مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

ابن دنینیر | ایران ناز کاشیان اِبْنِ دُنَینیر، ابواسماعیل ابراهیم بن محمد موصلی (د 627 ق/ 1230 م)، ادیب، نویسنده و شاعر مدیحه‌سرای عصر ایوبیان. نسب وی را به قابوس بن مُنذر، امیر حیره در عصر جاهلی رسانیده‌اند. او خـود از مردمـان موصل بـود و به همین سبب ابن شَعّـار (نک‍ : زركلی، 1/ 62) از او به ابن دنینیر موصلی یاد می‌كند. از دوران كودكی و ...
ابن راعی | سیمین محقق اِبْنِ‌راعی، محمد بن مصطفی ابن‌خداویردی (1119-1195 ق/ 1707-1781 م)، كاتب، ادیب و شاعر حنفی مذهب دمشقی. وی در دورانی می‌زیست كه نزد نویسندگان معاصر به «عصر انحطاط ادبی» شهرت دارد. آگاهی ما از زندگی وی محدود به آن مختصری است كه مُنَجّد («ترجمة جدیدة»، 693-694) از نسخۀ خطی سلك الدرر نقل كرده است. به گفتۀ مرادی ص...
ابن شداد، ابومحمد | سید محمد سیدی ابومحمد عزالدین عبدالعزیز بن شداد بن تمیم بن معز بن بادیس (د پس از 582 ق / 1186 م)، تاریخ‌نگار مغربی.
ابن تیانی | ایران ناز کاشیان اِبْنِ‌تَيّانی‌، ابوغالب‌ تمّام‌ بن‌ غالب‌ بن‌ عمر (436 ق‌/ 1044 م‌)، لغت‌شناس‌ اندلسی‌. تاريخ‌ مرگ‌ او را 433 ق‌ نيز نوشته‌اند (سيوطی‌، 1/ 749). در شهرت‌ او و نام‌ جدش‌ اختلاف‌ است‌. گروهی‌ نام‌ نيای‌ او را ابن‌ عمرو و خود او را ابن‌ تيان‌ گفته‌اند (ياقوت‌، ادبا، 7/ 135؛ صفدی‌، 10/ 398؛ كتبی‌، 10/ 232) و گرو...
تگرگ | یونس کرامتی تَگَرْگ، در عربی: بَرَد، از پدیده‌های جوی که برخی طبیعی‌دانان یونانی و مسلمان، در چگونگی پیدایش آن سخن رانده‌اند. در این مقاله نخست آراء یونانیان، با تکیه بر الآثار العلویة، نوشتۀ ارسطو،‌ و رساله‌ای به همین نام از تئوفراستوس و نیز الآراء الطبیعیـة منسوب به پلـوتارک ــ که امروزه آن‌ را از آئتیوس می‌دانند ــ نق...
تزاحم | علی معموری اصطلاحی فقهی و اصولی ناظر به تقابل دو حق یا حکم شرعی. ریشۀ زَحَمَ به معنای تراکم افراد یا اشیاء در مکانی خاص به‌نحوی که موجب ‌تنگی جا شود (خلیل بن احمد، 3/ 166)، در باب تفاعل در موارد ناسازگاری و درگیری دوسویه به‌کار می‌رود (نک‍ : ابن منظور، نیز تاج العروس، ذیل زحم). در اصطلاح اصول فقه به‌مواردی که دو حکم شرع...
ابن عالمه | سید علی آل داوود نجم‌الدین ابوالعباس احمدبن ابوالفضل اسعدبن حلوان دمشقی، مشهور به ابن عالمه و ابن منفاخ (593-13 ذیقعدۀ 652ق / 1197-25 دسامبر 1254م)، پزشک مشهور.
بلاشر | آذرتاش آذرنوش بِلاشِر، رژیس (1279-1352ش / 1900-1973م)، از بزرگ‌ترین خاورشناسان جهان در زمینۀ ادب و زبان عربی.
بدشاه | هدی سید حسین زاده بُدْشاه، زین‌العابدین کشمیری (ﺣﻜ 823-875ق/ 1420-1470م)، از سلاطین مشهور شاهمیری کشمیر.
باروسی | مجتبی زروانی باروسی، سلم بن حسن، منسوب به باروس از روستاهای نزدیک نیشابور. نام وی را سالم (سلم، طبقات...، 114، 269؛ نیز ﻧﻜ : عروسی، 137) نیز آورده‌اند. سال تولد و وفات وی به‌درستی معلوم نیست، ولی چون از معاصران حمدون قصار (د 271ق/ 884م) و ابوتراب نخشبی (د245ق/ 859م) بوده است (ﻧﻜ : همانجا)، می‌توان او را در شمار صوفیان سدۀ...
حسنک وزیر* |
افلاک* |
ادرمیت | علی اکبر دیانت اَدْرَمیت، یا ادرمید، ادرمُد، ناحیه‌ای از توابع استان بالیکسیر در غرب ترکیه، در کنار خلیج ادرمیت منشعب از دریای اژه، در◦39 و′35 عرض شمالی و◦27 و′2 طول شرقی (EI2; YA, II/ 1143-1144; IA, IV/ 128). در 1990م جمعیت آن با روستاهای تابعه‌اش 430‘63 نفر بوده است («آمار...»، 25).
فصل، آیین |
علفه |
آرمسترانگ | آرْمْسْتْرانْگ [ārmstrāng]، اِدْوین هاوارد(1890-1954م/ 1269-1332ش)،مخترع آمریکایی‌که بسیاری ازمدارهای رادیویی و الکترونیکی، ازجمله مدارهای بازتولیدکننده و سوپر هِـتِرودین و سیستم پخش رادیویی اف ـ ام را بنیان گذاشت.
آژانس یهود | عزت ملا ابراهیمی آژانْسِ یَهود [āžāns-e yahūd]، تشکیـلات سازمان‌یافتۀ صهیونیستی برای بسیج کردن همۀ یهودیان به منظور دستیابی به سرزمین فلسطین.
اشباع، فیزیک و شیمی |
اشپیری | بخش ادبیات جهان \ešpīrī\، یوهانا، با نام خانوادگی پدری هویسر (1827-1901 م / 1242- 1319 ق)، نویسندۀ سویسی.
نشر علوم اسلامی، مرکز | حسن موسوی زاده از مرکزهای فرهنگی شمیران که به منظور ارتقا و گسترش علوم اسلامی در 1369 ش توسط آیت‌الله سید مصطفى محقق دامـاد ــ حقوقدان، محقق و نـویسنده ــ تـأسیس شد
سفیدآب، کاروان سراها | ناصر پازوکی طرودی یا کاروان‌سراهای سنگی آبشار اول و آبشار دوم؛ دو کاروان‌سرا در دشت لار و احتمالاً متعلق به دورۀ صفویه.
سپیدستون، دره | مجید یاسینی یا سفیددستـان، دره‌ای واقع در شرق شمشک بالا و حد ـ فاصل کوه سیاه‌غار و خلنو بزرگ.
زعفرانیه | حسن موسوی زاده زعفرانیه \ zaʾfe(a)rāniy(yy)e\ ، از محله‌های شمال شهر تهران واقع در شهرداری منطقۀ 1.
استرابادی | مهران ارزنده اِسْتَرابادی، رضی‌الدين‌ محمد بن‌ حسن‌، معروف‌ به‌ رضی‌ (د اندكی‌ پس‌ از 688ق‌/ 1289م‌)، اديب‌ و نحوی شيعی‌. آگاهی‌ از زندگانی‌ او چندان‌ اندك‌ است‌ كه‌ جلال‌الدين‌ سيوطی‌ (د 911ق‌) می‌گويد به‌ هيچ‌ نكته‌ای از شرح‌ حال‌ او دست‌ نيافته‌، و حتی‌ نامش‌ را نيز نمی‌داند (1/ 567). اين‌ سخن‌ البته‌ مايۀ شگفتی‌ و ترد...
ارنب |
ادهم کاشانی | کامران کسایی اَدْهَمِ کاشانی [adham-e kāšānī]، میرزا ابـراهیـم (مق‍ 969ق/1562م)، شاعر شیعی‌مذهب. موطن او کاشان است. از تاریخ ولادت او آگاهی دردست نیست. گفته‌اند که در مذهب تشیع تعصب بسیار داشت. وی غالباً در سیر و سفر بود و بیشتر روزگار خود را دربغدادوتبریزسپری کرد. در تبریز در پی ماجرایی عشقی کشته شد.
بابا نصیب | نجم الرشید بابانصَیب، بابانصیب‌الدین غازی کشمیری (977-13 محرم 1047ق/ 1569-28 مۀ 1637م)، فرزند شیخ میرحسین‌ رازی (رامی)، از عارفان سهروردیه در کشمیر. پدرش از راجه‌های راولپندی بود و به خدمت شیخ مخدوم‌ حمزه (د984ق/ 1576م) در کشمیر رسید وبه طریقۀ او پیوست. مادرش جمیله بی‌بی نیز از صوفیۀ همان دیار بوده است (مسکین، 165-166)....
برادی | سعید تحریری بَرّادی، ابوالفضل ابوالقاسم ‌بن ابراهیم، از دانشمندان فرقۀ اباضیه در سدۀ 9ق/ 15م. دربارۀ سرگذشت و آثار او دانسته‌های محدودی دردست است. برادی از اهالی جبل دمّر (جبل حوایه) در جنوب تونس بود. وی پس از تحصیل در زادگاه خود، به جزیرۀ جربه رفت و در مدرسۀ وادی‌الزبیب از مجلس درس استادانی مانند یعیش جربی بهره برد. سپس...
ثانی‌خان | پریسا سنجابی ثانیْ‌‌خان، علی‌اکبر هروی، معروف به ثانی‌خان، از شاعران پارسی‌گوی هند در سدۀ 11ق/ 17م. وی از امیران دورۀ سلطنت همایون‌شاه (سل‍ 937-963ق/ 1531-1556م) و جلال‌الدین اکبرشاه (سل‍‍ 963-1014ق/ 1556/ 1605م) بود (اوحدی، 1/ 246؛ واله، 1/ 463؛ سلیم اختر، 309)، چنان که از نسبتش پیدا ست، موطن او هرات بود و نسبش به طایفۀ ...
ابن عفیف تلمسانی | عنایت الله فاتحی نژاد محمد بن سليمان (661 - 688ق / 1263- 1289م)، معروف به الشاب الظريف (جوان شوخ طبعِ نكته‌سنج)، شاعر و اديب عصر مماليك.
تشبیب |
تیمور تاش |
ابن بنا، ابوعلی | محمد آصف فکرت اِبْنِ بَنّا، ابوعلی‌ حسن‌ بن‌ احمد بن‌ عبدالله‌ بن‌ بناء بغدادی‌ حنبلی‌ (396-5 رجب‌ 471 ق‌/ 1006-11 ژانويۀ 1079 م‌)، عالم‌ علوم‌ قرآنی‌، محدث‌، فقيه‌ و استاد در انواع‌ علوم‌. وی‌ در بغداد زاده‌ شد. ابن‌بنا را داماد علی‌ بن‌ حسن‌ قرميسينی‌ (د 460 ق‌/ 1068 م‌) دانسته‌ و گفته‌اند كه‌ دختر قرميسينی‌، مادر ابونصر...
ابن حاج، ابوعبدالله محمد طالب | سعیدالله قره بگلو اِبْنِ حاج‌، ابوعبدالله‌ محمد طالب‌ بن‌ حمدون‌ سلمی‌ (د 9 ذيحجۀ 1273 ق‌/ 31 ژوئيۀ 1857 م‌)، مورخ‌، قاضی‌ و فقيه‌ مالكی‌. او از پدرش‌ حمدون‌ و برادرش‌ محمد و ابوعبدالله‌ يازغی‌ و شيخ‌ عبدالقادر كوهن‌ و احمد بن‌ كيران‌ و جز آنان‌ دانش‌ آموخت‌. از شاگردان‌ و راويان‌ وی‌ محمد بن‌ احمد بنانی‌ مراكشی‌، ابوالعباس‌ ا...
ابن حاج، ابوالفیض | سعیدالله قره بگلو اِبْنِ حاج‌، ابوالفيض‌ حمدون‌ بن‌ عبدالرحمن‌ بن‌ حمدون‌ سُلمی‌ مِرداسی‌ (1174-7 ربيع‌الثانی‌ 1232 ق‌/ 1761-24 فوريۀ 1817 م‌)، مفسر، اديب‌ و فقيه‌ مالكی‌. ازهری‌ (ص‌ 143) كنيۀ او را ابوالمواهب‌ آورده‌ است‌. ابن‌ حاج‌ در فاس‌ متولد شد و پرورش‌ يافت‌ (گنون‌، 1/ 296) و علوم‌ دينی‌ و ادبی‌ را نزد استادانی‌ چون‌ طي...
حاجی ترخان |
امام زاده |
پیاس | محمد کاظم میر سجادی پَیاس، یا «قاچیق» کنونی، بندری کوچک در استان ختای ترکیه. این نام در متون عربی به صورتهای بیاس (ابن خردادبه، 253؛ اسکندری، 52)، بیّاس (مقدسی، 154؛ اسکندری، همانجا؛ یاقوت، 1 / 772-773) و بایاس (ابوالفدا، 29) آمده است.
ابوطیب متنبی |
کماج | گلناز ناظری کُماج، یا کماچ/ قماچ، نانی شیرین، ضخیم و گرد، پخته‌شده روی زغال و ریگ داغ.
کلاغی | زهرا سیفی کَلاغی، یا کُلاغی، پارچه یا دستمالی شال‌مانند و معمولاً ابریشمی، که روی چارقد، کلاه، و گاه روی عرقچین یا دور سر، به جای سربند پیچانده می‌شود.
دشنام |
ذمار | زهرا رضایی نسب یا ذِمار، شهری کهن و مرکز استانی به همین نام در یمن. این شهر در ارتفاع 300‘2 متری از سطح دریا و در 100 کیلومتری جنوب صنعا جای دارد (مقحفی، معجم المدن ... ، 167؛ التنمیة ... ، بش‍ ؛ الموسوعة ... ، 2 / 1362).
سیرک سر، گردنه | ناصر پازوکی طرودی گردنه‌ای با ارتفاع 371‘2 متر از سطح دریا، در فاصلۀ 200‘4 متری شرق روستای علایین، و 200‘2 متری غرب روستای ایرا.
استاد بهزاد، موزه |
لواسانی، محمد | مینا احمدیان محمد، سید محمد لواسانی، فرزند سید ابراهیم فرزند سید صادق حسینی، فقیه، اصولی، مجتهد و مدرس
آزاد بلگرامی | رضا رضازاده لنگرودی آزادِ بِلْگْرامی [āzād-e belgrāmī]، میرغلام علی بن نوح حسینی واسطی، متخلص به «آزاد» (1116-1200ق/ 1704-1786م)، شاعر، مورخ و عارف مشهور هند. آزاد در برخی از آثارش خود را از نژاد زید بن علی بن حسین (ع)، حنفی‌مذهب و چَشتی‌مشرب خوانده است.
ارزروم | عنایت الله رضا اَرْزِروم [arzerūm]، شهر و استانی در شمال شرق ترکیه:
حفصه بنت الحاج | آذرتاش آذرنوش حَفْصه بِنْتُ الْحاج (د 586 ق/ 1190 م)، یا حفصۀ رَکونیّه، از نامورترین زنان شاعر اندلس در سدۀ 6 ق/ 12 م. همۀ منابع اندلسی و نیز بسیاری از منابع شرقی، ماجراهای عاشقانۀ شورانگیز او را همراه با اشعارش ــ که غالباً شعر مناسبت و مربوط به کش‌وقوسهای زندگی او ست ــ نقل کرده‌اند.
ابراهیم مروزی | منوچهر پزشک اِبْراهیمِ مَرْوَزی، یا مروروذی (قفطی، 284)، ابویحیی، پزشک، حکیم، منطقی، هندسه‌دان و از انتقال‌دهندگان علوم یونانی به عالم اسلامی (ابن ابی اُصیبعة، 2 / 226-227، 3 / 225). از تاریخ ولادت و مرگ او آگاهی دقیقی در دست نیست، اما چون معاصر و استاد ابوبشر متی بن یونس (د 329ق / 941م) شارح معروف آثار منطقی ارسطو بود، ...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام