برزین

برزین \barzīn\، پروین، از نخستین زنان باستان‌شناس ایرانی.

وی در 2 مهر 1297، در تهران زاده شد («سازمان ... »، بش‍ ‌). در کودکی مادرش را از دست داد. پدرش، ابوالفتح برزین، کارمند وزارت پیشـه و هنـر بود. به‌سبب مأموریتی که به پدرش سپرده شد، به اصفهان رفتند؛ ازایـن‌رو، پـرویـن در همـان‌جـا مشغـول بـه تحصیل شد («درباره ... »، بش‍ ).
پروین برزیـن در 1315 ش/ 1936 م، پـس از گرفتـن دیپلـم از مدرسـۀ بهشت‌‌آیین اصفهـان، دو ماه کارآمـوز یکی از موزه‌های اصفهان شد (همان؛ دژم، 74). او بـرای ادامۀ تحصیل در رشتۀ حقوق و زبان انگلیسی در دانشگاه تهران، رهسپار تهران شد (همانجا)، اما پس از چندی، رشتۀ حقوق را رها کرد و در رشتۀ باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران ادامۀ تحصیل داد. او را می‌توان نخستین زن دانش‌آموخته در رشتۀ باستان‌شناسی در ایران دانسـت («درباره»، بش‍‌ ‌‌). برزیـن در 1318 ش، به‌عنـوان کارمند فنی بخش آثار اسلامی، به استخدام موزۀ ایـران باستان درآمد (مصطفوی، 3/ 450). در 1336 ش، به تشویق محمدتقی مصطفوی، رئیس وقت موزه، برای تحصیلات عالیه به پنسیلوانیای آمریکا رفت و دورۀ کارآموزی موزه را در آنجا سپری کرد (دژم، همانجا). 
بـرزین در 1339 ش بـه ایـران بـازگشت و تـا پایان نیمۀ اول 1352 ش، موزه‌داری بخش اسلامی موزۀ ایران باستان را بر عهده گرفت، سپس تا پایان 1355 ش، سرپرست و رئیس موزۀ برج شهیاد (برج آزادی کنونی) بود (همانجا). در اوایل دهۀ 1350 ش، وی به‌عنوان نخستین زن باستان‌شنـاس حفار و تنها نمایندۀ ایران، در حفاریهای تخت ‌جمشید و پاسارگاد با مؤسسۀ باستان‌شناسـی بریتانیایی بـه سرپرستـی دیوید استروناخ همکاری کرد («درباره»، بش‍ ؛ دژم، همانجا). در همین زمان با آگاتا کریستی، نویسندۀ نامور رمانهای پلیسی ـ جنایی انگلیسی، که همراه همسرش در شیراز حضور داشت، آشنا شد (همو، 74-75؛ «درباره»، بش‍‌ ).
پروین برزین در طول فعالیت حرفه‌ای‌اش چندین مقاله در موضوعات باستان‌شناسی، تاریخ هنر و معماری، تمدن، فرهنگ دیرینۀ ایران‌، نقش زن در ایران، «توالی تاریخی یک نشان در ظروف سفالین»، مسجد تاریخانۀ دامغان و تاریخچۀ تذهیب قرآن به رشتۀ تحریر درآورده است (فرخ‌زاد، 148). وی همچنین پایه‌گذار موزه‌هایی در شهرهای اورمیه، میاندوآب، کاشان و آبادان بود و در طراحی موزه‌های شهر رشت، موزۀ ملی اصفهان و پارس شیراز نقش بسزایی داشت (دژم، 74).
برزین موافق خروج اشیای عتیقه از کشور، و برپایـی نمایشگاههای آثار باستانی ایران در دیگر کشورها بود. به باور وی، ایجاد چنین نمایشگاههایی سبب آشنایی بیشتر مردم جهان بـا فرهنگ غنی و آثـار باستـانی ایران‌زمین می‌گردد (همو، 75؛ «درباره»، بش‍ ‌). 
مسعود برزین، روزنامه‌نگار معروف، که برای معرفی خدمات موزۀ ایران باستان، سفرهای زیادی به آمریکا کرد و به‌عنوان موزه‌دار نمونۀ بخش اسلامی انتخاب شد، برادر پروین برزین است (فرخ‌زاد، همانجا).
پروین برزین در آبان 1385، در تهران درگذشت و در بهشت ‌زهرا به خاک سپرده شد (سازمان ... ، بش‍‌ ).

مآخذ

«دربارۀ پروین برزین، بانوی موزه‌داری و کاوش»، انسان‌شنـاسی و فرهنـگ (مل‍ )؛ دژم، عـذرا، اولین زنان، تهـران، 1384 ش؛ سازمان بهشت حضرت ‌زهرا (س) (مل‍ )؛ فرخ‌زاد، پوران، کارنمای زنان کارای ایران، تهران، 1371 ش؛ مصطفوی، محمدتقی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، گزارشهای باستان‌شناسی، تهران، 1334 ش؛ نیز:

Beheshtezahra, www.beheshtezahra. tehran.ir/ bzo; An thropolog ... , www.anthropologyandculture.com.
فیروزه ملایری