اخبار

نیرو یافتن عقل مدرن و اهمیت‌دادن به آن در رویارویی با جهان پیرامون، به درستی یکی از دستاوردهای نوین تمدن انسانی به شمار می‌آید. این پدیده نوین، ابزاری به انسان واگذارد تا به شیوه‌ای بهتر با پدیده‌های پیرامونش در زندگی فردی و اجتماعی هم‌زیستی یابد. عقل مدرن همچنین به او یاری رساند موهومات را کنار بگذارد. ادوارد براون، ادیب و نویسنده انگلیسی که در میانه روزگار قاجار به ایران آمد، در کتاب «یکسال در میان ایرانیان»، خاطره‌ای از گفت‌وگو با یک رمال ایرانی را روایت کرده است که رویارویی عقل مدرن و موهومات را به نمایش می‌گذارد «همراهان، ما را به یک رمال که در اتاق مجاور سکونت داشت، معرفی کردند.

«هنگامی كه با میرزا مصطفی‌خان پسر سوگلی مرحوم وزیر همدرس بودم معلمی داشتیم حاجی ملا‌هادی نام طالقانی كه مواظبت تام در تحصیلات پسر وزیر داشت و هروقت خطایی از او سرمی‌زد و یا درسش را روان نمی‌كرد برای تنبیه او این بنده را به چوب می‌بست و اذیت می‌كرد. هرقدر شكایت پیش پدر می‌بردم و جای چوبها را ارایه می‌دادم مرا بدین شعر ساكت می‌نمود: تمتعی كه من از عمر در جهان بردم ‌همان جفای پدر بود و سیلی استاد». این خاطره میرزا مهدی‌خان ممتحن‌الدوله شقاقی، نخستین مهندس معمار نوین در تاریخ معاصر ایران در کتاب «خاطرات ممتحن‌الدوله»، همزمان که نگرشی رایج در تربیت کودکان و نوجوانان را در روزگار قدیم بیان می‌دارد، دریچه‌ای برای ورود به قلمروی ذهنی و کنشگرانه ایرانیان در گستره پرورش این بخش از جامعه می‌تواند به شمار آید.

شاید آنچه «سیدباقر آیت الله زاده شیرازی» را از دیگران متمایز می‌کند نحوه مرگ وی باشد. او در حالی که در جمع همکاران، دانشجویان و دوستدارانش و در مراسمی که در تجلیل و بزرگداشت از او برپا شده بود حضور داشت پس از سخنرانی دچار حمله قلبی شد و پیش از رسیدن به بیمارستان درگذشت.

«هر قدر نفی گذشته قوی‌تر باشد، اتکا بر آن نیز قوی‌تر است.» پل دمان هرکس که با ادبیات عرب آشنایی داشته باشد، ‌از ترجمه «الکتاب» آدونیس ذوق‌زده و شادمان می‌شود. من هم از دیدن «الکتاب» در ویترین کتابفروشی مولا شادمان شدم، چون این یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های شعری در ادبیات معاصر عرب و شاید هم جهان باشد,١ و از همین زاویه دغدغه ترجمه و یا حداقل معرفی چکیده‌واری از این کتاب همواره با من بوده است، و همزمان با حضور آدونیس در ایران دو سه صفحه از اوراق این کتاب را در مجله بایا ترجمه و معرفی کرده بودم.

پس از قیام 15 خرداد تعداد زیادی از روحانیون و وعاظ مطرح حوزه‌های علمیه توسط ساواک و شهربانی رژیم پهلوی دستگیر شدند. همزمان اسدا... علم نخست‌وزیر وقت برای جلوگیری از ادامه روند نهضت، وعده‌های اقتصادی مثل ارزان شدن نان و وعده‌های سیاسی مثل باز کردن مجدد مجلس را به مردم داد. اوضاع بد اقتصادی در دوران علم و بروز حوادث سیاسی با واکنش‌های متفاوتی همراه بود. روحانیون در بند رژیم پهلوی هم در کنار فعالیت‌های علمی و آموزشی مختلف در زندان اعتراض خود را در برنامه‌های روزانه خود در زندان به حوادث کشور نشان می‌دادند.

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 57 یکی از نگاه‌های رایج از دریچه فرهنگ اتفاق افتاد. بر اساس این نگاه انقلاب نه‌تنها یک جابه‌جایی سیاسی؛ بلکه پیروزی نحوه جدیدی از حکومت بر حکومت‌های دیگر بود. در همین راستا تلاش‌های فکری در راستای تئوریزه کردن ساختار‌ها، برآوردن نیاز‌ها و آسیب‌شناسی آنها انجام شد. یکی از این تلاش‌ها زحمات فکری مرحوم سید‌منیر‌الدین حسینی‌هاشمی است که در سال 59 منجر به تاسیس فرهنگستان علوم اسلامی قم برای همین منظور شد. موضوعاتی همچون فلسفه شدن، توسعه تفقه و تولید علوم اسلامی از دغدغه‌های فکری بنیانگذار فرهنگستان علوم اسلامی قم بود.

علم و دین دو کلیدواژه‌ای هستند که پیرامون آن بحث‌های پر‌دامنه بسیاری شکل گرفته است. ترسیم نسبت این دو، جریان‌ها و مکاتب بسیاری را به وجود آورده است. اینکه کدام یک دیگری را در‌بر‌می‌گیرد‌؟ اینکه کدام یک دیگری را تحدید می‌کند‌؟ اینکه هر یک چه نقشی در سامان حیات فردی و جمعی انسان دارند؟ و چندین و چند سوال دیگر از جمله سوالاتی هستند که پاسخ به آنها می‌تواند انسان را ذیل یک مکتب قرار دهد؛ مکاتبی که هر یک از منظر هستی‌شناسانه، معرفت‌شناسانه، انسان‌شناسانه، روش‌شناسانه و... با هم تفاوت بسیاری دارند.

به اطلاع همۀ فارغ التحصیلان دوره های کارشناسی ارشد و دکتری رشتۀ کتابداری و اطلاع رسانی(علم اطلاعات و دانش شناسی)، که از پایان نامۀ خود در سال 1395 دفاع کرده اند، و نیز دانشجویان رشته های دیگری که موضوع پایان نامه های آنها به گونه ای با کتاب، کتابخانه، کتابداری، آرشیو، اطلاع رسانی، نشرکتاب، جامعه شناسی و روان شناسی مطالعه و کتابخوانی مربوط می شود، می رساند در صورت تمایل به شرکت در پنجمین دورۀ جایزۀ این گنجینه، می توانند یک نسخه از رسالۀ خود را تا پایان شهریور ماه 1396 به نشانی : تهران، دارآباد، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی(مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) دفتر گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار ارسال فرمایند.

چهلمین سال درگذشت دکتر علی شریعتی تیتر نخست بسیاری از نشریات فرهنگی-تحلیلی را به خود اختصاص داده بود. اما آنچه بیش از همه توجه‌ام را به خود جلب می‌کرد پارادوکس تلخ روی جلد نشریه شماره 52 مهرنامه بود که عکس کاریزماتیک دکتر علی شریعتی به‌عنوان یک متفکر متجدد دینی را در کنار تیتر قرمز رنگ «روشنفکر مسلح» قرار داده بود. این‌طور شد که به اینستاگرام محمد قوچانی، سردبیر این نشریه، سرکی کشیدم؛ چراکه اگر موضوع مهمی درج شده بود، انتظار می‌رفت تا نشانه‌ای تأملاتی-تبلیغاتی در آن وجود داشته باشد و همین‌طور هم بود.

این روزها صنعت نشر را کتابهای ترجمه پر کرده است. کمتر آثار تألیفی را می‌توان یافت که مورد استقبال دست‌اندرکاران حوزه نشر قرار گیرد و یا در ویترین پرزرق و برق کتابفروشی‌ها چشمک‌زن رهگذران گردد.