بانک ملی ایران، باشگاه ورزشی

بانک ملّی ایران، باشگاه ورزشی \bāšgāh-e varzešī-ye bānk-e mellī-ye īrān\، از نخستین باشگاههای ورزشی در ایران. این باشگاه در 1316 ش بنیاد نهاده شد و نخستین رئیس آن شعاع‌الدین قطب بود. باشگاه در آغاز فعـالیت ورزشـی محدود بـه ورزش زورخـانـه‌ای بـود. شعاع‌الدین قطب تا 1324 ش، عهده‌دار این مسئولیت بود تا اینکه در این سال، محمد قریب به ریاست باشگاه ورزشی بانک ملی گماشته شد و این سمت را تا 1327 ش برعهده داشت. دورۀ تحول باشگاه ورزشی بانک ملی، به دورۀ مدیریت 23سالۀ کاظم کاظمینی ــ که از 1327 تا 1350 ش عهده‌دار این سمت بود ــ بازمی‌گردد. کاظمینی در دورۀ مدیریت خود کوشید تا در وهلۀ نخست، عمارت مجلل سردار اسعد بختیاری، واقع در مجتمع ادارات کل مرکزی بانک ملی در خیابان فردوسی، را به دفتر باشگاه اختصاص، و با تمرکز بیشتری فعالیتهای ورزشی را گسترش دهد. 
در سال 1327 ش، استخر باشگاه بانک ملی در محل مجموعۀ ادارات کل مرکزی بانک ملی گشایش یافت. آلمانیها پیش از دهۀ 1320 ش، استخر بانک ملی را ساخته بودند که با معیارهای آن زمان، پس از استخر منظریه، دومین استخر استاندارد ایران به شمار می‌رفت. آب این استخر از چاهی نیمه‌عمیق با لوله‌ای به قطر 5 اینچ تأمین می‌شد. این سیستم تأمین آب تاکنون با همان تجهیزات استفاده می‌شود. نخستین مربی شنای باشگاه ملی داوود نصیری بود. پس از وی، تنی چند از قهرمانان شنای ایران، مربیگری شنای باشگاه را بر عهده داشتند. آنان در کنار مربیگری، به استعدادیابی در رشته‌های شنا، شیرجه و واترپلو نیز توجه داشتند. بیشتر ورزش‌کاران باشگاه در رشته‌های ورزشی آبی از میان کارکنان بانک ملی ایران یا فرزندان آنان بودند. در سالهای پایانی دهۀ 1340 ش، و در دورۀ مدیریت کاظمینی، باشگاه ورزشی بانک ملی در رشتۀ ورزشی فوتبال آغاز به کار کرد؛ در آن سالها رجبعلی فرامرزی تیمی به نام پرسپولیس را بنیاد نهاد. این تیم سوای تیم فوتبال کنونی پرسپولیس تهران بود و فقط با این تیم تشابه اسمی داشت. فرامرزی برای تأمین هزینه‌های تیم نوپای پرسپولیس در پی حامی مالی بود. در این هنگام، باشگاه بانک ملی که بر آن بود تا در رشتۀ فوتبال نیز فعالیت داشته باشد، به وی پیشنهاد همکاری داد. با پذیرش این پیشنهاد از جانب فرامرزی، تیم فوتبال پرسپولیس به تیم فوتبال بانک ملی تغییر نام داد و این تیم با مربیگری رجبعلی فرامرزی و نایب رویین‌دل پایه‌گذاری شد. 
تیم فوتبال بانک ملی در آغاز فعالیتهای رسمی خـود مجبور به حضور در دسته‌های پایین‌تر فوتبال باشگاههای تهران بود؛ ازاین‌رو، با درخششی که در لیگ زیرگروهها و دسته‌های سوم و دوم داشت، توانست به لیگ فوتبال دستۀ یک تهران راه یابد. با برپایی لیگ سراسری تخت جمشید در 1352 ش، تیم فوتبال بانک ملی به‌عنوان یکی از نمایندگان تیمهای تهرانی مجوز حضور در این دوره از رقابتها را به دست آورد. یکی از شرایط حضور تیمهای فوتبال در بازیهای جام تخت جمشید، داشتن زمین مناسب فوتبال و امکانات ورزشی برای بازیکنان آن تیمها بود. فرامرزی و رویین‌دل برای این منظور از یوسف خوش‌کیش، مدیرکل وقت بانک ملی ایران، درخواست کردند تا زمینهای انبار کل بانک ملی، واقع در خیابان سپهبد رزم‌آرا (فداییان اسلام کنونی) را برای ساخت زمین فوتبال در اختیار باشگاه ورزشی بانک ملی قرار دهد. خوش‌کیش این درخواست را پذیرفت و فرامرزی و رویین‌دل با بودجه‌ای که در اختیار داشتند به پاک‌سـازی زمینهای انبار، مسطح‌کردن آنها و ساخت زیرسازها و زهکشی زمین فوتبال پرداختند. آنها زمین فوتبال را در ابعاد 90×120 متر ساخته و تخم چمن آن را از اروپا وارد کردند. امروزه زمین چمن فوتبال بانک ملی یکی از زمینهای چمن مناسب فوتبال در جنوب شهر تهران به شمار می‌رود. 
تیم فوتبال بانک ملی در نخستین دورۀ جام تخت جمشید در میان 12 تیم حاضر در جایگاه هشتم ایستاد. این تیم در دور دوم مسابقات جام در 1353 ش، به مقام هفتم و در 1354 ش، که برای نخستین بار بازیهای لیگ تخت جمشید با 16 تیم برگزار شد، مقام دهم را به دست آورد. تیم فوتبال بانک ملی در دور چهارم مسابقات در 1355 ش، بار دیگر در میان 16 تیم، مقام دهم مسابقات را به دست آورد. در 1356 ش، تیم فوتبال بانک ملی با موفقیت چندانی روبه‌رو نشد و افت چشمگیری داشت و جایگاهی بهتر از مقام چهاردهم را به دست نیاورد. در 1357 ش، مسابقات لیگ تخت جمشید به‌سبب وقوع انقلاب اسلامی نیمه‌کاره ماند و مسابقات بـه پایان نرسید. از 1350 تا 1354 ش، مدیریت باشگاه را محمد چوبینه بر عهده داشت و از 1354 تا 1357 ش، ساعد مدیر باشگاه بود. پس از انقلاب اسلامی، کیومرث سپاهی تا 1360 ش، عهده‌دار این سمت بود. در 1358 ش، به همت نایب رویین‌دل، تیم فوتبال باشگاه بار دیگر تشکیل شد. این تیم توانست در جمع تیمهای حاضر در مسابقات جام قهرمانی که با عنوان جام شهید اسپندی در میان 12 گروه 12تیمی برگزار می‌شد، مقام نخست گروه را به دست آورد؛ اما بااین‌حال نتوانست به جمع 4 تیم پایانی در این دوره از مسابقات راه یابد. تیم فوتبال بانک ملی در طول برگزاری جام قهرمانی باشگاههای تهران که تا 1368 ش برگزار می‌شد، یکی از تیمهای مطرح در آن دوره از مسابقات بود. با آغاز جام باشگاههای تهران در دی‌ماه 1362، این تیم مقام سوم این دوره از مسابقات را ــ پس از تیمهـای استقلال و پرسپولیس ــ کسب کـرد که بهتریـن عنوان و مقامی بود که این باشگاه در رشتۀ فوتبال به دست آورده است. 
مسابقات فوتبال لیگ تهران در 1363 ش، و در پایان هفتۀ ششم بنابه دلایلی از سوی هیئت فوتبال تهران تعطیل اعلام شد. تیم فوتبال بانک ملی در طول برگزاری این دوره از مسابقات مقام سوم را در میان تیمهای حاضر در اختیار داشت. بازیهای جام قهرمانی تهران بار دیگر در 1365 ش، با حضور 18 تیم در دو گروه 9تیمی برگزار شد. تیم فوتبال بانک ملی در گروه خودش پس از تیمهای پرسپولیس، پاس و هما در جایگاه چهارم قرار گرفت و نتوانست که در میان 4 تیم پایانی این دوره از مسابقات به دور بعدی راه یابد. در 1366 ش، این تیم در میان 18 تیم حاضر در مسابقات مقام هشتم را به دست آورد. در 1367 ش، این تیم مقام پنجم را کسب کرد. در 1368 ش، تیم فوتبال بانک ملی بدترین حضور خود را در این دوره از مسابقات تجربه کرد و با کسب 10 امتیاز در رتبۀ آخر بازیها قرار گرفت و به دستۀ دوم سقوط کرد. در این زمان، همایون شاهرخی، حسین فرکی و رضا قفل‌ساز هدایت تیم را بر عهده گرفتند. سرانجام این تیم پس از حدود 30 سال حضور در عرصۀ بازیهای قهرمانی فوتبال تهران و ایران، به بهانۀ کمبود بودجه در اوایل دهۀ 1370 ش منحل شد. 
باشگاه ورزشی بانک ملی تهران در رشتۀ ورزشی فوتبال یکی از باشگاههای بازیکن‌ساز بوده، و بازیکنان بنامی را به جامعۀ ورزش ایران در سطح تیم ملی معرفی نموده است که از آن میان می‌توان به نامهایی چون نایب رویین‌دل، حسین فرکی، دارنیک شهبندری، صادق وَرْمَزْیار، ناصر محمدخانی، مجید نامجومطلق و مهدی مهدوی‌کیا اشاره کرد. 
پس از انحلال تیم فوتبال بزرگ‌سالان بانک ملی، این باشگاه همچنان در رده‌های سنی نونهالان و نوجوانان فعالیت دارد. ریاست باشگاه ورزشی بانک ملی در میان سالهای 1360 تا 1370 ش، بر عهدۀ علی رسولی، از 1370 تا 1372 ش، بر عهدۀ مهدی احمدزاده، و از 1372 تا 1388 ش، بر عهدۀ رحیم میرآخوری بود، و پس از وی، امیرعباس جمشیدی ریاست باشگاه ورزشی بانک ملی را عهده‌دار شد. 
 باشگاه ورزشی بانک ملی در رشته‌های بسکتبال و والیبال نیز به‌صورت مقطعی دارای تیم بوده است. تیمهای بسکتبال و والیبال بانک ملی از 1369 ش، رسماً به‌صورت حرفه‌ای آغاز به کار کردند و همراه با تیم فوتبال بزرگ‌سالان در همان سالهای آغازین دهۀ 1370 ش، به کار خود پایان دادند. تیم بسکتبال بانک ملی در طول فعالیتش مقامی به دست نیاورد. از بازیکنان بنام و ملی‌پوش بسکتبال نیز می‌توان به امیرعباس جمشیدی و سعید کاشانیان و عباس رشدی (مربی) اشاره کرد. 
تیم والیبال بانک ملی در مدت زمان اندک فعالیتش ازجمله تیمهای مطرح لیگ سراسری والیبال ایران بود. این تیم در 1369 ش، قهرمان لیگ والیبال ایران شد و در 1371 ش، مقام قهرمانی جام سوپرلیگ ایران را به دست آورد و در 1372 ش، نایب‌قهرمان جام حذفی ایران، و در همان سال، قهرمان سوپرلیگ باشگاههای آسیا نیز شد. از بازیکنان بنام تیم والیبال بانک ملی می‌توان به نامهایی همچون اکبر و اصغر نائینی، فرشاد سعیدی، بهنام جلوه، محمد معصومیان، احمد لاهوتی و غیاث‌الدین صحنه و محمود دلاورخان (مربی) اشاره کرد. تیمهای ورزشی بانک ملی از سالهای میانی دهۀ 1370 ش، زیر نظر کارپردازی بانک ملی قرار گرفتند و دیگر خود تصمیم‌گیرنده نبودند، پس از چندی، مدیریت باشگاه ورزشی به ادارۀ کل رفاه کارکنان بانک ملی سپرده شد. 
در حال حاضر، تیمهای ورزشی بانک ملی فقط در مسابقات بین‌بانکی به رقابت می‌پردازد. باشگاه بانک ملی هم‌اکنون در رشته‌هایی همچون فوتبال نونهالان، نوجوانان و جوانان، دومیدانی، بدمینتُن، اسکواش، شنا، والیبال، کاراته، تکواندو، آمادگی جسمانی، فوتسال، شطرنج، تنیس خاکی و تنیس روی میز فعالیت دارد. 
عمدۀ فعالیتهای ورزشی بانک ملی در 3 منطقه از تهران: در زمین ورزشی فداییان اسلام در جنوب شهر تهران؛ ساختمان ادارات کل مرکزی بانک ملی در مرکز تهران، و همچنین مرکز تفریحی و ورزشی آجودانیه انجام می‌شود. 
مجموعۀ ورزشی فداییان اسلام زمین فوتبال چمن استاندارد، سولۀ ورزشی، بدن‌سازی، فضای سبز و استخر چندمنظوره به ابعاد 12×32 متر در فضای باز، و همچنین سونا و جکوزی در فضای سرپوشیده دارد. سالن ورزشی در محوطۀ ادارات کل مرکزی بانک ملی در خیابان فردوسی نیز شامل استخر روباز به ابعاد 12×25 متر زمین چمن مصنوعی فوتبال، سالن سولۀ ورزشی، زورخانه، سالن بدن‌سازی، اسکواش و سالن تنیس روی میز است. مجموعۀ ورزشی آجودانیه (کوثر) نیز فضای سبز، فضای بازی کودکان، تالار برگزاری جشنها و میهمانیها، سفره‌خانۀ سنتی، یک استخر سرپوشیده به ابعاد 25×50 متر، دو استخر روباز به ابعاد 14×10 و 12×25 متر، سونا و جکوزی، سالن بدن‌سازی، زمین والیبال آسفالت و دو زمین خاکی تنیس دارد. 

مآخذ

جمشیدی، امیرعباس (رئیس وقت باشگاه ورزشی بانک ملی ایران)، گفت‌وگو با مؤلف.

میلاد شعبانی