مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

بابکیه |
ارکینی | نادره نفیسی ارکینی / arkini/ ، گونه‌ای از گویش لری، از گویشهای ایرانی دستۀ غربی، گروه گویشهای جنوب غربی، شاخۀ گویشهای لری. گویشوران ارکینی ساکنان 5 روستای شهرستان ابهر واقع در استان زنجان هستند.
دزفول، مسجد جامع | حمیدرضا پیشوایی مسجدی واقع در میدان امام خمینی (فلکه) دزفول. هستۀ مرکزی مسجد صحنی به ابعاد تقریبی 5 / 27×26 متر است (امام، مسجد ... ، 15) که از دو سمت شمالی و غربی محاط با دیوار، از سمت شرقی محدود به رواق، و از سمت جنوب محدود به شبستان است. ساختار هر 4 وجه مشابه هم است: طاقی بزرگ در میان و دو طاق کوچک در هریک از طرفین؛ با ای...
افنباخ، ژاک | بخش موسیقی افنباخ \ofenbāx\، ژاک (نام اصلی‌اش: یاکوپ افنباخ در آلمانی؛ در فرانسوی: افنباک) (1819-1880 م / 1234- 1297 ق) آهنگ‌ساز فرانسوی آلمانی‌الاصل. افنباخ در کُلن زاده شد. پدرش، ایزاک یودا اِبِرست، در افنباخ‌ آم‌ماین زاده شده، و در کنیسه‌ای در کلن آواز‌خوان مذهبی بود. افنباخ در 1833 م، در کنسرواتوار پاریس در رشتۀ ویل...
آسینه | پرویز رجبی \āsīna\، یا آثرینه، مردی که بی‌درنگ پس از به فرمانروایی رسیدن داریوش اول، شاهنشاه هخامنشی، در ایلام سر به شورش برداشت و خود را شاه ایلام خواند (هینتس، «نخستین ... »، 145).
ناودانک | میترا آقامحمدحسنی ناحیه‌ای واقع در شمال سر پل تجریش و جنوب گلاب‌دره.
تیمورآباد | ناصر پازوکی طرودی تیمورآباد \ teymūr-ābād\ ، روستایی واقع در شمال شرقی محلۀ نارانِ شهر لواسان.
اردای فروهر | مرضیه منصوری زاده اَرْدایْ فْرَوَهْر [ardāy fravahr]، یا ارتای فروهر، فروهر (در اوستا: فرَوَشی) مقدس یا پرهیزگار که در اوستا به صورت aşaonạm frauuaşaiiō به معنی «فروشیهای پرهیزگاران، فروشیهای پاکان» آمده است (فروردین یشت، بند 18).
آقوش اشرفی | عباس زریاب خویی آقوش اَشرفَی، یا آقُشِ اَشْرَفی، جمال‎الدین فرزند عبدالله معروف به «نایب‎الْکَرَک» (د 736ق / 1335م)، از امرای بزرگ ممالیک مصر در دهه‎های نخستین قرن 8 ق / 14م. ابن حجر عسقلانی (1 / 470) نام او را «آقُش الاشرفی جمال‎الدین البُرناق» نوشته است. او از ممالیک سلطان ملک منصور سیف‎الدین قَلاوون اَلفی نجمی (د 689 ق / ...
آشوب نامه | بخش ادبیات آشوبْ‎نامه، مجموعه‎ای است به فارسی، با نثری رنگین و آمیخته به نظم از طغرای مشهدی، شاعر سدۀ 11ق / 17م. این اثر که به نامهای آشوب‎نامه، هفت‎آشوب (اهداییِ مشکوٰة، 199-200) و شهر‌آشوب (ایوانف، 23-25) خوانده شده است. مجموعۀ 7 دیباچه‎ای است که طغرا بر 7 مثنوی سبعۀ سیارۀ زلالی خوانساری (سدۀ 11ق / 17م) نوشته و شامل ی...
احمد فقیه | توفیق هاشم پور سبحانی اَحْمَدْ فَقیه، نام چند تن از متصوفه که بیشتر آنان در سدۀ 7ق/ 13م در آناتولی می‌زیسته‌اند. از بررسی دقیق مآخذ دربارۀ یکی از آنان (خواجه احمد فقیه یا سلطان خواجه فقیه) چنین برمی‌آید که لااقل زندگانی 5 تن از آنان به هم درآمیخته است («دائرةالمعارف...»، II/ 65). نخستین‌بار عبدالباقی گولپینارلی (ص 88، حاشیه) اشاره...
بالس | بخش جغرافیا بالِس، شهری کهن در سوریه که به سبب موقعیت خاص نظامی و اقتصادیش پپیش و پس از ظهور اسلام، در حوادث تاریخی منطقه، نقش قابل توجهی داشت. رومیان این شهر را باربالیسوس می‌خواندند و به بیت‌بلس نیز شهرت داشت که در منابع رومی و در تاریخ جنگهای ایران و روم از آن یادشده است (مثلاً ﻧﮑ: پروکوپیوس، VII/ 159، I/ 363؛ نیز پاو...
بدر شروانی | جلال خسروشاهی بَدْرِ شَرْوانی (یا شیروانی) (د19شوال 845ق/ 26 نوامبر 1450م)، شاعر پارسی گوی آذربایجان. وی در قریۀ شماخی از توابع شروان قفقاز زاده شد. از تولد، دوران کودکی و تحصیلات او اطلاع چندانی در دست نیست. دولتشاه اشارۀ مختصری به این شاعر دارد و از وی با عنوان ملک‌الشعرا مولانا بدر یاد می‌کند و می‌نویسد: «مردی خوشگوی و ...
بسکره | محمدرضا ناجی بِسْكْره، شهر و ولایتی‌ در شمال‌ شرق‌ الجزایر. ولایت‌ بسكره با 728 ‘109كمـ2 مساحت («خاورمیانه‌...1»،284)، در شمال‌ شرقی الجزایر واقع است‌. این ولایت در1366ش‌ / 1987م بیش از 200‘430 تن جمعیت‌ داشته‌ است‌
پنجابی، ادبیات | بخش ادیان و فرق پَنْجابی‌، اَدَبیات‌، ادبیات‌ مكتوب‌ زبان‌ پنجابی‌ در دورۀ اسلامی‌ آغاز می‌گردد و نخستین‌ كسانی‌ كه‌ این‌ زبان‌ محلی‌ را در نوشته‌های خود وسیلۀ بیان‌ احوال‌ و افكار قرار دادند،
ارانی | محسن مدیر شانه چی اَرانی [arānī]، تقی (1279- 1318ش/1900- 1939م)، رهبر فکری پنجاه و سه نفر (ﻫ م) و مروج مارکسیسم در ایران. وی در تبریز زاده شد و پس از گذراندن بخشی از تحصیلات قدیم و پایان بردن دارالفنون، در 1301ش به آلمان رفت و در دانشگاه برلین در رشتۀ شیمی به تحصیل پرداخت (احمدی، 7). ارانی در دورۀ تحصیل مسئولیت اتحادیۀ دانشجوی...
اراک | عباس سعیدی اَراک [arāk]، شهر (مرکز استان) و شهرستانی به همین نام در ایران در استان مرکزی. نام اراک صورت فارسی‌شدۀ عراق است. این نام که بنابر تصویب هیئت وزیران در شهریور 1314 به سلطان‌آباد (عراق) داده شد، ظاهراً نخستین‌بار در بیتی از میرزا آقاخان کرمانی (د 1314ق) در وصف این شهر آمده است. شهر و شهرستان اراک از گذشته‌های د...
تومنی | سارا حاجی حسینی تومَنی، ابومعاذ، از متکلمان مرجئه. گزارشی از حوادث زندگی وی در دست نیست، جز آنکه از مردم تومن (روستایی در مصر) بوده (نک‍ : یاقوت، 1/ 896-897) که گویا بعدها در بصره می‌زیسته است (نسفی، 438). او را رئیس فرقه‌ای به نام تومنیه ــ از فرقه‌های مرجئه ــ دانسته‌اند (بغدادی، 203؛ پزدوی، 252؛ شهرستانی، 1/ 144). در این ...
ابن علوان | سید جعفر سجادی ابوالحسن (يا ابوالعباس: جندی، 217؛ شرجی، 19) احمد (د 665ق / 1267م)، صوفی و اديب يمنی.
ابن بری، ابوالحسن | قهار مقیمی اِبْنِ بَرّی‌، ابوالحسن‌ علی‌ بن‌ محمد بن‌ علی‌ بن‌ محمد بن‌ حسين‌ رباطی‌ مالكی‌ (ح‌ 660-731 ق‌/ 1263-1331 م)‌، لغوی‌ و مقری‌. از زنـدگی‌ وی‌ اطلاع‌ چندانـی‌ در دست‌ نيست‌. در تـازه‌، يكی‌ از شهرهای‌ مراكش‌ زاده‌ شد (كنون‌، 1/ 219). علوم‌ اسلامی‌ عصر خويش‌ را به‌ خوبی‌ فراگرفت‌ و در قرائات‌ مختلف‌ قرآن‌ استاد...
ابن شاس | عباس سالاری ابومحمد جلال‌الدین عبدلله ‌بن محمد بن نجم جذامی (د 616 ق / 1219 م) محدث و فقیه مالکی.
حاکم شهید | بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث حاکِمِ شَهید، ابوالفضل محمد بـن محمد بـن احمد سلمی (د 334ق / 945م)، فقیه و محدث حنفی مرو که چندی نیز عهده‌دار وزارت بود. در منابع حنفی، «حاکم» به تعبیر مطلق هم اشاره به او ست
پیله‌وری | معصومه ابراهیمی پیله‌وَری، از پیشه‌های کهن و سنتی برای مبادلۀ کالا در جوامع قدیم، به ویژه جامعه‌های عشایری و روستایی ایران.
ابیجان | عباس سعیدی مهم‌ترین بندر، بزرگ‌ترین شهر و پایتخت جمهوری ساحل عاج واقع در افریقای غربی و ساحل خیلج گینه.
چاچ |
کمربند | محسن احمدی کَمَرْبَنْد، تسمه یا نواری که بر کمر بندند.
آثار عجم | جعفر شعار آثارِ عَجَم، كتابی جغرافیایی و تاریخی به زبان فارسی، نوشتۀ سیدمحمد نصیر بن میرزا جعفر حسینی، فرصت شیرازی ملقب به «فرصت‌الدوله» (1271-1339ق / 1855-1921م). نویسندۀ این كتاب در شیراز زاده شد در همانجا درگذشت. علوم زمان را به خوبی آموخت و با زبان انگلیسی آشنایی پیدا كرد. موضوع بنیادی این كتاب اوضاع جغرافیایی و آث...
آلپمیش | بخش ادبیات آلْپَمیش، یا اَلپمیش، قهرمان ازبک داستانهای پهلوانی و حماسی اقوام آسیای مرکزی. نام وی به صورتهای گوناگون اما شبیه به هم نزد ازبکها، قزاقها، قراقالپاقها، آلتاییان (ه‍ م)، باشقیرها، تاتارهای قازان و حتێ تاجیکها به‌رغم تفاوت گویش، ضبط و شناخته شده است. آلپمیش شخصیت اصلی مجموعه‎ای از داستانهاست که به دو بخش جداگا...
تراب، آموزشگاه | نفیسه بشری تراب، آموزشگاه \ āmūzešgāh-e torāb\ ، آموزشگاهی ویژۀ دانش‌آموزان استثنایی، واقع در خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، در منطقۀ 3 شهرداری تهران.
ابن شکر | عبدالمحمد روح بخشان ابومحمد صفی‌الدین عبدالله بن علی بن حسین شیبی دمیری معروف به ابن‌شکر (548-622 ق / 1153-1225 م)، عالم و فقیه مالکی.
ابن حی | رضا انزابی نژاد اِبْنِ حَیّ، حسين‌ بن‌ احمد بن‌ حسين‌ بن‌ حی‌ تُجيبی‌ قرطبی‌ (د 456 ق‌/ 1064 م‌)، رياضی‌ دان‌ و ستاره‌شناس‌. برخی‌ از مآخذ (ياقوت‌، 10/ 158؛ ابن‌ ابی‌ اصيبعه‌، 2/ 40) نام‌ او را حسين‌ بن‌ محمد و برخی‌ ديگر (قاضی‌ صاعد، 73، قس‌: 70) حسن‌ بن‌ محمد ذكر كرده‌اند. ابن‌ حی‌ حساب‌ و هندسه‌ و هيأت‌ را از ابوعبدالله‌ ...
ابن خباز، ابوعبدالله | ایران ناز کاشیان اِبْنِ خَبّاز، ابوعبدالله‌ نجم‌الدين‌ محمد بن‌ ابی‌ بكر (ربيع‌الاول‌ 557- ذيحجۀ 631 ق/ فوريه‌ 1162- اوت‌ 1234 م)، اديب‌ و فقيه‌ شافعی‌.
تمتع |
کشک | هاجر ضیاء سیکارودی کَشْک، فراورده‌ای لبنی با طیفی گسترده از معنا و کاربرد در ایران.
رعد و برق |
روضه خوانی | حسن ذوالفقاری روضه‌خوانی، از انواع قصه‌خوانیهای آیینی در فرهنگ شیعی، و رایج در میان تودۀ مردم.
اصحاب فیل | فرامرز حاج منوچهری عنوان قومی كه یاد آن تنها یك بار در سورۀ مكی فیل آمده، و داستان آن در روایات و تفاسیر با حملۀ ابرهه به مكه مربوط شده است. در قرآن كریم بدون هیچ گونه توضیح و تفسیری دربارۀ این قوم، چنین می‌یابیم كه خداوند، به سبب نیرنگ این قوم، پرندگانی را كه از آنان به ابابیل یاد شده، فرو فرستاد كه با پرتاب كردن سنگهایی از «س...
رضاعی | امیرحسین فاطمی رضاعی \ rezāʾī\ ، حسین (1283-1372 ش/ 1904-1993 م)، از پیش‌گامان علم روان‌پزشکی در ایران.
اشتارک، اثر | بخش علوم پایه و مهندسی \asar-e eštārk\، شکافت خطوط طیف اتمها، یونها و مولکولهای تابنده، هنگامی که در معرض میدانهای الکتریکی قوی قرار گیرند.
اسدراس | بخش ادیان و فرق اِسدراس \ esdrās\ ، صورت یونانی‌شدۀ عِزرا در زبان عبری، و نام دو کتاب از مجموعه کتابهای آپوکریفا (ه‍ م). کتابهای آپوکریفا به باور بسیاری از مسیحیان، جزئی از کتاب مقدس اند و معمولاً بین عهد قدیم و عهد جدید قرار می‌گیرند. در برخی نسخه‌های کتاب مقدس، کتابهای عزرا و نحمیا (از کتابهای عهد قدیم) نیز اسدراس خوانده ش...
ارسلان ارغون | ابوالفضل خطیبی اَرْسَلانْ اَرْغون [arsalān arqūn] (مق‍ 490ق/ 1097م)، پسر سلطان الب‌ارسلان سلجوقی که پس از مرگ ملکشاه ادعای سلطنت کرد و مدتی بر خراسان به استقلال فرمان راند.
ازاکی کویو | اُزاکیْ کویو [ozākī koyo]، نام مستعار ازاکی تُکوتارو (1869-1903م\ 1285-1321ق)، داستان‌نویس، مقاله‌نویس و شاعر هایکوسرای ژاپنی و یکی از پیشگامان ادبیات نوین ژاپن. کویو در 1885م، با گروهی از دوستان خود، انجمن ادبی و مجلۀ کِنْیوشا را بنیاد نهاد که به مدت 20 سال نفوذ عمده‌ای در تحول رمان داشت. او با پژوهش در ادبی...
ابن منجم |
ابن کیغلغ | حسن یوسفی اشکوری شهرت چندتن از اميران ترك در سده‌های 3 و 4ق / 9 و 10م كه در دورۀ عباسيان به مقاماتی دست يافتند.
ابن ماجور |
ابن قاضی سماونه |
ابن سوده | علی بیات اِبْنِ سوده، عنوان افراد خاندانی از عالمان و قاضيان مالكی در مراكش، از اوايل سدۀ 11 هجری تا زمان كنونی. جدّ اين خاندان محمد بن محمد بن علی بن سوده در 754 ق از غرناطۀ اندلس به فاس هجرت كرده است (مراكشی، 2/ 269). از اولين افراد مشهور اين خاندان می‌توان از ابوالقاسم بن قاسم (د 1004 ق/ 1596 م) نام برد (نک‍ : حجوی...
جغبوب | پرویز امین واحه و شهری کوچک در شمال شرقی لیبی در حدود مرزهای آن کشور با مصر. نام آن را جَرَبوب و جِیَرَبوب هم نوشته‌اند. جغبوب بر سر راه کهن و مهمی است که از درۀ نیل تا طرابلس امتداد یافته، و در گذشته محل عبور کاروانهای بازرگانی و حجاج بوده است (نک‍ : حشائشی، 87، 104؛ بریتانیکا؛ رایت، 85؛ رکلو، XI / 2, 14؛ مارتل، 47).
حازم قرطاجنی | علیرضا باقر ابوالحسن هنی‌ء‌الدین حازم بن محمد انصاری اوسی (608-684ق / 1211م-1285م) ادیب، شاعر و ناقد بزرگ اندلسی. وی در قرطاجنه از توابع مرسیه در شرق اندلس زاده شد (ابن ابار، 2 / 633).
ابویزید بسطامی |

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام