بالان، حسینیه

بالان، حسینیه \hoseyniy(y)e-ye bālān\، حسینیه‌ای قدیمی در محلـۀ بالـون کن. ایـن حسینیه بـراساس نـام خیابانهای کنونی تهران در شهر زیبا جای دارد و از شمال به خیابان شهید احمد کاشانی، از غرب به کوچۀ مسجد، از شرق به کوچۀ شهید موحد و از جنوب هم به اماکن مسکونی محدود است. 
«بالوه» یا «بالوح» که سپس‌تر به بالون/ بالان بدل شد، در گویش مردم کن به دریچه‌هایی گفته می‌شد که در وسط دیوار حائل حیاط میان خانه‌های خشتی قدیم به اندازۀ یک متر در یک متر به خانۀ همسایگان باز می‌شد و محل تبادل اقلام و اجناس برای رفع احتیاجات طرفین و قرض‌دادن و قرض‌گرفتن کالاهای مصرفی و غیر مصرفی بوده است. 
سنگ‌نوشته‌ای بر دیوار ضلع شمالی حسینیۀ بالون وجود دارد که تاریخ 1255 ق روی آن درج شده است. پیش از مرمت حسینیۀ بالون این سنگ‌نوشته در محراب جای داشت، اما پس از آن در ضلع شمالی حسینیه، داخل دیوار نصب شد. روی این کتیبۀ سنگی دو بانو از اهالی کن به نام سکینه و حوریه شرح وقف‌نامه و محل مصارف و شرایط متولی و انتقال تولیت حسینیه را نوشته‌اند. این دو بانوی نیکوکار از خود موقوفاتی دیگر هم در کن به جای گذاشته‌اند. 
ساختمان جدید حسینیه در زمان پهلوی دوم بنا نهاده شده است. اطعام عزاداران در ایام سوگواری ائمۀ معصومین (ع) از محل موقوفات و نذور بانیان خیّر، ازجمله برنامه‌های ثابت این حسینیه است. در بخش بانوان علامتی یک‌تیغه وجود دارد که دو تیغۀ کوچک آن ناپدید شده است. این علامت از کربلا آورده شده، و فردی آن را به حسینیۀ بالون اهدا کرده است. مردم کن بر این باورند که این علامت نظرکرده است و مردم به آن متوسل می‌شوند و نذرونیاز می‌کنند. هم‌اکنون ضریحی مقابل آن قرار دارد و مردم آن را احترام می‌کنند. شب عاشورا این علامت براساس سنتی دیرین از این محل خارج، و به داخل صحن آورده می‌شود و تشت آبی در مقابل آن قرار می‌دهند، سپس لبۀ تیغۀ علامت را در داخل آب و تشت می‌گذارند و عزاداران از این آب به نیت شفای مریضان خود برمی‌دارند و می‌نوشند. افزون‌بر این، عزاداران حسینی در برابر آن عزاداری می‌کنند و سپس در شام غریبان به محل خودش برگردانده می‌شود. 
درگذشته این علامت 3 تیغه داشت که براساس نقل‌وانتقالات دو تیغۀ آن ناپدید شده است. همچنین در حاشیۀ این حسینیه شماری درخت چنار وقفی وجود داشته که از آب گزک آبیـاری می‌شده‌اند که سپس‌تـر از بیـن رفته‌اند. تنها یک چنار مانده است که چنارهای کنونی نسل سوم آن درختان‌اند. منوچهر ستوده نیز به «چنار تکیۀ بالون» به‌عنوان درخت قدیمی کن اشاره کرده است. آب گزک اصطلاحی است که در وقف‌نامۀ مذکور هم به آن اشاره شده است. 
 در کنار حسینیه، حمامی وجود دارد که موقوفه است و تبدیل به احسن شده است. 
قسمتی از این حسینیه ــ در حدود 200 متر ــ صیغۀ مسجد خوانده شده، و 400 متر هم بنای حسینیه است. حسینیه موقوفاتی دارد که براساس نیات آن در موعد مقرر عمل می‌شود. موقوفۀ حوریه و سکینه شامل توتستان تاجمان و سید میرزا آقا، از جملۀ موقوفات باقی‌مانده است که محل مصرفش حسینیه و مسجد است. در بخشی از وقف‌نامه چنین آمده است: «هو الواقف علی الضمائر سال 1255 ه‍ ق وقف نمود عصمت‌پنـاه کربلایی سکینـه بنت مرحوم محمدقلی کنی یک قطعه باغ تاجمان مفروض شش دانگ تمام به اضافۀ یک دانگ و نیم از آب گزک شغال که مداخل آن را به مصرف مساجد گذر بالان برساند. زاید بر آن صرف حسینیه شود. تولیت مادام‌الحیات با خود واقفه می‌باشد ... وقف نمود مرحوم حوریه بنت مرحوم عبدالرسول کنی یک دانگ از آب گزک مبارز را و متولی قرارداد عالیجناب ملا جعفر طالقانی و بعد از آن به اولاد ذکور او نسل بعد از نسل و ... ».

مأخذ

شیرین، علی، تحقیقات میدانی.

علی شیرین