بخارست، برج

بخارست، برج \borj-e boxārest\، نخستین موج بلندمرتبه‌سازی در شهر تهران پس از انقلاب اسلامی به سالهای پایانی دهۀ 70 ش بازمی‌گردد. در همین بازۀ زمانی، برج بخارست جزو اولین بلندمرتبه‌های اداری شهر تهران بود که گروهی از مهندسان ایرانی آن را ساختند. این ساختمان بلندمرتبه به‌سبب انتخاب و ارائۀ بی‌نقص اصول زیبایی‌شناسی پُست‌مدرن، جایگاهی ویژه در تاریخ معماری معاصر شهر تهران دارد (معماری ... ، 2/ 682-694؛ بحرینی، 168). 

تلاش معماری سبک بین‌الملل برای پنهان‌کردن تفاوتهای منطقه‌ای و بومی منجر به شکل‌گیری جریانی در معماری شد که از آن با عنوان معماری پست‌مدرن یاد می‌شود (وارد، 36-37). 

معماری

برج بخارست، که با نام ساختمان اداری آرمیتا هم شناخته می‌شود، یک ساختمان اداری بلندمرتبه در 22 طبقه با سازۀ اسکلت فلزی است که بهروز احمدی و گروه مهندسان مشاور شارستان در 1373-1376 ش، طراحـی و اجـرا کـرده‌انـد. مسـاحت زمیـن ایـن پـروژه 200‘1 مـ2 و زیربنای آن 032‘14 مـ2 است. این بلندمرتبه در تقاطع خیابان احمد قصیر (بخارست) و کوچۀ نهم جا دارد و از شمال، جنوب و غرب محدود به کاربریهای تجاری ـ اداری، و از شرق مجاور خیابان احمد قصیر است. این ساختمان از ترکیب احجام متنوعی شکل گرفته است. حجم کلی این بلندمرتبه شمسه‌ای با 16 ضلع است که در پیشانی خود گنبدی فلزی دارد. ساختمان یادشده براساس اصول ساخت بلندمرتبه‌ها، از 3 بخش پایه، بدنه و پیشانی تشکیل شده است. 
طبقۀ همکف به‌عنوان پایۀ ساختمان از ترکیب یک استوانه و مکعب‌مستطیل که بخش عظیمی از سطح زمین را اشغال می‌کنند، ساخته شده است. ورودی اصلی ساختمان درون این حجم استوانه‌ای‌شکل در ضلع جنوب شرقی، که 5/ 1 متر بالاتر از تراز پیاده‌رو است، قرار دارد. فضای ورودی پوشیده با سنگهای خاکستری در ترکیب با پلکانهایی منحنی‌شکل است و فضای سبز و راهرو با ستونهایی به فاصلۀ 5/ 2 متر پایۀ این ساختمان بلندمرتبه را شکل داده‌اند (نعیمی). 
بدنۀ ساختمان از تداخل دو مکعب هم‌مرکز به اضلاع 21 متر، که مشابه حجم بلندمرتبه‌های سبک بین‌الملل‌اند، تشکیل شده است. این دو مکعب نسبت به یکدیگر °45 چرخیده‌اند. مکعب کوتاه‌تر، از جنس شیشه با نوارهایی شطرنجی 15 طبقه، و مکعب بلندتر، از جنس سنگ، 17 طبقه بلندی دارد و فرازِ 4 وجه نمای آن با قوسهایی تزیین شده است. تداخل این حجمها تداعی‌کنندۀ دو ساختمان سبک بین‌الملل است که در یکدیگر فرورفته، و از این تداخـل یک شمسۀ ایرانی در پلان ساختمان شکل گرفته است. این شمسه با وجوه متعدد محصور و شفاف از جنس سنگ و شیشه، فضاسازی و نورگیری مناسب ایجاد کرده است. در بالا و پیشانی این بلندمرتبه، گنبدی کلاسیک از جنس مس قرار دارد که دهانه‌ایی 10متری و خیزی در حدود 9 متر دارد. این گنبد افزون‌بر کارکرد تزیینی، بخشی از تأسیسات روی بام را نیز پوشانده است. این گنبد مسی کلاسیک ارجاعی تاریخی و بازتولیدی از گنبد سقف عمارت باشکوه پست و تلگراف تهران در میدان توپ‌خانه است که میرزا علی خان مهندس در 1305 ش، به سبک نئوکلاسیک طراحی و ساخته است (همو، بانی‌مسعود، 506). بنای ساختمان پست و تلگراف در دهۀ 50 ش، تخریب و ساختمان 14طبقۀ سبک بین‌الملل مخابرات به طراحی عبدالعزیز فرمانفرماییان جایگزین آن شد. بازتولید و استفاده از این گنبد ساختمان آرمیتا را به شاخصی منطقه‌ای و تاریخی متصل می‌کند؛ ازاین‌رو، گنبد ساختمان آرمیتا، که کلاژی از تاریخ معماری شهر تهران است، لایه‌های معنایی گوناگونی به خود می‌گیرد. 
در تقسیمات فضایی این بلندمرتبه، دو طبقۀ زیرزمین برای کاربری پارکینگ در نظر گرفته شده است. رستوران، سرویسهای بهداشتی و پلکان ارتبـاطی در طبقۀ همکـف جا دارند. همچنین اتاق کنفرانس و خدمات اداری در طبقۀ یکم استقرار یافته‌اند. دیگر طبقات نیز به فضاها و واحدهای اداری اختصاص دارند. افزون‌براین، فضایی برای استقرار یک شعبۀ بانک در طبقۀ همکف در نظر گرفته شده است که دسترسیهای آن به‌صورت مجزا و از خارج بناست. در طبقات بالایی نیز به‌سبب دید مطلوب در هر طبقه، نیم‌طبقه‌ای طراحی شده، و برای استفادۀ شرکتهایی در نظر گرفته شده است که به فضاهایی بزرگ‌تر نیاز دارند (معماری، همانجا). 

مآخذ

بانی‌مسعود، امیر، معماری معاصر ایران، تهران، 1391 ش؛ بحرینی، حسین، تجدد، فراتجدد و پس از آن در شهرسازی، تهران، 1393 ش؛ معماری معاصر ایران: 75 سال تجربۀ بناهای عمومی، به کوشش هادی میرمیران و ایرج اعتصام، تهران، 1388 ش؛ نعیمی، محمدرضا، تحقیقات میدانی؛ وارد، گ.، پست‌مدرنیسم، ترجمۀ قادر فخر رنجبری و ابوذر کرمی، تهران، 1389 ش.

محمدرضا نعیمی