بربریها، تکیه

بربریها، تکیه \te(a)ky(iy)e-ye barbarīhā\، تکیه‌ای واقع در ناحیۀ ۲ محلۀ دولت، در کوچۀ بربریها در تهران عهد ناصری.
این تکیه چنان شهرتی داشت که تا ۱۳۳۴ ق در برخی از اسناد، محلۀ بربریها را محلۀ «تکیۀ بربریها» خوانده‌اند (نک‍ : سازمان اسناد ... ، بش‍‌ ). تکیۀ بربریها بنایی وقفی بود که سکویی بزرگ در میان و چندین دکۀ کوچک داشت و معبری از میان آن می‌گذشت. دو ضلع این تکیه مجاور خیابان، و دو ضلع دیگر محصور بود (همان).
در این تکیه، مراسم تعزیۀ ائمه (ع) و اصحاب آنها برگزار می‌شد (شیخ‌رضایی، 208، 217، 226)؛ اما این تنها فعالیتی نبود که در این بنا انجام می‌گرفت. در برخی از اسناد، این تکیه، محل سکونت بربریهای زوار خوانده‌ شده است. دکانهای این تکیه نیز جایی برای سکونت بود (سازمان اسناد، بش‍‌ ). گاهی اشخاص چنان این دکانهـا را به تصرف خود درمی‌آوردند که متولی نیز توان بازپس‌گیری آنها را نداشت و از ادارۀ معارف و اوقاف می‌خواست که دراین‌باره چاره‌جویی کنند (همان). 
 این تکیه در نقشۀ نجم‌الملک از تهران که در 1309 ق/ 1892 م به چاپ رسیده، جانمایی شده است، اما در نقشه‌هایی که پـس از آن تاریخ ترسیم شده‌اند، نـامی از آن نیست (نک‍ : اطلس ... ، بش‍‌ ). در اواخر دورۀ قاجاریـه تکیۀ بربریها رونق خود را از دست داد. دکانهای این تکیه در حوالـی ۱۳۱۳ ش، آن‌چنـان مخروبـه بود که به گفتـۀ متولی آن به‌هیچ‌وجه قابل استفاده نبود (سازمان، بش‍‌ ). 
متولی تکیۀ بربریها در آن سالها شخصی به نام محمدتقی بربری، فرزند آقا ملا علی محمدحسن بود. وضعیت تکیه چنان نابه‌سامان بوده که محمدتقی بربری به ادارۀ اوقاف پیشنهاد داده است که آن را به ازای سالی 20 تومان اجاره دهند. از اسناد وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه پیداست که این تکیه در آن سالها مخارجی را به آن اداره تحمیل کرده، و عوایدی برای آن داشته است (همان). بااین‌حال، این تکیه دست‌کم تا ۱۳۲۵ ش پابرجا بود و در اسناد از آن یاد شده است.

مآخذ

اطلس تهران قدیم؛ شیخ‌رضایی، انسیه و شهلا آذری، گزارشهای نظمیه از محله‌های تهران، تهران، 1377 ش؛ سازمان اسنـاد ملـی ایـران، پـرونـدۀ شم‍ 19087-250. 

فرزاد زره‌داران