مقاله

هوالباقی؛ داریوش شایگان درگذشت. خبر کوتاه و ساده بود. گویی همه انتظار شنیدن آن را داشتند زیرا از هفته ها پیش او در بیهوشی تمام به سر می برد و کمتر به بهبودش امید داشتند. اما خبر در حقیقت، خبرِ ضایعه و مصیبتی بزرگ بود. برای کسی که از پنجاه سال پیش او را می شناخته و سال ها با او انس و الفت و دوستی و همدمی و همزبانی داشته است، تحمل شنیدن این خبر دردناک بود. در این دو سه دهه اخیر ما کمتر یکدیگر را می دیدیم ولی هرگز عهد دوستی را نگسستیم.

یک وجه مشترک همه متفکران و رهبران فکری ما، در شش دهه پیش از انقلاب، اظهار نظر در باره غرب بود. ما از مشروطه به بعد، مجبور بودیم در این باره اظهار نظر کنیم. در مشروطه، این تقسیم، به صورت مستبده ـ مشروطه بود. اندکی بعد که مشروطه سلطنتی غلبه کرد، روشنفکران دو بخش شدند، لیبرالیست و کمونیست. هر دو متولد غرب بودند، اما بر ضد هم. کمونیستها منتقد غرب سرمایه داری بودند و تبلیغات شدیدی علیه غرب و تمدن سرمایه داری راه انداختند

به عقیدۀ عموم مورخان و همچنین مدارک و شواهد مستند تاریخی، مقام ایرانیان در تاریخ دنیا، نه با سپری شدن دوره پرعظمت هخامنشی به پایان آمد و نه با انقراض ساسانیان به سر رسید. لیندلر در «تاریخ عالم» خود این عقیده را صریح تر از همه بیان کرده و می گوید: «ایرانیان همواره بعد از دوره های فشار و تضییقات قد علم کرده، ذات ملی خود را نجات داده و قسمت معتنابهی از روح خود را در فاتحان خود یعنی یونانیان و اعراب و ترکها و مغولها دمیده و برای خود بعد از فواصل متمادی دوباره به دست آورده اند.

نوروز، آغاز سال نو خورشیدی (شمسی)، مقارن با نقطه اعتدال ربیعی در نیمکره شمالی است، که با نقطه اعتدال خریفی (پاییزی) در نیمکره جنوبی مطابقت پیدا می کند. در این سوی کره خاکی، رویش گلها و گیاهان و درختان آغاز می گردد، و در ان سوی زمین، پژمردگی و ریزش برگ رستنی ها شروع می شود.

نوروز، این عید کهن سال که گنجینه ای از سنت های دل پذیر است، تاریخی بس دراز و عبرت انگیز دارد. از روزگاران بسیار قدیم که تعیین تاریخ آن حتی از عهدۀ تاریخ هم بیرون است تا امروز این عید با تمام سنت ها و آداب و رسوم خود هم چنان در فراز و نشیب تاریخ و از خلال حوادثی عظیم راه خود را باز کرده و دنیای افسانه ای قدیم را به عصر دانش امروز پیوسته است.

نخستین درونمایه ی اساطیری نوروز اسطوره ی باززایی، تجدید حیات یا بازآفرینی زمان است. مفهوم تجدید حیات در جشن های سال نو ایرانی، هندی و بین النهرینی نیز به چشم می خورد. این مفهوم به نوعی با اسطوره ی آفرینش کیهان و عناصر طبیعت گره می خورد و با مفهوم فرشکردی یا رستاخیزی ارتباط دارد.

پاسداری و گرامیداشت آداب و رسوم قدیمی ایران از جمله «عید نوروز» که پس از سپری شدن هزاران سال و پشت سر نهادن نشیب و فرازها همچنان به تازگی و اصالت، زیبائی و تابناکی در حوزه فرهنگ ایرانی برگزار می شود یکی از مهم ترین عناصر وحدت آفرین و ایجاد کننده وفاق اجتماعی، همدلی و همسوئی تمام مردم ایران است.

اساس آفرینش را خداوند بر نظم قرار داده است. در نظام هستی هر حرکتی از روی حساب و دقت، در جای خود و به موقع انجام می شود. از گردش کائنات تا چرخش درون ذرات، و حرکت ریزترین اجزای حیاتی، و رویش و زایش و گسترش جاندار و نبات، همه تحت نظامی دقیق و سنجیده و قانونمند قرار دارند. گردش زمین به دور خورشید از نقطه اعتدال ربیعی در 365 روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 46 ثانیه انجام می گیرد.

نوروز از بزرگ جشن های اقوام ایرانی و میراث فرهنگی گذشتگان است. در بخش نخست مقاله، نویسنده با تکیه بر ایرانگیر بودن بزرگداشت آئین نوروزی و شرکت فعال توده های میلیونی در آن، جشن بهاری را نمادی از پیوند و همبستگی ملت ایران می پندارد و معتقد است مردم با مشارکت در سور و جشن و پیروی از آداب و رسوم کهن، همدلی، هم اندیشی و همکنشی خود را به گونه ای نمادین به نمایش می گذارند و حداقل سالی یکبار، آگاهانه یا غیرآگاهانه، پیوند و پیمان خود با نیاکان و خویشان را تجدید می کنند و به این میراث کهن و میثاق فرهنگی جان دگر می بخشند.

نوروز به معنی روز نو است و علت نامگذاری این روز را چنین نوشته اند: جمشید که ابتدا او را جم می نامیدند سیر عالم می کرد، چون به آذربایجان رسید فرمود تخت مرصعی را بر جای بلندی رو به جانب مشرق گذارند و خود تاج مرصعی بر سر نهاده بر آن تخت بنشست