والتر کروتو، به‌سبب کشف کربن 60 (C60؛ یا باکمینستِرفولِرین یا باکی‌بال) و فولِرینها، در 1996م جایزۀ نوبل شیمی را به‌طور مشترک دریافت کرد.
آسمان |
اسمال وود | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه اِسمال‌وود \ [e]smālvud\ ، جـوزف رابِـرتـز (معـروف بـه جویی اسمال‌وود؛ 1900-1991م/ 1279-1370ش)، سیاست‌مدار کانادایی، معروف به پدر اتحاد نیوفِندلند با کانادا. او در نیوفندلند زاده شد؛ در 14 سالگی مدرسه را ترک کرد و به چاپگری، روزنامه‌نگاری، سردبیری، نویسندگی، سازمان‌دهی سندیکاها، ترویج فعالیتهای تعاونی، همکاری...
آسمان | شهلا آذری آسمان \ ās[e]mān\ ، از آفریده‌های اهورایی و ایزد نگهدارندۀ سپهر. واژۀ آسمان در اوستا به صورت اَسَن و اَسمَن (بارتولمه، 207-208)، در فارسی باستان به صورت اَسمَن (براندِنشتاین، 107)، در فارسی میانه به صورت اَسمان (مکنزی، 12) و در پازند به صورت آسمان (تفضلی، 32) آمده است. این واژه در اوستا به معنی «سنگ» نیز به ک...
آسمان خراش |
اسماعیل صفوی، شاه | مهدی کیوانی , حسن موسوی زاده اسماعيلِ صفوی، شاه \ šāh esmāˀil-e safavi\ ، نام سه تن از شاهان سلسلۀ صفویه:
اسماعیل پاشا | یوسف رحیم لو اسماعیل پاشا \ esmāˀil-pāšā\ (1245- 1312 ق/ 1830 -1895م)، پنجمین والی مصر (1279- 1296ق/ 1863- 1879م) از خاندان محمدعلی پاشا و نخستین حاکم این سرزمین که رسماً عنوان «خَدیو» گرفت.
اسماعیل کاشانی | مریم همایونی افشار اسماعیلِ کاشانی \ esmāˀil-e kāšāni\ ، بافندۀ سدۀ 11 و 12ق/ 17م. از او بیرقی ابریشمی به بلندی 220 سانتی‌متر در یک مجموعۀ خصوصی موجود است («کاتالوگ...»، 201). این بیرق دارای طرحها و نقشهای اسلیمی به رنگ طلایی بر زمینۀ سبز، و 6 عدد کتیبۀ محصورشده در اشکال ترنجی و قلب‌مانند است. بافت ماهرانۀ پارچه و خطوط کتیبه‌ها...
اسماعیل جلایر | یحیی ذکاء اسماعیلِ جَلایِر \ esmāˀil-e jalāyer\ (ح 1262- ح 1322ق/ ح 1846- ح 1904م)، از نگارگران صاحب‌سبک دورۀ ناصری. وی نخست از شاگردان دارالفنون بود و سپس به استادی همین مدرسه رسید (معیرالممالک، 277؛ کریم‌زادۀ تبریزی، ذیل اسماعیل جلایر...). با توجه به قراین و شواهد تاریخی، می‌توان چنین گمان برد که او در حدود سال 1262ق...
اسماعیل بن یسار | آذرتاش آذرنوش اسماعیلِ بنِ یَسار \ esmāˀil-ebn-e yasār\ ، ملقب به ابـوفـائــد نسایی (د پیش از 130ق/ 748م)، شاعر شعوبی اواخر سدۀ 1 و اوایل سدۀ 2ق. اسماعیل با 178 بیتی که به او نسبت داده‌اند و عمدتـاً در اغـانی ابوالفرج اصفهانی گرد آمده، آن‌چنان سهمی در تاریخ شعر عرب نداشته است که بتواند در صف بزرگان بنشیند؛ با این همه، او ب...
اسماعیل حقی بروسوی | حسین لاشیء اسماعیل حَقّی بُروسَوی \ esmāˀil haqqi borusavi\ ، نیز اسماعیل حقی بورسه‌لی، اسماعیل حقی اِسکوداری/ اوسکوداری (1063-1137ق/ 1653-1725م)، مفسر، شاعر و از مشایخ فرقۀ جَلوَتیه.
اسماعیل سامانی، امیر | صادق سجادی , ابوالفضل خطیبی اسماعيلِ سامانی، امیر \ amir esmāˀil-e sāmāni\ ، نام دو تن از فرمانروایان سامانی:
اسماعیل زاده | امیر حسین پورجوادی اسمـاعیـل‌زاده \ esmāˀil-zāde\ ، حسـیـن (د ح 1313ش/ ح 1934م)، از کمانچه‌کِشهای زبردست دورۀ ناصری و مظفری. او نوازندگی کمانچه را نزد پدرش، اسماعیل‌خان، آغاز کرد و مدتی نیز زیرنظر عموی خود، قلی‌خان، آموزش دید. حسین‌خان کار حرفه‌ای خود را با نواختن در جمع نوازندگان و مطربان محلۀ سرپولک تهران (از محلات بازار تهرا...
اسماعیل خاله اوغلی، مسجد | مهبانو علیزاده اسماعیل ‌خاله‌اوغلی، مسجدِ \masjed-e esmāˀil- xāle-oqli\ ، بنایی از دورۀ قاجار در تبریز. این بنا در کنار مجموعه‎ای از بناهای دیگری همچون مدرسۀ طالبیه، مسجد میرزا صادق‌آقا، مسجد مجتهد و مسجد حجت‌الاسلام واقع شده است. دربارۀ‎ بانی و تاریخ دقیق ساخت آن اطلاعی در دست نیست؛ تنها نادرمیرزا در کتاب خود از آن به‌عنوا...
اسماعیل، مولای | ابوالحسن دیانت اسماعیل، مولای \ mo(a)wlāy esmāˀil\ ، ابوالنصر المظفر باللٰه ابن محمد شریف بن علی شریف حسنی علوی طالبی (1056-1139ق/ 1646-1727م)، از اشراف سِجِلماسه (سرهنگ، 86؛ بستانی، ذیل اسماعیل مولای؛ زرکلی، ذیل المولی اسماعیل)، دومین سلطان از شرفای فِلالی و از مشهورترین فرمانروایان علوی مراکش. در برخی نسب‌نامه‌ها و مآخذ، ...
اسماعیل شهید | محمدجواد شمس اسماعیلِ شهید \ esmāˀil-e šahid\ ، لقب محمد اسماعیل (1193-1246ق/ 1779-1831م)، فرزند عبدالغنی (و نوادۀ شاه ولی‌الله دهلوی)، از عالمان هندی و رهبران مسلمان در مبارزه با سیکها و انگلیسیها.
اسماعیل صبری | عنایت الله فاتحی نژاد اسماعیل صبری \ esmāˀil sabri\ (1270-1341ق/ 1854-1923م)، شاعر مصری. او در قاهره زاده شد و پس از اخذ لیسانس حقوق از فرانسه، در وزارت دادگستری مصر به قضا مشغول شد. در 1907م، در 60 سالگی، از کارهای دولتی کناره جست تا به فعالیتهای ادبی بپردازد (رمادی، 220-221؛ دسوقی، 319). در اواخر زندگی به زهد و سرودن اشعار زاهدا...
اسماعیل بن سبکتگین | ابوالفضل خطیبی اسماعیلِ بنِ سَبُکتَگین \ esmāˀil-ebn-e saboktag(k)in\ (د پس از 389ق/ 999م)، برادر سلطان محمود غزنوی و رقیب او در آغاز حکومت، که پس از مرگ پدر، یک چند در غزنه فرمان راند.
اسماعیل بن خلف | احمد زرنگار اسماعيلِ بنِ خَلَف \ esmāˀil-ebn-e xalaf\ ، ابوطاهر اسماعيل‌ بن‌ خلف‌ بن‌ سعيد بن‌ عمرانِ انصاریِ سَرَقُسطیِ اندلسی (د 455ق‌/ 1063م‌)، مُقری، ادیب و عالم مالكی مصر. كنیۀ او را ابوالطیب نیز نوشته‌اند (ذهبی، 341). برپایۀ انتساب او به سَرَقُسطه (ساراگوسا) و اندلس، چنین می‌نماید كه اصل او از آن دیار بوده باشد (زا...
اسماعیل استرابادی | الهه هادیان رسنانی اسماعیلِ ‌اَستَرابادی \ esmāˀil-e astar-ābādi\ ، یکی از خوش‌‎‌نویسان نامدار سدۀ 10ق/ 16م. اسماعیل از تعلیق‎نویسان و نستعلیق‎نویسان بنام روزگار خود بوده است. پدرش، ابراهیم، نیز از خوش‌نویسان استراباد (ه‍‌ م) (حبیب اصفهانی، 173، 228)، و احتمالاً در شمار خطاطان دربار بایسنقرمیرزا بود (نک‍ : سام‎میرزا، 151). اسما...
اسماعیل | عنایت الله رضا اسماعیل \ esmāˀil\ (در اوکراینی: ایزماییل)، شهری در استان اُدِسا در جمهوری اوکراین. نام این شهر در زبان روسی ایزمائیل و در زبان مولداویایی سمِریل (یا سمیل / سیمیل) بوده، که از واژۀ اسلاویِ زمی به معنای مار یا اژدها مشتق شده است. این واژه همچنین عنوانی برای برخی امیران و اشراف مولداوی بوده است (72، BSE 3 ; EI ...
اسماعیل، امامزاده | یدالله غلامی مایانی اسماعیل، امامزاده \ emām-zāde esmāˀil\ ، بقعه‌ای متعلق به یکی از اعقاب امام حسن(ع) در اصفهان. سلسله‌نسب اسماعیل در کتیبۀ بقعه ذکر شده است (نک‍ : گدار، 139؛ قس: جابری، 186).
اسماء و صفات | نجیب مایل هروی اَسماء و صفات \ asmāˀ-o(va) sefāt\ ، دو اصطلاح در علم کلام که مراد از آنها نامها و صفتهای ذات باری است. مباحث مربوط به اسماء و صفات در طول تاریخ کلام و عرفان مسیری پرفراز و نشیب را، پیموده است، به گونه‌ای که فارغ از این تحول تاریخی، به‌دست دادن تعریفی فراگیر برای مفاهیم این دو اصطلاح در دوره‌های گوناگون، نامم...
اسم | حسن رضایی باغ بیدی , عبدالله مسعودی آرانی اسم \ esm\ ، نام کردن، علامت و نشانه، نام و عنوان و آوازه یا کلمه‌ای که بدان چیزی یا کسی را می‌خوانند. اسم یکی از اقسام هفت‌گانه یا نه‌گانۀ کلمه در دستور زبان فارسی و نیز یکی از سه قسم کلمه در صرف و نحو عربی است. در اصل و ریشۀ آن، دو نظریه بیان شده است: 1. به نظر علمای بصره، سیبویه و طرف‌دارانش، اصل این کلمه ...
اسماعیل (ع) | فرامرز حاج منوچهری اسماعیل (ع) \ esmāˀil\ ، فرزند ابراهیم خلیل (ع)، و پیامبری الٰهی. میان مسلمانان، او به‌عنوان ذبیح شناخته می‌شود و نسب پیامبر اکرم (ص) بدو می‌رسد. نام وی در منابع اسلامی غالباً عجمی، و مرکب از دو واژۀ «اسمع» و «ایل» (به معنای «خدایا بشنو») دانسته شده است و گفته‌اند که ابراهیم (ع) به هنگام درخواست فرزند از خدا،...
اسماتس | عزت الله فولادوند اِسماتس \ [e]smāts\ ، یان کریستیان (1870-1950م/ 1249-1329ش)، دولتمرد، نظامی و اندیشمند اهل آفریقای جنوبی که مفهوم «کلیت‌گرایی» را وارد فلسفه کرد. اسماتس در مهاجرنشین انگلیسیِ کِیپ (دماغۀ امید نیک) در خانواده‌ای هلندی‌تبار زاده شد. او در کالج در دو رشتۀ علوم تجربی و علوم انسانی تحصیل کرد و در هر دو شاگرد اول ش...
اسماء بن خارجه | محمدمهدی امینی اَسماءِ بنِ خارجه‌ \ asmāˀ-ebn-e xāreje(a)\ (د ‌82 ق/ 701م)، از اشراف و بزرگان کوفه. وی از قبیلۀ بنی فزاره بود (کلبی، 434). پدرش، خارجة بن حِصن، در 9ق/ 631م پس از غزوۀ تبوک، در شمار بزرگان بنی فزاره به خدمت پیامبر (ص) درآمد (ابن‌سعد، 297؛ طبری، 3/ 122). در ماجرای معروف به «رِدّه»، بنی فزاره جزو قبایلی بود که ...
اسماء | رضوان مساح اَسماء \ asmā[ˀ]\ (د 73ق/ 692م)، مشهور به ذات النطاقین، دختر ابوبکر (خلیفۀ اول)، از زنان صحابی پیامبر(ص)، از نخستین گروندگان به اسلام و نیز راوی حدیث. وی در سال 27 پیش از هجرت در مکه زاده شد (ابن‌عساکر، 10؛ ابن‌اثیر، 392؛ نووی، 329). در کودکی، به دعوت پدرش، در مکه اسلام آورد و هجدهمین تن از مسلمانان بود (ابن‌...
آسماری | عباس سعیدی آسماری \ āsmāri\ ، رشته‌کوه و سازندی زمین‌شناختی در زاگرس میانی در شرق خوزستان.

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام