اخبار

فرهنگستان زبان و ادب فارسی مسئول واژه‌‌سازی و معادل‌‌یابی برای واژه‌‌ها و مفاهیم بیگانه است. همیشه بحث‌های زیادی حول و حوش فعالیت این مرکز وجود داشته است؛ شوخی با واژه‌های مصوب فرهنگستان، جعل معادل‌های فارسی نه چندان پذیرفته‌شده برای واژه‌ها و نسبت دادن آن به فرهنگستان و گاهی از اساس بیهوده دانستن وجود چنین نهادی تنها بخشی از آن چیزی است که میان مردم رد و بدل می‌شود. گرچه معادل‌یابی برای واژه‌های بیگانه، تنها وظیفه فرهنگستان زبان فارسی نیست اما در بین مردم، این شناخته‌شده‌ترین وظیفه است و همواره این سؤال پیش می‌آید که مگر واژه‌های زبان مبدأ، چه ایرادی دارند که باید برای آنها معادل فارسی گذاشت؟ یا اگر داشتن فرهنگستان زبان و ادب فارسی تا این حد حیاتی است چرا بسیاری از کشورهای انگلیسی زبان، چنین فرهنگستانی ندارند و برای واژه‌های بیگانه معادل انتخاب نمی‌کنند؟ پرسش دیگری که همواره تکرار می‌شود این است که جایگزین کردن این واژه‌ها چه سودی دارد وقتی بین مردم جا نمی‌افتد. این نوشته تلاشی است برای پاسخ به این سؤال‌های رایج.

نخستین نشست از سلسله سخنرانی‌های پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری با موضوع «امکان علم دینی»، 5 آبان‌ماه با سخنرانی دکتر مهدی گلشنی، استاد دانشگاه صنعتی شریف در دانشکده سنجش از راه دور دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد.

الساندرو باوزانی۱ ایران‌شناس ایتالیایی، صاحب تحقیقاتی در زبان و ادب فارسی و تاریخ ادیان ایران، در ۲۹مه۱۹۲۱ در رم به دنیا آمد و در ۱۱ مارس ۱۹۸۸، در حالی که ایران‌شناسی ایتالیا هنوز انتظارات بسیار از او داشت، در همین شهر درگذشت.

ارنست ژوبر که از سوی ناپلئون بناپارت به ایران اعزام شده بود، در سال ۱۲۲۱ق در اردوگاه جنگی عباس‌میرزا با روسها، از او دیدار می‌کند. او می‌گوید: در مدت زمان کوتاهی که در خدمت عباس‌میرزا بودم، همواره به مسائل مهم می‌پرداخت. او از امور پوچ و یاوه‌گویی خودداری می‌نمود و همواره نکته‌های دقیقی را مطرح می‌کرد. یک بار از سر درد به من چنین گفت: مردم به کارهای من افتخار می‌کنند؛ ولی چون من، از ضعیفی من بی‌خبرند. چه کرده‌ام که قدر و قیمت جنگجویان مغرب زمین را داشته باشم؟ چه شهری را تسخیر کرده‌ام و چه انتقامی توانسته‌ام از تاراج ایلات خود بکشم؟… از شهرت فتوحات قشون فرانسه دانستم که رشادت قشون روسیه در برابر آنان هیچ است، مع‌الوصف تمام قوای مرا یک مشت اروپایی (روسی) سرگرم داشته، مانع پیشرفت کارم می‌شوند…

در پی جنگهای روسیه با ایران در دوره قاجار، در تاریخ ۳ آبان ۱۱۹۲شر۲۵ اکتبر ۱۸۱۳م «عهدنامه ننگین گلستان» میان دو کشور امضا شد که بر پایه آن، بخشهایی از شمال غربی کشور به روسیه تزاری واگذار شد؛ یعنی مناطق ارمنستان، ایالتهای شرقی گرجستان و قفقاز (شامل: قره باغ، گنجه، بادکوبه (باکو)، شکّی، شروان، قوبا، دربند، داغستان) و هر جا از ولایات تالش که بالفعل در تصرف روسیه بود. مردم ایران که چنین ننگی را برنمی‌تافتند، در دو سوی این مرزهای واهی سر به مخالفت برداشتند و درنتیجه، چند سال بعد دور دوم جنگها آغاز شد

ارتباط و تناسب میان فرهنگ عمومی رایج در جامعه و فرهنگ رسمی که بر اساس ارزش‌ها و باورهای مردم توسط سیاستگذاران این عرصه تبیین می‌شود، می‌تواند شاخص و معیار مناسبی برای ارزیابی وضعیت فرهنگی جامعه و نیز میزان توفیق سیاستگذاران و راهبران حوزه فرهنگ در ارتقای سطح فرهنگی جامعه تلقی شود. فرهنگ در سطح رسمی مشتمل بر چارچوب‌ها و ارزش هایی است که توسط سیاستگذاران تبیین و با هدف گذاری مشخص، نقشه راه ترسیم می‌شود. در این سیاستگذاری نهادهای رسمی از جمله دستگاه‌های نظارتی، آموزشی و نیز مدیران و متولیان فرهنگی هر یک به سهم خود نقش‌آفرین و تأثیرگذارند.

متفکران اسلامی در برابر دانش غیر بومی و همچنین دانش‌های جدیدی که به عنوان «علم مدرن» شناخته می‌شوند، سه رویکرد متفاوت داشتند. رویکرد اول، «رویکرد تهذیب و تولید» بود به تعبیری وقتی شخصیت‌هایی همچون خوارزمی، ابوریحان بیرونی، ابن هیثم و ابن‌سینا با دانش جدید ایران و روم مواجه شدند با آن به صورتی تهذیبی برخورد کردند یعنی در اقتباس این علوم به شیوه‌ای گزینشی عمل کرده، برخی مباحث را گرفتند و برخی را رها کردند و از «تهذیب» به «تولید» روی‌آور شدند.

صفحه اول روزنامه های امروز چهار شنبه 13 آبان

محمد بقایی ماکان در واکنش به آغاز طرح حمایت از ترجمه و نشر آثار فارسی به زبان‌های دیگر گفت: اگر این فعالیت‌ها صرفا جنبه شعارگونه پیدا کند نه تنها تأثیر مطلوبی نخواهد گذاشت بلکه دلزدگی ایجاد خواهد کرد و نتیجه معکوس خواهد داد.

در مراسم یادبود عبدالرحیم جعفری، با ارائه پیشنهاد نام‌گذاری روز تولد او به نام روز نشر، گفته شد: اگر در هر کجای دنیا فردی به اندازه عبدالرحیم جعفری دستاورد فرهنگی داشته باشد او را شخصیت ملی می‌دانند.