اخبار

کودتای ۲۸ مرداد یکی از حوادث سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر ایران است که در دوازدهمین سال حکومت پهلوی دوم به وقوع پیوست و سبب تثبیت حاکمیت او تا ربع قرن دیگر شد. این کودتا که به تعبیر حکومت پهلوی، رستاخیز ۲۸ مرداد نامیده می‌شد، کودتایی بود که با طرح و حمایت مالی و اجرایی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا، بر ضد دولت محمد مصدق در مرداد ۱۳۳۲ به انجام رسید. به مناسبت این روز، به سراغ دکتر علی بیگدلی،‌ نویسنده، پژوهشگر تاریخ و استاد تمام دانشگاه شهید بهشتی رفتیم تا به واکاوی بیشتر این مساله و بررسی جوانب آن ‌بپردازیم.

درحالی که گیلان یکی از خوش آب و هواترین استان‌های کشور و با دارا بودن بیش از ۱۷۰ نوع غذای محلی، نخستین استان ایران از نظر تنوع غذاهای محلی است؛ با حضور و پیشنهاد دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو، رشت به عنوان شهر خلاق غذا معرفی خواهد شد.

در سرآغاز باید خاطرنشان سازم که این نوشته پژوهشی، بر اساس اصل بی طرفی دانشگاهی تهیه شده است، ولی می‌دانیم از آنجا که طبیعت نگاه انتقادی، به چالش گرفتن مباحثی است که برای جمعی به صورت هنجار تاریخی در آمده است، بر صاحبان باورهای کهن آسان نخواهد بود و هنجارشکنی، هر اندازه که متکی بر اسناد و اصول بی طرفی دانشگاهی باشد، واکنش‌هایی ناهنجار را سبب خواهد شد. از سوی دیگر، این نوشته از نگاه علمی (انتقادی) تهیه شده است با استفاده از استدلال‌ها و استناداتی نو بر آنچه که از آغاز سال 1329 تا مرداد 1332 بر کشور ما گذشت و پی آمدهایش که در برخی موارد از سوی برخی کسان وارونه جلوه داده شد و همین امر سبب بروز ابهام‌های فراوانی در نوشتن و خواندن بخش‌هایی از تاریخ سیاسی اخیر ایران شده است: ابهامات عصبانیت آفرینی که عصبیت و انتقامجویی را به جای بی طرفی علمی در نگاه به مسائل، به فضای فرهنگ سیاسی ایران تزریق کرده و سبب این همه نگون بختی سیاسی در جامعه ما شده است.

کودتای 28 مرداد رویدادی است که منجر به ایجاد فضایی برای قدرت‌نمایی بیشتر محمدرضا پهلوی شد و پایه‌های قدرتش را به تعبیری محکم‌تر کرد و به تعبیر دیگر وی را هر چه بیشتر به ورطه سقوط کشاند. نگاه‌ها و تفسیرهای متفاوت رجال سیاسی انقلاب اسلامی به کودتای 28 مرداد در کتاب‌های«صحیفه نور»، «زندگی و مبارزات شهید آیت‌الله سید محمد حسن بهشتی به روایت اسناد»، «یاد باد»، «آیت الله کاشانی به روایت اسناد و خاطرات» و «خاطرات محمد هاشمی» نشان از این دارد که کودتا 28 مرداد تاثیری زیادی بر دیدگاه بسیاری بر سیاستمداران انقلابی گذاشت و بر آن شدند که در برنامه‌ریزی برای آینده از بروز این گونه رویدادهای تلخ و قدرت‌نمایی بیگانگان با تمام توان جلوگیری کنند.

وقوع زلزله صبح روز ۲۷ مرداد در استان ایلام سبب تخریب بسیاری از مهمترین بناهای تاریخی شهرستان‌های آبدانان، دهلران و دره‌شهر شد. معاون میراث‌فرهنگی تا این لحظه خسارت وارده به میراث شهرستان‌های ایلام را بین ۵ تا ۱۵ درصد اعلام کرده‌ است هرچند که به‌گفته او، درحال‌حاضر قلعه‌های ساسانی شهرستان دهلران و آبدانان دچار ترک‌های عمیقی شده‌اند و بسیاری از بناهای تاریخی نیز آسیب جدی دیده‌اند.

سیمین با موسیقی پیوند داشت و این توانایی‌های او در شعر فارسی، آشنایی او با موسیقی را می‌رساند. سمیمن بهبهانی؛ غزل بانوی شعر فارسی رخت از حیات بربست و رفت تا درکنار بزرگان شعر فارسی در تاریخ ماندگار شود.

زلزله صبح روز ۲۷ مردادماه ایلام سبب وقوع زلزله‌ای با بزرگی ۶.۱ دهم ریشتر شد. گفته می‌شود مقیاس این زلزله به‌‌قدری بزرگ بود که بسیاری از ساختمان‌های شوش و اهواز نیز لرزیده است. فعالان میراث‌فرهنگی خبر می‌دهد که زلزله ایلام سبب ترک برداشتن قلعه شوش شده است.

بحث بر سر دخالت یا عدم دخالت آمریکا در کودتای 28‌مرداد1332 یا جدل بر سر اینکه آیا آن ماجرا، به‌واقع کودتا بود و می‌شود که قدرتی بالادستی علیه زیرمجموعه خودش کودتا کند یا نمی‌شود، دیگر آنچنان انتفاعی ندارد. تحلیل واقعه از همان زمان در اذهان عمومی بیانگر واقعیت بود و هرچه تاریخ به جلو می‌رود، اسناد روشده، ادله‌ای برای درستی آن تحلیل‌هاست. کودتا در همه‌جا همان معنایی را دارد که تا نامش می‌آید بر هر ذهنی مترتب می‌شود؛ تغییر قدرت به وسیله ابزار خشونت. حال ممکن است قدرتی که سقوط می‌کند مشروع و برآیند خواست ملت بوده و با کودتا عقیم بماند یا در نطفه خفه شود، یا خود محصول روندی نامشروع بوده باشد و با روش نامشروع دیگری ساقط شود.

در ایران واژه کودتا همواره یادآور 28مرداد سال32 است. به جرات می‌توان تاریخ معاصر سیاسی ایران را به دوبخش پیش از کودتا و پس از کودتا تقسیم‌بندی کرد. وقتی سخن از دکترمحمد مصدق به میان می‌آید، همه‌نگاه‌ها به سمت تاریخ صدارت وی و بعد از سرنگونی‌اش به وسیله کودتای نظامی موردحمایت انگلیس و آمریکا می‌رود. تا امروز مطالب فراوانی در مورد وقایع 28مرداد سال32 و نقش نیروهای سیاسی مختلف در آن نوشته شده است. اما کمتر به سال‌هایی که دکترمصدق در خانه‌اش در دهکده احمدآباد به سر برد، پرداخته شده است، در حالی که مصدق در دوران تبعید خود در احمدآباد نیز روابط خود را با نیرو‌های سیاسی حفظ کرد. رابطه بین مصدق و نیروهای سیاسی تاثیر‌گذار از حزب‌توده گرفته تا جبهه‌ملی و البته رابطه شخص مصدق با محمدرضاشاه پهلوی از جمله جدی‌ترین مسایل تاریخ سیاسی معاصر کشور ماست که نیاز به کنکاش دارد.

مهم‌ترین اتفاق در طول سال‌های تلاش ملیون ایران برای ملی‌کردن صنعت نفت، قیام 30تیر سال 1331 است که نقش اجتماعی و سیاسی مردم در این دوره بسیار موثر و در ضمن موید حضور توام با شور در عرصه سیاسی و درک موقعیت و شرایط خاص منطقه است. در این رابطه، کماکان گروهی که منکر حمایت واقعی و مستمر مردم از رهبرشان در دهه30 هستند، می‌گویند در روز 28مرداد32 گروهی در یک مسیر از دکترمصدق حمایت می‌کردند و در مسیری دیگر علیه او شعار می‌دادند و این ضرب‌المثلی شده است که توده مردم حاضر در صحنه‌های سیاسی ایران ثبات رفتاری ندارند و این حالت برآمده از شر و شور و فاقد بینش حداقلی سیاسی- اجتماعی بوده که پیوسته می‌تواند به‌صورت ابزاری مورد سوءاستفاده فرصت‌طلبان قرار گیرد.