اخبار

علی گل‌باز: «سیدکاظم موسوی‌بجنوردی»، مرد کارهای بزرگ است؛ در دوران جوانی به‌دنبال اتحاد و انقلاب جهان‌وطنی مسلمانان سرتاسر دنیا بود، اما در تپه‌های دارآباد دستگیر شد که برایش ١٣سال زندان به ارمغان داشت، ولی در همان زندان ایده نوشتن «دایره‌المعارف بزرگ اسلامی» به دست محققان ایرانی به ذهنش خطور کرد تا پی‌اش را بگیرد. اما امروز وقتی به دفترش در همان دارآباد می‌رویم، مردی را می‌بینیم که هنوز سَرِ کارهای بزرگ دارد؛ کارهایی که به قول خودش کسی سراغ آنها نمی‌رود و یکی از آنها همین «تاریخ جامع ایران» است که در ٢٠ جلد نگارش شده است. در چهره‌اش خطوط زمان را می‌شود دید، ولی غبار بی‌تفاوتی را نه. هنوز هم مانند ایام جوانی شوق تولید، توسعه و پیشرفت ایران را دارد. برای گفت‌وگو با سیدکاظم موسوی‌بجنوردی به انگیزه انتشار کتاب ٢٠ جلدی تاریخ جامع ایران سری به مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی زدیم که در ادامه گفت‌وگوی «شرق» با او را می‌خوانید.

علی یونسی تاکنون پست‌های مدیریتی مهمی همچون وزارت اطلاعات در دوران اصلاحات را در کارنامه کاری خود داشته است و هم‌اکنون نیز در مقام مشاور رئیس‌جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی مشغول به کار است. وی معتقد است چاپ کتاب‌هایی نظیر تاریخ جامع ایران در انسجام ملی و وحدت هرچه‌بیشتر میان اقوام مختلف، نقش بسزایی دارد و هویت تاریخی، سبب نزدیکی همه ما می‌شود و جهل و بی‌اطلاعی نسبت به آن، عامل تفرقه و دشمنی است. در ادامه، گفت‌وگوی «شرق» را با مشاور رئیس‌جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی، به مناسبت انتشار تاریخ جامع ایران، می‌خوانید:

به اعتقاد من تاکنون به تاریخ ایران ظلم شده است؛ این کشور با تاریخ درخشانی که چه قبل از اسلام‌ و چه بعد از آن دارد، سزاوار توجه بیشتری است. ایران قبل از ورود اسلام نیز تمدنی حقیقی داشته است و پادشاهانی نظیر کوروش به عدالت اجتماعی در این سرزمین توجه داشته‌اند که البته اینها آن‌طور که شایسته است به بحث و فحص گذاشته نشده است. در مقابل امروز تاریخ اسلام هم به دست عرب‌زبان‌ها نوشته می‌شود و آن‌طور که سزاوار است به نقش برجسته ایرانیان در شکوفایی تمدن اسلامی توجه نمی‌شود. این درحالی است که بزرگ‌ترین خدمت را به اسلام، ایرانیان کردند.

ایده «تاریخ جامع ایران» از همان بدو ایجاد مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی شکل گرفت تا آنکه ١٤ سال پیش کار تدوین و تألیف آن آغاز شد. در ابتدا شروع به جمع‌آوری اطلاعات و نوشتن مقالات کردیم، اما دریافتیم بسیاری از منابعی را که در اختیار ماست غیرایرانی‌ها نوشته‌اند و دیدگاهی غیر از آن، دیدگاه مطلوب ماست. از همان زمان به تدریج حس کردیم که احتیاج است تاریخ ایران از جهات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی از نو نوشته شود و نگاهی تازه به آن شود؛ زیرا تمام چیزی که ما داشتیم، مربوط به ٧٠ تا ٨٠ سال پیش بود؛ مثلا درباره ایران پیش از اسلام، کتاب تاریخ نوشته مشیرالدوله پیرنیا در دست بود که ٧٠ سال از آن گذشته بود و منابعی که مرحوم پیرنیا استفاده کرده بود؛ دیگر کهنه شده بود و علاوه بر این، بعد از آن منابع جدید زیادی پیدا شده بود و حتی اکتشافات و تحقیقات تازه‌ای صورت پذیرفته بود که در این کتاب، خبری از آن نبود. نمونه دیگر، کتاب تاریخ دوره‌ مغول نوشته مرحوم عباس اقبال آشتیانی است که آن هم برای ٦٠ سال پیش است. کتاب‌هایی که ما داشتیم همه مربوط به زمان‌های گذشته بود. از تحقیقات و اکتشافات متأخرتر خبری نبود و باید برای موضوعات تازه، مقالات تازه‌ای نوشته می‌شد که کار مشکلی بود

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در مراسم رونمایی از «تاریخ جامع ایران» گفت: هم و غم مسئولان کشور باید این باشد که راه را برای عقل و شرع باز کنیم و از خشکی و افراطی‌گری بپرهیزیم.

صفحه اول روزنامه های امروز سه شنبه 26خرداد

مجموعه بیست جلدی «تاریخ جامع ایران» با همکاری 143 نویسنده ایرانی و 25 نویسنده خارجی تدوین شده است. جعفری‌دهقی معتقد است: تاریخ جامع ایران، بیشترین زوایای تاریک دوره‌های مختلف تاریخی را بررسی کرده و این بخش‌ها را در بخش تاریخ اجتماعی و اقتصادی ایران کاویده است.

کتاب «دو خطابه» شامل دو سخنرانی مهم سیدحسن تقی‌زاده، در انجمن مهرگان با تصحیح و مقدمه رضا مختاری اصفهانی از سوی نشر پردیس دانش منتشر شد. این دو خطابه در واقع تجدیدنظر تقی‌زاده است از نظریه‌های خود درباره «اخذ تمدن غربی». تقی‌زاده در این دو خطابه دیدگاه‌های خود درباره خط و زبان فارسی را نیز ارائه می‌کند.

دوره ٢٠ جلدی «تاریخ جامع ایران» فردا در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی رونمایی خواهد شد. دستاورد این پژوهش بزرگ، دست‌کم از نظر تعداد مجلدات، هر چه که باشد، رخدادی نیک برای تاریخ‌نگاری جدید در ایران می‌تواند به شمار آید.

پژوهش و تالیف مقاله مربوط به دوره بازگشت ادبی که از نظر تاریخی نیمه‌نخست عصر قاجار را دربرمی‌گیرد، برعهده من بوده است. این کار درواقع ادبیات ایران در سال‌های پیش از جنبش مشروطیت ایران را بررسی می‌کند. قرار گرفتن پژوهش‌ها و موضوعات گوناگون مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران در کنار یکدیگر، از ویژگی‌های تاریخ جامع ایران است که آن را کامل می‌کند. این پژوهش بزرگ، از نظر سیر ادبی، تاریخی ادبیات ایران را به‌گونه‌ای یک‌جا در اختیار دیگران می‌گذارد؛ این مسأله امتیاز آن به شمار می‌آید.