بامیه فروش

بامیه‌فروش \bāmiyeh-forūš\، فروشندۀ دوره‌گرد بامیه روی طبق.
بامیه نوعی شیرینی است که از ترکیب آرد، تخم‌مرغ و روغن (دریابندری، 2/ 1599) درست می‌شود و به‌شکل میوۀ گیاه بامیه درمی‌آید (داعی‌الاسلام، ذیل واژه). این شیرینی در تهران و برخی دیگر از شهرها برای فروش به 3 شکل عمده عرضه می‌شد: یکی، به اندازۀ خیاری کوچک و باریک، دیگری، به شکل کروی که هنوز هم آن را همراه با زولبیا می‌فروشند و یکی دیگر، مارپیچ چنبره‌ای، شبیه طنابی که روی هم حلقه شده است (شهری، تاریخ ... ، 6/ 143). بامیه‌فروشها بامیۀ معمولی را که به اندازۀ خیاری کوچک بود، به‌صورت دانه‌ای به خریداران می‌فروختند، اما خرید بامیۀ چنبری اقبال و حوصله و مهارت لازم داشت و به این شکل بود که مشتری دم‌ مارپیچ چنبره را با انگشتان یک دست می‌گرفت و با حوصله و مهارت بالا می‌کشید تا چه‌قدر بتواند از حلقه‌ها جدا کند و نصیب ببرد، یعنی دم چنبره از کجا شکسته شود؛ قیمت هر دو نوع بامیه نیز یکسان بود (همان، 6/ 142-143). 
شیرینی بامیه از شکر است؛ ولی نوع بازاری آن را با شیره درست می‌کردند. در قدیم، بامیه را برای شیرین‌شدن، داخل شهد نمی‌انداختند، بلکه کاسه‌ای از شیرۀ کشمش را جداگانه کنار طبق می‌گذاشتند تا هرکس دوست دارد به اندازۀ طبعش، بامیه را در آن شیره فرو کند و بخورد. بامیه‌فروشی روی طبق از کارهایی بوده است که کودکان دانش‌آموز در تعطیلات سه‌ماهۀ تابستان برای گذران وقت و کسب درآمد انجام می‌دادند («بامیه‌فروشها ... »، بش‍ ‌). این شغل در ماه رمضان رونق بیشتری داشـت، و یکی از نمـودهـای آمـدن مـاه رمضـان اسـت. شهـری در کتـاب طهران قدیم به حضور زولبیا، بامیه، گوش‌فیل و نیز پشمک که فقط در همین ماه به بازار می‌آمد، اشاره کرده است (3/ 302). اصغر قاتل یکی از معروف‌ترین قاتلان کودکان در تهران، بامیه‌فروشی بود که برای فریب کودکان از دهان‌شیرین‌کُن بامیه استفاده می‌کرد (همو، تاریخ، 6/ 143). 
بامیه در میان شاهان قاجار نیز محبوبیت داشته است؛ از مظفرالدین شاه (سل‍ 1313-1324 ق/ 1896-1906 م) نقل می‌کنند که گفته است: «رمضان هم نمی‌آید زولبیا بامیۀ سیری نوش جان کنیم» (همو، طهران ... ، همانجا)؛ معیرالممالک نیز زولبیا و بامیه را از شب‌چره‌های ناصرالدین شاه (سل‍ 1264-1313 ق/ 1848-1896 م) در ماه رمضان آورده است (ص 69).

مآخذ

«بامیه‌‌فروشهای طبق‌به‌دوش»، برترینها (مل‍ )؛ داعی‌الاسلام، محمدعلی، فرهنگ نظام، تهران، 1362 ش؛ دریابندری، نجف، کتاب مستطاب آشپزی از سیر تا پیاز، تهران، 1384 ش؛ شهری، جعفر، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، تهران، 1378 ش؛ همو، طهران قدیم، تهـران، 1383 ش؛ معیرالممالک، دوستعلی، یادداشتهـایی از زندگی خصوصی ناصرالدین شاه، تهران، 1361 ش؛ نیز:

Bartarinha, www. bartarinha. ir/ fa/ news/ 30009.
پریسا سجادی