مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

اسپیلت، قله | مجید یاسینی اسپیلت، قله \ qolle-ye espīlet\ ، قله‌ای با ارتفاع 130‘ 3 متر واقع در قسمت جنوبی قلۀ توچال که بر روی نواری صخره‌ای، از غرب به شرق، در جلو خط‌‌الرأس اصلی توچال امتداد دارد. این قله در °51 و ´26 طول شرقی، و °35 و ´51 عرض شمالی در شمال ‌شرقی دیوارۀ سنگ‌نوردی طبیعی شروین قرار دارد.
خرس چال، دریاچه | میثم رودکی خرس‌چال، دریاچه \ daryāče-ye xers-čāl\ ، دریاچه‎ای کوهستانی و فصلی در البرز میانی، واقع در محدودۀ بخش رودبار قصران.
ابو احمد موسوی | بخش تاریخ , محمدرضا ناجی حسین بن موسی بن محمد (304-400 ق / 916-1010 م)، از پیشوایان و نقیبان برجستۀ طالبیان در بغداد و پدر شریف رضی و سیّدمرتضی.
احصاء العلوم |
ابومحمد جعفر حذاء | غلامعلی آریا (د 341 ق / 952 م)، از عرفای فارس و استاد ابن‌خفیف (ﻫ م).
ابن بشار | ایران ناز کاشیان اِبْنِ بَشّار، احمد بن‌ محمد بن‌ سليمان‌، اديب‌ و كاتب‌ سدۀ 3 و 4ق‌/ 9 و 10م‌. از دوران‌ زندگانی‌، معاصران‌ و حيات‌ سياسی‌ ـ اجتماعی‌ وی‌ اطلاعی‌ در دست‌ نيست‌. كهن‌ترين‌ مأخذی‌ كه‌ از وی‌ نام‌ برده‌ فهرست‌ ابن‌ نديم‌ است‌ و ديگر مآخذ صريحاً مطالب‌ آن‌ را تكرار كرده‌اند. ابن‌ بشار از نظر بلاغت‌ و شيوۀ نگارش‌ ...
ابن دهان، ابومحمد | محمد مهدی مؤذن جامی اِبْنِ دهّان، ابومحمد سعید بن مبارك (494- شوال 569 ق/ 1101-5 مۀ 1174 م)، نحوی، لغوی، مفسر، ادیب و شاعر بغدادی. نسب او به كعب بن عمرو انصاری (یاقوت، 11/ 219) از صحابۀ پیامبر (ص) و از شاعران عرب می‌رسد. ذهبی ( سیر، 20/ 582) به نقل از ابن خلكان لقب او را ناصح‌الدین می‌داند، اما این موضوع در وفیات (ابن خلكان، 2/ ...
ابن سرابیون | عنایت الله رضا اِبْنِ سَرابيون، سهراب (لسترنج، 13؛ ابن سراپيون)، جغرافی ـ نگار نيمۀ نخست سدۀ 4 ق/ 10 م. نام او تاكنون به درستی روشن نشده است. بعضی او را با يحيی (يوحنا) بن سرافيون پزشك اشتباه كرده‌اند و جورج سارتُن محققان را از اين خطا برحذر داشته است (ص 773). گابريل فران به نقل از دولوريه او را يكی از پزشكان سوری سدۀ 9 يا ...
ابن حماد یا ابن حمادو | سید علی آل داوود اِبْنِ حَمّاد، يا ابن‌ حَمّادو، ابوعبدالله‌ محمد بن‌ علی‌ بن‌ حَمّاد بن‌ عيسی‌ بن‌ ابی‌ بكر صنهاجی‌، شاعر، فقيه‌، محدث‌، مورخ‌ و قاضی‌ بربر (د 628 ق‌/ 1231 م‌). وی‌ منسوب‌ به‌ قبيلۀ بنی‌ حمّاد، از طوايف‌ بربر و اهل‌ روستای‌ حمزه‌ نزديك‌ قلعۀ حماد بود (صفدی‌، 4/ 157؛ غبرينی‌، 218). او در قلعۀ حماد كه‌ از مراكز...
توقات | عثمان غازی اوز گودنلی توقات (به ترکی توکات)،نام شهری در شمال ترکیه. این شهر با 154،133 تن جمعیت (1385ش/ 2006م) مرکز استانی به همین نام، در شمال آناتولی مرکزی در قسمت درونی بخش میانی منطقۀ دریای سیاه واقع است (نقشه...، نیز نک‍ : «فرهنگ...»). یشیل ایرماق و کلکیت چای از رودهایی هستند که در این استان جریان دارند (IA, XII/ 400). آب و ه...
ابن فرضی | صادق سجادی ابوالوليد (يا ابومحمد) عبدالله بن محمد بن يوسف ابن نصر ازدی (351-403ق / 962-1012م)، مورخ، اديب، محدث و قاضی مالكی مذهب اندلس.
اخضری | فاطمه رحمتی اَخْضَری، ابوزید عبدالرحمان بن سیدی محمدالصغیربن عامر (د 983ق/ 1575م)، منطق‌دان، ادیب و فقیه مالکی الجزایری. وی از خاندانی دانشمند و پرهیزگار بوده است و کشف قبر پیامبری به نام خالد ابن سنان عبسی (ه‍ م، نیز نک‍ : ابن ابی دینار، 22) را به وی نسبت داده‌اند (نک‍ : مخلوف، 285). برخی معاصران، ولادت وی را در 910 یا ...
باغستانی | امیر جابری باغِسْتانی، عمر، از مشایخ صوفیۀ قرن 7ق/ 13م آسیای مرکزی (ازبکستان کنونی). از شرح احوال و اطلاعات چندانی برجای نمانده است. به گفتۀ کاشفی، وی در روستای باغستان که در یکی از کوهپایه‌های شهر تاشکند قرار داشته، به دنیا آمده است و نسب او با 16 واسطه به عبدالله‌بن عمر خطاب می‌رسد (2/ 368).
برادوست | کریم شریعت بَرادوست، یكی از 3 دهستان بخش صومای برادوست شهرستان اورمیه، واقع در استان آذربایجان غربی. این دهستان از شمال به دهستانهای انزل جنوبی و صومای جنوبی، از خاور به دهستان نازلوچای، از جنوب به دهستان ترگور و از باختر به تركیه محدود است (سرشماری، شناسنامه، نقشۀ شهرستان اورمیه؛ دهقان، 287).
برج و بارو |
بخاری | امیر جابری بُخاری، باقر بن عثمان، از صوفیان قرن 11ق/ 17م شبه قارۀ هند و مؤلف کتاب جواهر الاولیا. نیاکان او در بخارا می‌زیستند و در سدۀ 7قريال یکی از اجداد او، سید جلال بخاری (د 690ق/ 1291م) از بخارا به نواحی شمال غربی شبه قاره آمد و در قریۀ اُچ، واقع در استان پنجاب مسکن گزید (بخاری، 10، 553؛ غلام سرور، 31). از نیاکان بخ...
بازرگان | محسن احمدی بازَرْگان، شهری در بخش مرکزی شهرستان ماکو از استان آذربایجان غربی. این شهر کوچک در مرز ایران و ترکیه و در °44 و ´23 طول شرقی و °39 و ´23 عرض شمالی و در ارتفاع 460'1 متری قرار گرفته است (فرهنگ جغرافیاییی ...، 1/ 14). بازرگان پیش‌تر از آبادیهای دهستان قلعه دره‌سی شهرستان ماکو بود (سرشماری...، 58)، اما از 4 تیر ...
اسید بن خضیر بن سماک | علی بیات اُسِیدِ بْن حُضِیرِ بْن سِماك‌، ابویحیی (د شعبان 20/ ژوئیۀ 641)، از بزرگان قبیلۀ اوس‌، یار پیامبر (ص‌) و یكی از نقبای دوازده‌گانه در بیعت دوم عقبه‌. كنیۀ وی را ابو حضیر و جز آن نیز آورده‌اند (ابن سعد، 3/ 603؛ ابن حبان‌، 13؛ ابن منجویه‌، 1/ 75؛ ابن قیسرانی، 1/ 49؛ ابن عساكر، 3/ 12).
خوارزمی، تاج‌الدین | مریم ابوالحسنی تاج‌الدین حسین بن حسن (770 یا 780- مق‍ 839 یا 840 ق / 1369 یا 1378- 1435 یا 1436 م)، صوفی، نویسنده، ادیب و شاعر. وی در خوارزم نشوونما یافت و بیشتر عمر خویش را در آنجا سپری کرد.
دارآباد، رود | حسن موسوی زاده دارآباد، رود \ rūd-e dār-ābād\ ، از رودهای مستقل زیرحوضۀ دریاچۀ نمک در شمال تهران واقع در محلۀ دارآباد.
اشتورم اونددرانگ | بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه \eštūrm-ūnd-derāng\، (در آلمانی بـه معنای توفان و شور)، جنبش ادبـی آلمانی در سالهای پایانی سدۀ 18 م که طبیعت، احساس و فردگرایی را ارج می‌نهاد.
آق سو، رود | حسین قره چانلو آقْ‎سو، نام چند رود و شهر و دهکده در مناطق ترکی‌زبان. آق‎سو در زبان ترکی به معنای آب سفید است که در بیشتر مناطق ترکی‌زبان بر رودخانه اطلاق می‎شود. معمولاً آبهای جاری در بستر اصلی رودخانه را آق‎سو یا آق‌دریا و آبهای جاری در نهرها را قره‎سو یا قره‎دریا (آب سیاه) می‎نامند (اسلام آنسیکلوپدیسی). علاوه بر این گاهی ...
آگهی | علی بته کن آگَهی، منصور چلبی، مورخ و قاضی ترک در قرن 10ق / 16م (د 985ق / 1577م). در ینیجه (= ینیستا، واقع در مقدونیۀ یونان، از توابع وَرْدَر که اکنون بخشی از استان چاناق قلعه، داردانل، است) زاده شد. وی در آغاز عمر به تحصیل علوم عقلی و نقلی پرداخت و در این علوم به درجۀ کمال و مقام استادی رسید. یک چند از ملازمان محمد چلبی...
اسدیه | احمد آرین نیا اَسَدیه \ asadiy[y]e\ ، شهر و مرکز شهرستان درمیان در استان خراسان جنوبی. این شهر با 180‘2 متر ارتفاع و موقعیتی پایکوهی، در ´57 °59 طول شرقی و ´57 °32 عرض شمالی جغرافیایی ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، 7؛ قس: فرهنگ جغرافیایی ایـران، 17)، و در کنـار جـادۀ بیـرجند ـ دستگرد قـرار دارد (نک‍ : همان‌جا).
اصول متعارفه* |
ابّار |
بدخشی | فاطمه لاجوردی بَدَخشی، نورالدین جعفر (740-797ق/ 1339-1395م)، عارف، صوفی و شاگرد برجستۀ میرسید عَلی همدانی (د 786ق/ 1384م). نورالدین در رستاق بازار، واقع در غرب بدخشان به دنیا آمد (ابن‌کربلایی، 1/ 158؛ شوشتری، 2/ 117؛ ریاض، 81-82). از دوران کودکی و جوانی وی اطلاعی در دست نیست، اما چنانکه خود در معروف‌ترین اثرش، خلاصة المناق...
اخرس | زهرا موسوی جهان آبادی اَخْرَس‌، عبدالغفار بن‌ عبدالواحد بن‌ وهب‌ (ح‌ 1220 - 1290ق‌/ 1805-1873م‌)، شاعر شیعی‌ عراق‌. تاریخ‌ ولادت‌ وی‌ را به‌اختلاف‌، 1210 و 1217 و 1221 و 1225ق‌ ذكر كرده‌اند (نك‍ : زركلی‌، 4/ 31؛ تیموربای‌، 330؛ اعظمی‌، 11؛ قاضی‌محمود، 44).
بکاء | فاطمه لاجوردی بُكاء، در لغت‌ به‌ معنی گریستن‌ و در اصطلاح‌ به‌ معنی‌ گریه‌ به‌ سبب‌ خوف‌ از خداوند، یا پشیمانی‌ از گناهان‌، و یا نگرانی‌ از سرنوشت‌ پس‌ از مرگ‌ و ترس‌ از محاسبه روز جزا.
بنی منجم | یونس کرامتی بَنی مُنَجَّم، یا آل منجم، شهرت خاندان ابن ابی منصور (ه‍ م)، منجم و ریاضی‌دان بنام ایرانی روزگار مأمون. بنی منجم نخست به نجوم و علوم ریاضی گرایش داشتند، اما بعداً بیشتر در موسیقی و نیز ادب و شعر عربی نامی‌شدند.
ابن قائد اوانی | علی بته کن محمد (مق‍ 584ق / 1188م)، يكی از عرفای سدۀ 6ق / 12م و اهل اوان (در نزديكی بغداد). از زمان تولد و اوايل كار و تحصيلات او اطلاعی در دست نيست.
جبایی |
جذام، بنی | مسعود تاره جُذام، بَنی، تیره‌ای از عرب قحطانی که روزگاری از مهم‌ترین قبایل عربِ شمال‌شرقی شبه جزیرۀ عربی به شمار می‌رفتند. محل زندگی آنان از منطقۀ حِسمى در شمال تبوک و وادی القرى ــ که امروزه در شمال‌غربی شبه جزیرۀ عربستان سعودی و جنوب ‌غربـی اردن قـرار دارد ــ تا فلسطیـن امتداد داشت و شامل مناطقی چون اِرم، معان، مدین و...
توأمين |
تکافؤ ادله | محمد سعید حنایی کاشانی اصطلاحی رایج در سده‌های 3-4ق/ 9-10م برای اشاره به تعلیمی شکاکانه در میان متکلمان که بر مبنای آن، دلیلهای موافق و مخالفِ هر اعتقادی به یک اندازه اعتبار دارند و از این رو، نمی‌توان به برتریِ دین یا مذهب یا عقیده‌ای بر دین یا مذهب یا عقیده‌ای دیگر حکم کرد.
ابن کبر | شهناز رازپوش ابوالبركات هبةالله بن كبر (د 724ق / 1324م)، ملقب به شمس الرياسة، روحانی مسيحی قبطی و دبير ركن‌الدين بيبرس منصوری دوادار از امرای مصر (د 725ق).
ابن حاج، ابواسحاق | سید محمد سیدی اِبْنِ‌حاج‌، ابواسحاق‌ ابراهيم‌ بن‌ عبدالله‌ نُمَيری‌ (ز 713 ق‌- ؟/ 1313 م‌- ؟)، شاعر، محدث‌ و كاتب‌ اندلسی‌. او در غرناطه‌ در خانواده‌ای‌ شريف‌ به‌ دنيا آمد. نيای‌ نخستين‌ او ابراهيم‌، كاتب‌ امرای‌ بنی‌ اشقيلوله‌ بود و با آنان‌ خويشاوندی‌ يافت‌ و به‌ مشاغل‌ مهمی‌ رسيد و سپس‌ به‌ نصريان‌ پيوست‌. پدر ابن‌حاج‌ ...
ابن زباده | سعید علی زاده اِبْنِ زَباده، قوام‌الدین ابوطالب یحیی بن سعید شیبانی (522-594 ق/ 1128- 1198 م)، دولتمرد، ادیب و شاعر. برخی منابع عنوان مشهور او را ابن زیاده نوشته‌اند كه تحریف ابن زباده است. وی كه اصلش از واسط است در بغداد متولد شد (منذری، 1/ 315)، علوم ادب را نزد جوالیقی فرا گرفت (یاقوت، 20/ 17) و از ابوالحسن علی بن هبةالل...
ابونصر احمد بن علی میکالی |
ابوزکریا |
طاقیه |
شبح |
شوخی |
شیرین بیان | سارا حسامی شیرینْ‌بَیان، گیاهی با کاربردهای فراوان دارویی. این گیاه در نواحی مختلف ایران می‌روید (زرگری، 1 / 654-655؛ هوپر، 122)، چنان‌که شاردن در سدۀ 11 ق / 17 م، نیز در سفرنامه‌اش به این مطلب اشاره کرده که تقریباً تمام دشتهای ایران از این گیاه پر است (4 / 64).
دف | کیوان پهلوان دَف، یا دایره، از سازهای ضربی مراسم شادی‌آفرین و شورانگیز. در لغت فرس (سدۀ 5 ق)، دف ذیل تَبوراک آمده است (ص 307). لغت‌نامۀ دهخدا ذیل دایره آورده است: از ابزارهای طرب است که به دست می‌نوازند؛ پوستی بر چنبری چوبین کوتاه دیواره‌گسترده. اگر‌چه اصل آن دو‌رویه است، اما از دیرباز به‌صورت دایره نیز متداول شده است (ذی...
درة التاج و مرقاة المعراج | حسن ذوالفقاری دُرَّةُ التّاجْ وَ مِرْقاةُ الْمِعْراج، از کتابهای معروف روضه در اواخر دورۀ قاجار، تألیف حاج میرزا محسن نیشابوری (1226-1303 ش) ملقب به تاج‌الواعظین و متخلص به تاج واعظ.
داوود سلجوقی، میکائیل |
افشار، مستوره | سارا یعقوب سفیانی افشار \afšār\، مستوره (1268-1325 ش / 1889- 1946 م)، از پیش‌گامان آموزش زنان و احقاق حقوق آنان در ایران.
آریانا | سید علی آل داوود آریانا، مجله‎ای تاریخی، ادبی و تحقیقی از انتشارات انجمن تاریخ افغانستان که از بهمن 1321ش انتشار آن آغاز گشت. بنیادگذار و نخستین مدیر آن، احمدعلی کهزاد از استادان تاریخ‎شناس افغانستان بود و در سالهای بعد مدیریت آن به‌عهدۀ افراد دیگری گذاشته شد. هدف از انتشار این مجله در نخستین شمارۀ سال اول آن، روشن ساختن گوشه...
ارتفاق | حمید گوینده اِرْتِفاق [ertefāq]، از رفق به معنی مدارا و در اصطلاح حقوقی حقی است برای شخص در ملک دیگری (مادۀ 93 قانون مدنی). از این تعریف انتقاد شده است؛ زیرا مانع نیست و شامل حقوق دیگری چون حق انتفاع (مادۀ 40 قانون مدنی) نیز می‌شود، چه، حق انتفاع نیز حق شخص است از مالی که عین آن ملک دیگری‌است، یا مالک‌خاص‌ندارد. حال‌آنکه...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام