اخبار

«دوست داشتن سرزمین و مردم از اصول هنرورزی است اما کسانی که خودشان را از مردم متفاوت می‌بینند بعید است راه دشوار نویسندگی را طی کنند.»

هفته آینده روز دوشنبه 18 اسفند در دو نوبت صبح و بعد از ظهر به ترتیب سالن منتظر قائم دانشگاه یزد و سالن فرهنگ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد میزبان جمعی از فرهیختگان فرهنگی کشور بمنظور پاسداشت بیش از نیم قرن تلاش علمی و فرهنگی «اصغر دادبه یزدی» چهره ماندگار فلسفه و کلام اسلامی و استاد مسلم ادبیات عرفانی بویژه حافظ شناسی خواهد بود.

من موضوع صحبتم را به مقایسه دو رساله «سیر و سلوك» خواجه نصیر و «المنقذ من‌الضلال» غزالی اختصاص می‌دهم. اما برای من همیشه این سوال مطرح بوده كه چرا خواجه نصیر به تمام مخالفان فلسفه و عرفان پاسخ داده اما در برابر غزالی كه بزرگ‌ترین دشمن فلاسفه بوده و در این زمینه كتاب نوشته است، ساكت مانده است.

امروز به روایتی سالروز شهادت حضرت فاطمه(س) است؛ بانویی كه در مكتب تربیتی اسلام پرورش یافت، ایمان و تقوا در ذرات وی جای داشت. آن حضرت الگوی جاودانه زنان عالم است. بدون تردید در میان زنان و بانوان اسلامی، فاطمه زهرا(س) محبوب‌ترین چهره دینی، سیاسی، تقوایی و اخلاقی در میان مسلمانان و دیگر مردم جهان محسوب می‌شود.

متاسفانه برخی از سخنرانان ما بین سخن گفتن و باید چقدر سخن گفتن را تشخیص نمی‌دهند و در واقع بین باید و هست را تشخیص نمی‌دهند. این گرفتاری جوامع بشری است كه بین هست‌ها و بایدها را تشخیص نمی‌دهند. سوال این‌جاست آنچه باید هست یا آنچه هست باید؟ برای روشن شدن بحث مثالی می‌زنم؛ آیا ما هرچه كه می‌بینیم هست یا آنچه كه هست می‌بینیم؟ خداوند تبارك و تعالی برعكس ما است. آنچه می‌بیند هست.

نسبت دین و اخلاق بحثی كهن و چالشی معاصر است. آیا امر اخلاقی مستقل از امر قدسی اعتبار دارد یا به تعبیر دیگرآیا اخلاق بدون دین وجهی دارد؟ دین بدون اخلاق چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ مسائل و پرسش‌هایی اینچنین با وجود پاسخ‌های اندیشمندان در ذهن بشر مدام نو می‌شوند و هر بار اعتبار پاسخ‌های پیشین را به بازی می‌گیرند. در این میان نسبت اخلاق و اسلام برای ما به عنوان مسلمان اهمیت ویژه‌ای دارد. بنابراین برای یافتن پاسخ برخی پرسش‌ها به محضر فقیه وارسته حضرت آیت‌الله معظم آقای حاج سید محمد حسین مرتضوی لنگرودی مد ظله، رسیدیم. آنچه در ادامه می‌آید ماحصل گفت‌وگوی ما با ایشان است.

هر كس از خواجه طوسي نامي شنيده باشد بلافاصله چند علم در ذهنش مي‌آيد كه در درجه اول كلام است. به هر حال خواجه طوسي نظام‌دهنده كلام شيعه اثني‌عشري با كتاب تجريدالاعتقاد و ساير رسالات است. باز در علوم انساني و فلسفه عرفان، شرح بر اشارات در نمط نهم و در غير علوم انساني نيز نجوم و رياضيات و... خواجه بسيار توانا بوده است. آنچه در اخلاق و فلسفه از خواجه صحبت نشده علم اصول فقه است كه در دامن ادبيات اسلامي پرورانده شده است و مشهور است كه بنيانش را شافعي‌مسلكان گذاشته‌اند اما در اين زمينه اختلاف نظر وجود دارد. واقعيت اين است كه با تدوين اين دانش علماي شيعه مقداري با قواعدي از اين اصول موضع‌گيري كردند و مي‌توان منكر آن شد كه شافعي آن را بنيان نهاده است.

گروه اعتقادی دوم، «پیران» هستند که واجد منصبی ارثی هستند و بعد از «شیوخ» قرار دارند. وظیفه آنها برپایی مراسم ازدواج، تدوین پیمان‌نامه‌ها و قراردادهای فیمابین می‌باشد. رسیدگی و تردد در روستاها و قصبات برای انجام امور محوله نیز بر عهده آنهاست. پیرها در جشن «جماعیه» و روزهای «دوچله» مریدان خود را اطعام می‌کنند.

تاریخ مطبوعات جهان وایران آموختنی‌های فراوان دارد. تورق صفحات مطبوعات پژوهشگران را به عرصه‌های گوناگون راهنمایی می‌کند و هم از این روست که کار دانشنامه‌نگاری در این حوزه نیز مانند سایر حوزه‌های علوم انسانی می‌تواند بستر مناسبی برای پژوهشهای پیرامونی باشد. مطبوعات ایران پر از نامهای اشخاص و جراید ماندگار است و رجال مطبوعاتی کشور فصل مشبعی از تاریخ این حوزه را به خود اختصاص داده‌اند.

با نگرش و منش امام خمینى خلال سالهاى اقامت ایشان در نجف که هر از چندى از اروپا عازم آنجا مى‏شدم و نیز در طول ده سال بعد از انقلاب آشنا شدم. به پاره‏اى از مبانى فکرى و ذوقى و رفتارى ایشان نیز در برخى مصاحبه‏ها اشاراتى کرده‏ام؛ از جمله در نوشتارى که به مناسبتى، در یکى از پایگاههاى خبرى منتشر شد، آورده بودم: