زبان فارسی در «نقض» عبدالجلیل رازی / علی‌اشرف صادقی

1405/4/28 ۱۲:۱۶

این مختصر به پاره‌ای ویزگی‌های زبان کتاب نقض اختصاص دارد. نثر نقض دقیقاً نثر کتاب‌های قرن ششم است، با تأثّری مختصر از گویش قدیم ری.

دبا: کتاب بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض معروف به نقض از جنبه‌های مختلف حاوی اطلاعات دست اول و نکات بسیار با ارزش است که می‌تواند موضوع مقالات و تحقیقات متعدد مختلف قرار بگیرد، مانند نقل داستان‌های ایران باستان در بازارها و چارسوها به تشویق بنی‌امیه که تا قرن ششم هم رایج بوده‌است (البته اینکه بنی امیه چنین چیزی را رایج کرده باشند مورد تردید است و ظاهراً تصور مؤلف نقض چنین است)؛ ذکر شهرهای شیعه‌نشین در صفحات ۷۷ و ۱۱۱ و ۲۰۰؛ ذکر خوش‌گذرانی شعرا در دوره‌های مختلف و ذکر نام چند تن از آنان، یعنی رودکی، عنصری،معزّی، منجیک و برهانی در صفحۀ ۷۴؛ ذکر نام علمای شیعه در زمان خواجه نظام‌الملک در صفحۀ ۱۴۴-۱۴۵؛ ذکر نام تفاسیر شیعه در صفحۀ ۲۱۲، ۲۶۳ و ۲۸۵؛ ذکر مدارس قم در صفحۀ ۱۹۴-۱۹۵؛ ذکر مدارس کاشان در صفحۀ ۱۹۸؛ ذکر سادات قزوین در صفحۀ ۲۲۵-۲۲۶؛ مذهب سیستانی‌ها در صفحۀ ۱۲۳؛ ذکر کارهای خیر مجدالملک ابوالفضل براوستانی قمی در صفحۀ ۸۳ و شرح حال او و برادرش در صفحۀ ۱۲۰ و غیره.

اما این مختصر به پاره‌ای ویزگی‌های زبان کتاب نقض اختصاص دارد. نثر نقض دقیقاً نثر کتاب‌های قرن ششم است، با تأثّری مختصر از گویش قدیم ری. ما در جای دیگر دربارۀ ویژگی‌های گویش‌های مرکزی ایران که شامل گویش ری نیز می‌شود سخن گفته‌ایم (رک. مجلۀ زبان‌شناسی، سال ۱۷، ش۱، ۱۳۸۱، ص ۲-۸) و تاثیر این گویش را بر زبان عبدالجلیل نشان داده‌ایم. در اینجا تنها به ذکر پاره‌ای از اختصاصات فارسی نثر این کتاب می‌پردازیم.

ادامه مطلب را اینجا بخوانید.

ایرانشهر امروز، سال اول، شماره اول، فروردین، اردیبهشت، خرداد ۱۳۹۵