بانوان ارمنی، انجمن

بانوان ارمنی، انجمن \anjoman-e bānovān-e armanī\، تشکلی غیرانتفاعی کـه در 1318 ش/ 1939 م پایه‌گذاری شد. 
در سال 1315 ش/ 1936 م، در پی سیاست یکسان‌سازی در نظام آموزشی ایران، همۀ مدرسه‌های خارجی و اقلیتهای دینی تعطیل شدند و مدیریت آنها در اختیار وزارت آموزش‌و‌پرورش قرار گرفت. با اجرای این قانون، درسهای مربوط به زبان ارمنی از برنامه‌های درسی مدرسه‌هایی که پیش از آن به جامعۀ ارمنی تعلق داشتند، حذف شد؛ ازاین‌رو، گروهی از دختران دانش‌آموز ارمنی دبیرستان نوربخش، که شمار آنها به 9 تن می‌رسید، برای آموزش زبان مادری به کودکان ارمنی، انجمن بانوان ارمنی را بنیاد نهادند (هاروتونیان، 68). 
در سالهای پسین، اهداف انجمن با نیازهای وقت جامعه هماهنگ شد و فعالیتهای آن در زمینه‌های گوناگون آموزشی، فرهنگی و اجتماعی گسترش یافت و بسیاری از بانوان نیکوکار جامعۀ ارمنی به عضویت آن درآمدند یا مدیریت آن را بر عهده گرفتند (همو، 68- 69).
در زمینه‌های آموزشی، فعالیت انجمن بانوان ارمنی با آموزش زبان مادری به دانش‌آموزان آغاز شد. با بازگشایی مدرسه‌های ارمنی در 1321 ش/ 1942 م، انجمن در کنـار هیئت‌امنای مدرسه‌های ارمنی دانایی و ارس به تأمین شهریه و رفع نیازهای تحصیلی بسیاری از دانش‌آمـوزان نیـازمند ایـن مدرسه‌هـا و دیگـر مـدارس پرداخت (همو، 69).
مدرسۀ عالی زبان و ادبیات ارمنی در 1340 ش/ 1961 م، از سوی شورای خلیفه‌گری ارمنیان تهران، برای آموزش و بازآموزی آموزگاران زبان ارمنی، راه‌اندازی شد. انجمن بانوان ارمنی در کنار شورای خلیفه‌گری به پشتیبانی مادی و معنوی از این برنامه پرداخت و هزینۀ تحصیلی شماری از دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات ارمنی را بر عهده گرفت و چند تن از دانشجویان برتر را به هزینۀ خود برای ادامۀ تحصیل در رشته‌های گوناگون علمی و هنری به خارج از کشور فرستاد. با ادامۀ این پشتیبانیها از 1346 ش/ 1967 م، انجمن بانوان ارمنیْ مدیریت مدرسۀ عالی زبان و ادبیات ارمنی را عهده‌دار شد. این دوره پس از چند سال وقفه، بار دیگر در سال تحصیلی 1360-1361 ش، با همکاری انجمنهای بانوان و آموزگاران ارمنی کار خود را آغاز کرد. انجمن یادشده بخش اصلی هزینۀ این کار را ازطریق گردآوری اعانات تأمین می‌کند. این انجمن تاکنون بیش از 400 دانش‌آموخته داشته است که بیشتر آنان آموزگاران زبان ارمنی مدرسه‌های ارمنی بوده‌‌اند. افزون‌بر این کارها، راه‌اندازی دوره‌های سوادآموزی برای زنان بی‌سواد و کم‌سواد، اعطای هزینه یا کمک‌هزینۀ تحصیلی به شماری از دانشجویان، تشکیل جلسات میزگرد و سخنرانیهای تربیتی برای اولیای دانش‌آموزان مدرسه‌های ارمنی و بسیـاری از اقدامـات دیگر، بخشـی دیگر از کارهـای آموزشی انجمن بانوان ارمنی است (هاروتونیان، 69-70).
در زمینۀ فرهنگی ـ هنریْ انجمن بانوان ارمنی به تشویق هنرمندان و فراهم‌آوردن امکانات برای نمایش و عرضـۀ هنر آنان به جامعه پرداخته است. همچنین برگزاری جلسات سخنرانی، بزرگداشت بانوان برجستۀ ارمنی و چهره‌های فرهنگی و هنری، برپایی نمایشگاهها و مسابقاتی از آثار هنری، کارهای دستی و پوشاک سنتی، انتشار کتابهایی از آثار بانوان در زمینه‌های گوناگون، تشکیل دوره‌های آموزش گل‌دوزی، و برگزاری جشنهایی به مناسبت اعیاد مذهبی و سنتی از دیگر کارهای این انجمن است. از میان این نمایشگاهها می‌توان به نمایشگاه پوشاك زنان ارمنی با آرایشی نو در تالار باشگاه فرهنگی ـ ورزشی آرارات در 1388 ش/ 2009 م، به مناسبت هفتادمین سالگرد تأسیس انجمن اشاره کرد (همو، 70).
افزون‌بر این کارها، انجمن در عرصه‌های بین‌المللی نیز شرکت داشته است که از جملۀ آنها می‌توان به شرکت در هجدهمین همایش شورای بین‌المللی زنان در تهران؛ شرکت و سخنرانی در همایش بین‌المللی ایکوم در 1345 ش/ 1966 م؛ و نیز شرکت در چهارمین همایش بین‌المللی مقام زن در سپتامبر 1995/ شهریور 1374 در شهر پکن اشاره کرد. همچنین در همایشی که در 1999 م، با شرکت نمایندگان نهادهای حقوق بشر و سازمانهای غیردولتی در ژنو برگزار شد، لیدیا الوندیان، رئیس انجمن بانوان ارمنی، یکی از 3 نمایندۀ ایران در همایش یادشده بود (همو، 73-74). 
تأسیس انجمنهای محلی زنان، به‌منظور بالابردن سطح فرهنگی و اجتماعی زنان ارمنی ساکن در محله‌های ارمنی‌نشین تهران، از دیگر اقدامات این انجمن است (هاروتونیان، 74).
انجمن بانوان ارمنی تشکلی غیرانتفاعی است که هزینه‌های خود را از حق عضویت سالانۀ اعضا، کمکهای نیکوکاران و درآمدهای حاصل از فروش سالانۀ کارهای دستی و آثار هنری اعضا تأمین می‌کند. فعالیت هیئت‌مدیره و بازرسان انجمن به‌صورت افتخاری و داوطلبانه انجام می‌شود (همانجا).
در سال 1383 ش/ 2004 م، پس از آنکه دبستان واچه هوسپیان، واقع در خیابان میرزا کوچک خان به مجتمع فرهنگی بدل شد، محل انجمن بانوان ارمنی به طبقۀ دوم این مجتمع انتقال یافت، تا اینکه در زمستان 1396 ش، بنابر تصمیم شورای خلیفه‌گری، همۀ انجمنهای ارمنی از این ساختمان به مکانی دیگر منتقل شدند.

مأخذ

هاروتونیان، ادوارد، «انجمنهای مستقر در پیرامون کلیسای مریم مقدس تهران»، پیمان، تهران، 1392 ش، س 17، شم‍ 66.

مریم میرزایی