مقاله

از هم‌اکنون با اطمینان می‌توان گفت که قرن و بیست و یک، قرن جهانگشائی معنوی جلال‌الدین مولوی است و سیطره امپراطوری هنری او بر کرده ارض. امروز در زبان انگلیسی هیچ شاعری، چه در اصل زبان انگلیسی و چه از طریق ترجمه به این زبان،‌موفقیتی را که مولانا به دست آورده است ندارد و این هنوز از نتایج سَحَر است.

نوع نگاه باستانی پاریزی به روایت‌های تاریخی و کاوش آن نمی‌تواند صرفاً فلسفی باشد، نه تفاخر به فلسفه دارد و نه به خویشتن؛ او خود را عاقل و دیگران را نابخرد فرض نمی‌کرد و همین است که فروتنی، حلم، خضوع، وارستگی و بی‌ادعایی در سلوک و بینش و روش او کاملاً آشکار بود.

«میرزا تقی خان امیرکبیر» پیش از رسیدن به صدارت و در جریان مسافرت خود به روسیه در سال 1244هجری قمری- 1828میلادی از مدارس جدید شهرهای تفلیس، مسکو، پترزبورگ و برخی از کارخانه‌ها و مؤسسات فنی و علمی روسیه بازدید کرد و بشدت تحت تأثیر این پیشرفت‌ها قرار گرفت.

سخن گفتن و یادداشت نوشتن درباره استاد عباس سعیدی، مسئولیت چنان دشواری است که می‌تواند بر دوش هر سخنران یا نویسنده‌ای، به‌ویژه کمترین شاگرد، سنگین باشد. اینکه عباس سعیدی که هست و چه کرد، ازآنجاکه هم از محدوده خرد و حکمت، و هم از مرزهای بین‌رشته‌ای فراتر می‌رود، آسان نیست.

اشاره: در بخشهای پیشین این نوشتار، به برخی از صنایع لفظی و معنوی اشاره شد و درباره تکرار، مَثَل، تمثیل و پند بحث شد. اینک ادامه مطلب: گاه شاعر در میانۀ سرگذشت نیز برای لحظه‌ای شرح رویداد را قطع می‌کند و مناسب حال، زبان به پند می‌گشاید؛ مثلا در میانۀ نبرد رستم با سهراب، هنگامی که از شدت نبرد، رزم‌افزار دو پهلوان شکسته، جامۀ آنها دریده و نیروی آنها به پایان رسیده و دمی از یکدیگر جدا می‌شوند، شاعر از این لحظه استفاده می‌کند و خلأ ماجرا را با پند پر می‌کند

سنایی‌پژوهی در حوزه‌ پژوهش‌های تطبیقی و مطالعات ایران‌شناسی، فراز و نشیب‌ها و پستی و بلندی‌هایی داشته است؛ ازاین روی سنایی‌پژوهی در این حوزه، نیازمند آسیب‌شناسی جدی است و بنا به دلایلی، به‌رغم تأثیر حکیم غزنه بر فرهنگ و اندیشه‌ ایرانی، در مطالعات تطبیقی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، کتاب «حکیم اقلیم عشق» نوشته‌ پروفسور دوبروین ـ استاد دانشگاه لیدن هلند ـ دریچه‌های جدیدی فرا روی پژوهشگران سنایی‌پژوهی گشوده که از نظر گستردگی، نکته‌بینی و روش‌پژوهش، بسیار درخور توجه است.

یوزف مارکوارت (Marquart: ۱۸۶۴ـ۱۹۳۰) خاورشناس نامدار آلمانی، رشته شرق‌شناسی را در دانشگاه وورتمبرگ به ‌پایان رسانید و از دانشگاه توبینگن دکتری گرفت. سپس در کتابخانه همین دانشگاه به‌کار پرداخت و چندی بعد به موزه مردم‌شناسی لیدن نیز رفت و مشغول تدریس شد. وی از سال ۱۹۱۰ تا پایان عمر، استاد فقه‌اللغة ایرانی و ارمنی در دانشگاه برلین بود.

من معتقدم اُنس ويژه نظامی با متون درجه اول فرهنگ اسلامی و تمدن ايرانی و آذربایجانی، در ترغيب و تشویق او به تخليد داستان‌های عاشقانه ملی بی‌تأثير نبوده است؛ البته در اين ميان برخی تفاوت‌ها به ویژه در نوع روايت، در داستان‌های نظامی و سروده‌های فردوسی دیده می‌شود؛ همچون اختلافی که مثلا در طرح داستان اسكندر در شاهنامه فردوسی‌توسی و اسکندرنامه نظامی‌گنجه‌ای می‌بینیم.

استاد موحد به دنبال مطالب پیش می‌نویسند: «عبدالباقی می‌نویسد: این نسخه به تملک صاحب‌عطا درآمد و بعد از آن به دست کسی به نام جمال‌الدین مبارک رسید که گویا از جان و دل شیفتة مولانا و سلطان‌ولد بود و از جانب او به خانقاه وقف گردید.» (ص۵۹)

مگر یک انسان تا چه حد می‌تواند عاشق باشد که تمام زندگیش، خانواده‌اش، داراییش و توانش را به کار بگیرد و این همه اثر را در نهایت شگفتی خلق کند. کمتر مردانی این چنین‌اند و در این میان شمار اندکی هستند که خلق هر یک اثر جدید از آنان یک گام رو به جلو برای توسعه سرزمینشان است.