مقالات

موضوع بندی

جستجوی الفبایی

اشتارک، یوهانس | بخش علوم پایه و مهندسی \eštārk\، یوهانِس (1874-1957 م / 1253-1336 ش)، فیزیک‌دان آلمانی.
احمدلو، بوستان | شیوا جعفری احمدلو، بوستان \ būstān-e ahmad-lū\ ، بوستانی در محلۀ لارک. این بوستان با 500‘20 مـ2 مساحت در بزرگراه ارتش، ابتدای بلوار اوشان، در حریم ناحیۀ 6 منطقۀ 1 شهرداری تهران واقع است (نک‍ : اطلس ... ، 3؛ فهرست ... ، بش‍‌ ).
جاجرود، پل ها | ناصر پازوکی طرودی جاجرود، پلها \ polhā-ye jājrūd\ ، دو پل واقع بر رودخانۀ جاجرود.
پهنک، کوه | مجید یاسینی پهنک، کوه \ kūh-e pahanak\ ، کوهی واقع در جنوب غربی دریاچۀ سد لار، بر روی نوار مرزی میان استانهای تهران و مازندران. این کوه با 940‘2 متر بلندی از سطح دریا، در °51 و ´55 طول شرقی، و °35 و ´52 عرض شمالی جای دارد و از شمال به دریاچۀ سد لار، از جنوب به درۀ سیاه‌پلاس، از شرق به قاسم‌دره در استان مازندران، و از غرب...
ابوشجاع اصفهانی | فرامرز حاج منوچهری شهاب‌الدین احمد بن حسین بن احمد، فقیه و قاضی اهل بصره (سده‌های 5 و 6 ق / 11 و 12 م).
ابوالفتح میرزا مؤیدالدوله | عبدالکریم گلشنی (د 1330 ق / 1912 م)، از شاهزادگان قاجار كه سالها بر ولایاتی چون خراسان، فارس، اصفهان و گیلان حكومت كرد.
چشتی، قطب‌الدین | زهرا حسینی قطب‌الدین مودود (430 یا 433-527 ق / 1039 یا 1042-1133م)، یکی از مشایخ سلسلۀ خواجگان چشت که معرف دورۀ اول تاریخ طریقۀ چشتیه (سده‌های 4-7ق) در شهر چشت در نزدیکی هرات‌اند. این دوره پیش از دورۀ دوم گسترش و تحول این طریقه در هند به دست خواجه معین‌الدین چشتی (د 633 ق / 1236م؛ ه‍ م) و جانشینان او بوده است.
اجیاد | ابوالحسن دیانت نام محلی درمكه. دربارۀ وجه تسمیۀ آن مطالب گوناگونی نقل شده است: برخی این كلمه را جمع جِواد دانسته و گفته‌اند كه چون این محل جایگاه اسبان خوب بوده، بدین سبب چنین نامیده شده است
جلندهر | پرویز امین شهر و شهرستانی به همین نام در ایالت پنجاب، در شمال غربی کشور هندوستان. این نام در منابع دورۀ اسلامی به صورتهای جالَهنْدَر (حدود ... ، 205)، جالندهر (بیرونی، 164؛ ابوالفضل، 2 / 21)، چالندر (مسعود سعدسلمان، 155، 170) نیز آمده، و به سبب آنکه این منطقه میان دو رودخانۀ ستلج و بئاس قرار دارد، جلندهر دوآب نیز خوانده...
ابن بشران | احمد بادکوبه هزاوه اِبْنِ بُشْران‌، يا بَشران‌، بشيران‌، ابوغالب‌ محمد بن‌ احمد بن‌ سهل‌ واسطی‌ معروف‌ به‌ ابن‌ بشران‌ و ابن‌ خاله‌ (380-462 ق‌/ 990-1070 م‌)، اديب‌، شاعر و محدث‌. باخرزی‌ اشعار و شرح‌ احوال‌ او را يك‌ بار ذيل‌ «ابوغالب‌ محمد بن‌ احمد بن‌ سهل‌ الواسطی» آورده‌ (1/ 303) و بار ديگر ذيل‌ «ابوغالب‌ بن‌ بشران‌ الواسطی...
اختیارات |
احمد عبدالحق ردولاوی | مسعود جلالی مقدم اَحْمَدْ عَبْدُالْحَقِّ رُدَوْلاوی، از مشایخ سلسلۀ صابریۀ چشتیه در سدۀ 9ق. نام کامل او را احمد بن عمر بن داوود عدوی عمری نوشته‌اند (حسنی، 3/ 7). وی در رُدَوْلی که شهر کوچکی است (حدود 100 کیلومتری شرق لکهنو)، ولادت یافت (عبدالحق، 187؛ حسنی، 3/ 8؛ رضوی، «تاریخ...»، I/ 270). گفته‌اند که نسبتش به خلیفۀ دوم عمر بن...
پادشاه خاتون | صغری دودانگه پادْشاهْ خاتون‌، صفوةالدنیا والدین‌ (645- مق‍ 694 ق‌ / 1247-1295م‌)، هفتمین‌ حكمران‌ قراختایی‌ كرمان‌، دختر قطب‌الدین‌ محمد و قتلغ‌ تركان‌ خاتون‌.
بیان بن سمعان تمیمی نهدی | مسعود حبیبی مظاهری بَیانِ بْنِ سَمْعانِ تَمیمیِ نَهْدی‌ (د 119ق‌ /737م‌)، از غُلات‌ كیسانی‌ كه‌ فرقۀ بیانیه‌ به‌ او منسوب‌ است‌.
آفتاب، چاپخانه | مسعود تاره آفتاب، چاپخانه \čāp-xāne-ye āftāb\، از چاپخانه‌های تهران (تأسیس: 1315 ش)، که از دورۀ پهلوی به چاپ کتاب و روزنامه می‌پرداخت.
رقی، ابوالقاسم | علی بهرامیان رَقّی، ابوالقاسم، منجم و ادیب سدۀ 4 ق/ 10 م.
رجم |
افصح زاد | عبدالحسین آذرنگ افصح‌زاد \afsah-zād\، اعلا‌خان (1935-2003 م / 1314- 1382 ش)، تاریخ‌نگار، منتقد ادبی و جامی‌شناس تاجیک. در خانواده‌ای کشاورز در پنجکنت به دنیا آمد، در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی و تاجیکی تحصیل کرد و در گروه خاورشناسی و نسخه‌های خطی پژوهشگاه علوم تاجیکستان به کار پرداخت (بشیری، 14؛ «درگذشت ... »، 47). در 1971 م ب...
تهران، باغ پرندگان | حسن موسوی زاده تهـران، بـاغ پـرنـدگان \ bāq-e parandegān-e tehrān\ ، بزرگ‌ترین باغ پرندگان در ایران و خاورمیانه واقع در محوطه‌ای به مساحت 23 هکتار در نیمۀ شرقی بوستان جنگلی لویزان، در منطقۀ 4 شهرداری تهران.
پس قلعه، دره | مجید یاسینی پس‌قلعه، دره \ darre-ye pas-qalʾe\ ، دره‌ای طولانی و تاریخی در قسمت جنوبی قلۀ توچال و سمت شمال شهر تهران که در حدفاصل یال گوله‌بند و یال چهارپالون قرار گرفته است. جهت این دره به غیر از چند نقطۀ مارپیچ، کاملاً در امتداد شمال به جنوب است. درۀ پس‌قلعه از شمال از ناحیۀ شرقی قلۀ توچال در زیر قلۀ چهارپالون از آبشار...
امانیه | شیوا جعفری امانیه \ amāniy(yy)e\ ، محله‌ای در منطقۀ 3 شهرداری تهران. امانیه که در محدودۀ ناحیۀ دو منطقۀ 3 شهرداری تهران قرار دارد، از شمال به بزرگراههای مدرس و چمران، از شرق به بزرگراه مدرس، از غرب به خیابان ولیعصر و از جنوب به بلوار اسفندیار و خیابان ارتش محدود است («شهرداری ... »، بش‍ ؛ محمودیان، 163).
ارژن | عباس سعیدی اَرْژَن [aržan]، یکی از بخشهای شهرستان شیراز (استان فارس). ارژن به معنای درخت بادام کوهی است و گفته‌اند به سبب فراوانی این درخت در این ناحیه، به این نام شهرت یافته است. این نام به صورتهای ارزن، ارجن، ارژنه و ارجون نیز آمده است. از لحاظ طبیعی مرتفعات فراشبند، حد جنوبی و تنگ شیب، و مرتفعات کتل پیرزن و کوه جروق ...
حکمت مشرقی* |
خاموش یزدی | بابک بنازاده اردبیلی خاموشِ یَزْدی، علی ترجمان یزدی (د 1379 ق/ 1959 م نجف) سرایندۀ مثنویهای حماسی ـ آیینی (مذهبی) در سرگذشت خاندان پیغمبر (ص). وی در میبد یزد زاده شد، در کربلا بالید و بیشترین سالیان زندگانی را در نجف سپری کرد. از آغاز جوانی 65 سال را در دفتر نمایندگی (کنسولگری) ایران در شهرهای نجف، کربلا، بغداد و عماره به کارمندی...
اذنه |
احمدی | علی اکبر دیانت اَحْمَدی، تاج‌الدین ابراهیم بن خضر (د 815ق/ 1412م)، از پایه‌گذاران شعر و ادبیات دیوانی در حکومت عثمانی (بانارلی، 387). در نسخه‌ای از اسکندرنامه نام وی را تاج‌الدین احمد بن ابراهیم نیز آورده‌اند (TS، ترکی، II/ 90؛ ریو، 162)، ولی به نظر فؤاد کوپرولو نام درست ویهمان ابراهیم بن خضر است (IA, I/ 216).
ابن حداد، ابوبکر | احمد پاکتچی اِبْنِ حَدّاد، ابوبكر محمد بن‌ احمد بن‌ محمد بن‌ جعفر كِنانی‌ مصری‌ (264-344 ق‌/ 878-955 م‌)، فقيه‌ و قاضی‌ شافعی‌. وی‌ از عنفوان‌ جوانی‌ به‌ تحصيل‌ علوم‌ متداول‌ زمان‌ خود پرداخت‌. ادبيات‌ را نزد استادانی‌ چون‌ محمد بن‌ وَلاّد تميمی‌، از شاگردان‌ مُبرَّد و ثَعْلَب‌ (ه‍ م‌ م‌) فراگرفت‌ و در رشته‌های‌ مختلف‌ ع...
ابن خراسان |
تقی الدین فارسی |
تمیمی، ابوعبدالله | یونس کرامتی تَمیمی، ابوعبدالله محمد بن احمد بن سعید تمیمی مُقَدَّسی (یا مَقْدَسی)، پزشك و داروشناس مشهور سدۀ 4ق (د پس از 370ق/ 980م). از زندگانی وی آگاهی اندكی در دست است. كهن‌ترین گزارش دربارۀ وی از آنِ جمال‌الدین قفطی (ص 105-106) در اخبار العلماء باخبار الحكماء است كه خلاصۀ آن، البته با چند خطا، در روایت مختصر این كتاب...
چین (مسلمانان) |
ابوالمثل بخاری | بخش ادبیات از شاعران پارسی‌گوی عصر صفاریان و سامانیان، زنده در نیمۀ اول سدۀ 4 ق / 10 م (نظامی، 44؛ اوحدی، 33؛ قس: صفا، 1 / 400).
ابوسلیمان منطقی |
ابو البقاء کفوی | محمدمهدی مؤذن جامی ایوب بن موسی حسینی کفوی (1028- 1095 ق / 1619-1684 م)، ادیب، لغوی و فقیه حنفی.
قصاب | گلاله هنری قَصّاب، کسی که دامهایی چون گاو و گوسفند را ذبح، و لاشۀ آنها را برای مصرف خوراکی قطعه‌قطعه می‌کند و در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهد.
ازانفان | اُزانْفان1 [ozānfān]، آمِده (1886-1966م\ 1265- 1345ش)، نقاش و نظریه‌پرداز هنری فرانسوی که یکی از دو بنیادگذار نهضت هنری «پوریسم» در سدۀ 20م بوده است.
فیل زمین، کوه | مجید یاسینی , ناصر پازوکی طرودی کوهی در شمال شرقی لواسان بزرگ. این کوه در حدفاصل لواسان و دشت لار در °51 و ´49 و ´´25 طول شرقی، و °35 و ´51 و ´´8 عرض شمالی، و در ارتفاع 339‘ 3 متری از سطح دریا واقع شده است.
کردنبرد | ناصر پازوکی طرودی روستایی از توابع دهستان سیاه‌رود، در جنوب شهر بومهن.
بابا | روزبه زرین کوب بابا، لقبی برای برخی از متصوفه كه دست كم از اوایل سدۀ 5 ق/ 11م به كار می‌رفته است. بابا واژه‌ای است فارسی به معنی پدر و نیا، و به همین معنی در زبانهای اردو، تركی و جز آنها نیز به كار رفته است ( اردو لغت، 2/ 508؛ سامی، 257؛ دوزی، I/ 47؛ قس: دورفر، II/ 228). كلمۀ باب نیز كوتاه شدۀ باباست (نك‍ : برهان ... ، 1/ 2...
ایار | اَیار، یا ایّار، ماه دوم در تقویم سریانی و پنجم در تقویم شمسی كشورهای عربی (تقویم میلادی)، برابر با ماه مۀ فرنگی. این ماه 31 روز دارد و پس از نیسان و پیش از حزیران است. كلمۀ ایار ریشۀ سامی دارد و صورت بابلی آن «ایارو» است. در سال عرفی یهودیان، ایار ماه هشتم، و در سال دینی آنان ماه دوم به شمار می‌رود كه دارای ...
ابوالقاسم نائینی | مریم عماری ملقب به سلطان الحكماء (1245-1322 ق / 1829-1904 م)، فرزند میرزا محمد جعفر، طبیب و مدرس مدرسۀ دارالفنون.
ابویعلی، محمد بن محمد | مریم صادقی محمد بن محمد بن ابی یعلی، ملقب به عمادالدین (شعبان، 494-5 جمادی‌الاول 560 / ژوئن 1101-20 مارس 1165)، قاضی و فقیه حنبلی.
احمد بن حسین کاتب | سید علی آل داوود تاریخ‌نگار ایرانی سدۀ 9 ق / 15 م و مؤلف تاریخ جدید یزد.
الف |
الطاف |
ابن کتانی | یوسف رحیم لو ابوعبدالله محمد بن حسن بن حسين مذحجی قرطبی (د ح 420ق / 1029م)، پزشك و اديب اندلسی. دربارۀ لقب، نام پدر و نيای وی در منابع اختلاف است.
جابر بن افلح | حنیف قلندری جابِرِ بْنِ اَفْلَح، ابو محمد، از منجمان بنام اندلس. از آنجا که ابن میمون (2/ 297) و بطروجی (I/ 53) او را اشبیلی خوانده‌‌اند، احتمالاً اهل اشبیلیه بوده است. از زندگی او اطلاعی در دست نیست. ابن میمون (530-601 ق/ 1135-1204م) به آشنایی خود با پسر جابر اشاره کرده است (همانجا)، از این‌رو، می‌توان گفت که جابر احتما...
ابن خطیب اربلی | مریم صادقی اِبْنِ خَطيبِ اِرْبِلی‌، بدرالدين‌ ابوالمعالی‌ محمد بن‌ علی‌ (686-755 ق‌/ 1287-1354 م‌)، اديب‌، شاعر، نويسنده‌، نحوی‌ و فقيه‌ شافعی‌. نسبت‌ او را اربلی‌ موصلی‌ گفته‌اند. از انتساب‌ وی‌ به‌ اربل‌ و سپس‌ به‌ موصل‌ چنين‌ برمی‌آيد كه‌ در اربل‌ عراق‌ زاده‌ شده‌ و بعد از آن‌ در موصل‌ اقامت‌ گزيده‌ است‌. ابن‌ حجر (5...
جمال‌الدین اصفهانی | احمد آرین نیا ابوجعفر محمد بن کامل علی بن ابی‌منصور اصفهانی، وزیر کاردان و سیاستمدار چند تن از اتابکان آل زنگی در موصل، که به همین سبب او را موصلی نیز خوانده‌اند (نک‍ : دایرةالمعارف ... ، 1 / 746).
جزوله | پرویز امین جَزوله، یا جُزوله، قبیله‌ای کهن از بربرهای ساکن کوههای اطلس در مراکش، که در پیدایش دولت مرابطون نقش بسزایی داشت. جزوله نام عربی این قبیله است. این نام را برگرفته از واژۀ ایگزولن در زبان بربری، به معنای دامدار و یا واژۀ ایکسولن در آن زبان به معنای ساکنان رشته کوههای الکست (اطلس کوچک) دانسته‌اند (معلمة ... ، 9 ...

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام

در جستجوی چه هستید ؟

مقالات

ورود به سایت

ثبت نام