بدریه، دبیرستان

بدریه، دبیرستان \dabīrestān-e badriy(y)e\، از مدارس دخترانۀ تهران (تأسیس: 1300 ش/ 1921 م) که تا اواخر دورۀ پهلوی در خیابان ایران فعالیت داشت. 
مدرسۀ بدریه در قالب مدرسه‌ای ملی توسط خدیجه حاج علی یزدی در محدودۀ سبزی‌کاری فرمانفرما (امروزه خیابان ایران) تأسیس شد ( تهران‌نگاری، 357). بدریه برای مدتها تنها مدرسۀ دخترانه در حد فاصل دروازه‌های دوشان‌تپه و دولاب بود. مؤسس مدرسه، که در مکاتبات رسمی از نام خانوادگی همسرش، نقبایی، استفاده می‌کرد، به شیوۀ سنتی تحصیل کرده بود و مدرک تحصیلات رسمی مطابق با نظام جدید آموزشی ایران نداشت؛ بااین‌حال، او مدرسه را تا 1318 ش اداره می‌کرد و دخترش شمس‌السادات نقبـایی ــ که بعدها شمسی صفـا نام گرفت ــ در ادارۀ مدرسه با مادرش همکاری داشت. خدیجه نقبایی افزون‌بر مدیریت مدرسه، آموزگار کلاس اول ابتدایی نیز بود ( گزارش‌ ‌... ، گ 6-7، 9، 15، 17، 23). شمسی صفا، که گویا در 1308 ش مدرک پایان تحصیلات سیکل اول متوسطه را از دبیرستان دخترانۀ شمس‌المدارس گرفته بود، به اظهار خود، دیپلمۀ مدرسۀ بدریه بود. او، که پس از مرگ مادرش مدیریت این مدرسه را بر عهده داشت، تازمانی‌که مدرسه فعالیت می‌کرد، مدیر این دبیرستان دخترانه بود (نک‍ : «دبیرستان ... »، 18- 19). 
مدرسۀ بدریه در آغاز فعالیت خود در 1300 ش، مجوز دبستان چهارکلاسه (دورۀ اول تحصیلات ابتدایی) را داشت و پس از آنکه نخستین گروه دانش‌آموزانش دورۀ چهارسالۀ تحصیل را به پایان رساندند، کلاس پنجـم و ششم را افتتاح کرد. بـا قبولی دانش‌آمـوزان در امتحانات سراسری سـال ششم ابتدایی، مدرسـه توانست مجوز فعالیت دورۀ کامل ابتدایی را در 1306 ش از وزارت معارف دریافت کند. هم‌زمان مدرسه دورۀ آموزشی کلاس اول متوسطه را افتتاح کرد و به‌تدریج تبدیل به دبیرستان شد. مدرسۀ بدریه در اوایل دورۀ رضا شاه، به‌مانند دیگر مدارس دخترانه، شماری اندک آموزگار دیپلمه داشت. تنها آموزگاران درسهای ریاضی و زبان فرانسه بودند که دیپلم پایان تحصیلات دورۀ دوم متوسطه را داشتند ( گ‍زارشهایی‌ ... ، گ 5، 7، 10-11، 14، 18). 
از اسناد برجای‌مانده در مرکز اسناد و کتابخانۀ ملی، این‌گونه پیداست که مدرسۀ بدریه در تأسیس دورۀ دبیرستان در 1308 ش با چالشهایی روبه‌رو بود؛ به‌گونه‌ای‌که کلاسهای اول تا سوم متوسطه به‌سبب نداشتن مدرک تحصیلی معتبر مدیر مدرسه به رسمیت شناخته نمی‌شد. در این گزارش همچنان‌که ترتیب کلاسها و امور مدرسه قابل‌قبول گزارش شده است، نبود آموزگاری که شرایط تدریس در دورۀ متوسطه را داشته باشد، از مؤلفه‌های ضعف مدیریتی مدرسه دانسته شده است. در 1308 ش، 29 تن از دانش‌آموزان بدریه به‌صورت رایگان تحصیل می‌کردند و دورۀ ابتدایی آن مختلط بود ( گزارش‌، گ 7، 9، 13، جم‍ ‍).
مدرسۀ بدریه در دورۀ پهلوی دوم با 41 دبیر و آموزگار به‌صورت دبیرستان ملی فعالیت می‌کرد و از کمکهای دولتی برخوردار بود («دبیرستان»، همانجا). خدیجه ثقفی، همسر امام خمینی (ره)، در دبیرستان بدریه تحصیل کرده بود (نک‍ : رجایی، 1/ 73).

مآخذ

تهران‌نگاری؛ «دبیرستان بدریه»، اطلاعات بانوان، تهـران، 1336 ش، شم‍ 9؛ رجایی، غلامعلی، برداشتهایی از سیرۀ امام خمینی، تهران، 1378 ش؛ گزارش‌ ب‍ازرس‍ان‌ وزارت‌ معارف و اوقاف‌ درخ‍ص‍وص‌ وض‍ع‍یت آم‍وزشی و ب‍ه‍داش‍تی و ت‍عداد آم‍وزگاران‌ م‍درس‍ۀ‌ م‍ل‍ی‌ بدریۀ ت‍هران، مرکز اسناد و کتابخانۀ ملی سند شم‍ 440‘439‘1؛ گزارشهـایی از اوضـاع داخلی/ نـواقص و دیـگر امورات مدرسۀ بدریه، مرکز اسناد و کتابخانۀ ملی، سند شم‍ 150‘ 497‘1.

مسعود تاره