بانک ملی ایران، بهداری و بیمارستان

بانک ملّی ایران، بهداری و بیمارستان \behdārī va bīmārestān-e bānk-e mellī-ye īrān\، مرکز درمـانی وابسته به بانک ملی ایران واقع در خیابان فردوسی، روبه‌روی سفارت آلمان (تأسیس: 1313 ش/ 1934 م). 
مجموعۀ درمانی بانک ملی نخست به‌صورت یک واحد بهداری آغاز به فعالیت کرد و با گذر زمان گسترش یافت و امروزه در قالب بیمارستانی تخصصی فعالیت دارد. 
بانک ملی ایران در 1313 ش، درمانگاهی را به‌منظور ارائۀ خدمات درمانی به کارکنان بانک و اعضای خانوادۀ آنها افتتاح کرد. این درمانگاه تا 1317 ش واحدی کوچک بود و تنها امکان معاینۀ بیماران سرپایی را داشت. از این سال، بانک ملی بیمارستانی کوچک تأسیس کرد که «بهداری بانک ملی» نام گرفت و ساختمان آن امروزه با تغییر کاربری در مجموعۀ ساختمانهای بانک ملی، واقع در خیابان فردوسی، در جنوب ساختمان عمارت سردار اسعد بختیاری جای دارد. بهداری بانک ملی دارای امکانات پزشکی مانند درمانگاه، رادیولوژی، بخش زایمان و داروخانه بود و امکانات رفاهی و بهداشتی همچون آشپزخانه و رخت‌شوی‌خانه داشت. طبقۀ اول ساختمان بهداری، درمانگاه بود، طبقۀ دوم بخش بستری بیماران و طبقۀ دیگر به بخش زایمان اختصاص یافته بود. بهداری بانک ملی یک اتاق عمل نیز داشت ( اخبار ... ، 1349 ش، شم‍ 8، ص 6؛ به مناسبت ... ، 317). خدمات درمانی بهداری بانک ملی به کارکنان بانک ملی اختصاص داشت و رایگان بود (ابتهاج، 1/ 92). افزون‌بر کارکنان بانک ملی، کارکنان بانک تجارت خارجی ایران و بانک رهنی ایران نیز به این بهداری مراجعه می‌کردند ( اخبار، همان چ، ص 6-7). 
در سال 1337 ش، ساختمانی دیگر برای تکمیل مجموعۀ بهداری بانک ملی به بهره‌برداری رسید که از آن باعنوان بیمارستان بانک ملی یاد کرده‌اند. این ساختمان 4 طبقه، و در آن افزون‌بر بخش اداری بیمارستان، بخشی ویژۀ بیماریهای عفونی نیز قرار داشت (به مناسبت، 318). بهداری بانک ملی در همین زمان، آسایشگاهی برای مسلولین (بیماران مبتلا به سل) در شاه‌آباد (دارآباد کنونی) راه‌اندازی کرده بود که به‌نظر، بخشی از مجموعۀ امروزی بیمارستان مسیح دانشوری شده باشد (تاریخچه ... ، 137). 
در سال 1349 ش بهداری دارای دو بخش جراحی، دو بخش بیماریهای داخلی، بخش زایمان، بخش عفونی و چندین درمانگاه مانند درمانگاههای عمومی داخلی، اطفال، قلب و عروق، اعصاب، چشم، امراض زنان، گوش و حلق و بینی، جهاز هاضمه، پوست، جراحی عمومی، امراض ریوی، دندان‌پزشکی، کلیوی و عفونی، و رادیولوژی، آزمایشگاه، فیزیوتراپی، داروخانه و قسمت اورژانس بود و روی هم 117 تخت بیمارستانی داشت ( اخبار، همان چ، ص 6). 
در سال 1345 ش، بانک ملی آغاز به بنای ساختمانی در شمال غربی مجموعۀ بانک در خیابان فردوسی کرد که قرار بود بخش اداری بانک باشد، اما در جریان ساختِ بنا تغییر کاربری یافت و به‌عنوان بیمارستان بانک ملی انتخاب شد. ساختمان نوبنیاد بیمارستان به‌زودی توسعه یافت و به بیمارستانی 300تختخوابی، با مجموع 000‘25 مـ2 زیربنا بدل گشت (به مناسبت، همانجا؛ اخبار، 1352 ش، شم‍ 46، ص 2). بیمارستان جدید در بهمن 1352 آمادۀ بهره‌برداری گردید و به‌تدریج بخشهای بیمارستانی بهداری به ساختمان جدید منتقل گشت. افتتاح رسمی بیمارستان در 20 شهریور 1353 رقم خورد. بیمارستان دارای بخشهای پزشکی رادیولوژی، نوار مغزی، فیزیوتراپی و آزمایشگاه آسیب‌شناسی (پاتولوژی) بود. بخشهای درمانی همچون زنان و زایمان، کودکان، قلب و عروق، گوش و حلق و بینی، شنوایی‌سنجی، دندان‌پزشکی، مراقبتهای ویژه و اورژانس نیز در آن پیش‌بینی شده بود. بیمارستان بـانک ملی برخلاف درمانگـاه آن ــ که ویژۀ استفادۀ کارکنـان بانک ملی بود ــ کاربری عمومی یافت (به مناسبت، 318- 319). گویا با افتتاح ساختمان جدید بیمارستان، ساختمان پیشین بهداری برای چندی به زایشگاه اختصاص یافت. 
بهداری بانک ملی که به لحاظ سازمانی از آن باعنوان «ادارۀ بهداری» یاد می‌شد، در گذر زمان چند مدیر داشت. از دکتر جواد آشتیانی به‌عنوان یکی از نخستین مدیران بهداری نام برده‌اند (قاسمی، 24). دیگر مدیران بهداری از 1321 ش/ 1942 م تا افتتاح بیمارستان، به‌ترتیب دکتر عبدالحسین راجی، دکتر صدر، دکتر احمد امامی و دکتر تقی میلانی بودند ( اخبار، 1349 ش، شم‍ 8، ص 6). دکتر تقی میلانی که از 1340 ش ریاست بهداری بانک ملی را بر عهده داشت، از 1332 ش به‌عنوان پزشک جراح در بهداری بانک آغاز به کار کرد. وی عضو آکادمی جراحان فرانسه بود و از جراحان برجستۀ کشور به شمار می‌آمد. 
بنابر آمار ارائه‌شده از سوی بانک ملی، از 1334 ش تا اول مهر 1348، 910‘36 بیمار در بهداری بانک بستری و درمان شده بودند. از 1322 تا 1348 ش، 000‘14 عمل جراحی ــ که 12 عمل به عمل باز قلب اختصاص داشت ــ در بهداری بانک ملی انجام شده بود. زایشگاه بهداری که دست‌کم از 1327 ش فعالیت داشت تا 1348 ش، 695‘11 مورد زایمان داشت. بهداری در 1348 ش، 36 پزشک داشت که هریک روزانه 25 بیمار را معاینه می‌کردند. داروخانۀ بانک ملی نیز دارو را با تخفیف در اختیار بیماران قرار می‌داد و واکسیناسیون به‌صورت رایگان انجام می‌گرفت (همان، ص 6-7). در آغاز دهۀ 1350 ش، بانک ملی ایران افزون‌بر بیمارستان، چند درمانگاه در نقاط مختلف شهر تهران داشت. درمانگاه مرکزی، درمانگاه شعبۀ بازار و درمانگاه شعبۀ سعدی از این شمار بودند (همان، شم‍ 10، ص 6). 
بیمارستان بانک ملی در کنار بخشهای پزشکی خود، آموزشگاهی به نام مدرسۀ عالی پرستاری نیز بر پا کرد. این مدرسه از 1353 ش با تصویب اساسنامۀ آن تشکیل شد و نخستین دورۀ تحصیلی آن در آبان‌ماه همان سال آغاز به کار کرد. مدرسه طبق آیین‌نامۀ آموزشی وزارت علوم و آموزش عالی فعالیت داشت و دورۀ آموزشی آن چهارساله بود و به فارغ‌التحصیلان مدرک لیسانس داده می‌شد. در 1356 ش، شماری از نخستین دانشجویان این مدرسه فارغ‌التحصیل شدند (به مناسبت، 317-322). در 1357 ش، 105 دانشجو در این مدرسه تحصیل می‌کردند و مریم فرهادیان ریاست آن را بر عهده داشت ( اخبار، شم‍ 107، ص 2-3، 14-15). ایـن مدرسه پس از پیـروزی انقلاب اسلامی به‌عنوان دانشکدۀ پرستاری بانک ملی به کار خود ادامه داد. 

مآخذ

ابتهاج، ابوالحسن، خاطرات، تهران، 1371 ش؛ اخبار داخلی بـانک ملـی، نشریـۀ داخلـی، تهـران، 1349 ش بب‍‌ ؛ بـه منـاسبـت پنجاهمین سالگرد بانک ملی ایران، تهران، 1357 ش؛ تاریخچۀ سی‌سالۀ بانک ملی ایران، تهران، 1338 ش؛ قاسمی، ابوالفضل، «یک‌صد خاندان حکومتگر ایران: خاندان آشتیانی»، وحید، تهران، 1356 ش، شم‍ 224.

مسعود تاره