باغ جنت، خیابان

باغ جنت، خیابان \xiyābān-e bāq-e jannat\، نام خیابانی شمالی ـ جنوبی در محدودۀ تـابع محلۀ سنگلـج در تهران عهد ناصری. 
بنابر نقشۀ نجم‏الدوله از تهران، که در 1309 ق/ 1892 م به چاپ رسیده است، این خیابان از شمال باغ جنت گلشن و از تقاطع خیابان دروازه قزوین تا جنوب خیابان امیریه امتداد داشت ( اطلس ... ، 81). امروزه این خیابان بخشی از خیابان ولیعصر کنونی در محلۀ امیریه در حدفاصل خیابان قزوین تا میدان منیریه است.
نام این خیابان برگرفته از باغی بزرگ به نام باغ جنت گلشن بود. این باغ در غرب تهران عهد ناصری در محدودۀ زمینهای میان محل قدیم دروازه قزوین (میدان شاهپور پیشین/ وحدت اسلامی کنونی) و دروازۀ جدید قزوین (میدان قزوین کنونی) جای داشت. مالک این باغ فرهاد میرزا معتمدالدوله، پسر عباس میرزا نایب‌السلطنه و عموی ناصرالدین شاه، بود. پس از درگذشت معتمدالدوله در 1305 ق، این باغ به مالکیت عبدالعلی میرزا احتشام‌الملک درآمد (شهبازی، 2/ ۱۳۰). از نقشۀ نجم‏الدوله چنین برمی‌آید که احتشام‏الملک سپس‌تر دو قطعه از این باغ، در بخشهای شرقی و غربی آن، را به شخصی به نام آقا میرزا محمدناظر فروخته؛ زیرا در این نقشه این دو قطعه به نام وی ثبت شده اسـت. در نقشـۀ نجم‏الدوله، محـدودۀ این باغ از شمال به خیابان دروازه قزوین، از غرب به خیابانی بی‌نام، از شرق به «مزرعۀ وقف» و از جنوب به خیابانی با نام خیابان جنوبی باغ جنت ــ که خیابانی شرقی ـ غربی در ادامۀ خیابان ارامنه بود ــ جانمایی شده اسـت. برپایۀ نام خیابانهای کنونی تهران، زمینهای این باغ از شمال به خیابان قزوین تا نرسیده بـه میدان قزوین، و از شرق نرسیده به خیابان ولیعصر (امیریه/ پهلوی سابق) و از جنوب به خیابان مدرس در ادامۀ خیابان فروزش محدود بوده است (معتمدی، ۲۸۷).
شمالی‌ترین بخش خیابان باغ جنت به خیابانی شرقی‌ ـ غربی در جنوب اراضی بایر متعلق به باغ امیریه می‌رسید و از آن پس، خیابان امیریه آغاز می‌شد. خیابان امیریه یکی از اشرافی‌ترین خیابانهای تهران در آن روزگار بود که اشراف تهران و دولتمردان در آن املاکی داشتند و از تفرجگاههای مردم به شمار می‌رفت (نجمی، ۲۲۶).
باغ جنت گلشن به‌مرور زمان و در پی گسترش کالبدی شهر تهران، با تقسیم زمینهایش از میان رفت. در نقشه‏ای از تهران با عنوان «نقشۀ طهران، نمایش مدارس» که در 1304 ش، ضمیمۀ مجلۀ تعلیم‌وتربیت به چاپ رسیده، نام خیابان باغ جنت به خیابان امیریه تغییر یافته اسـت (نک‍‌ : «نقشه ... »). پس از مدتی، با احداث خیابان پهلوی، که از میدان راه‌آهن در تهران تا تجریش در شمیران امتداد داشت، نام خیابان امیریه نیز به خیابان پهلوی تغییر یافت. در سالهای پس از انقلاب، خیابان پهلوی ابتدا خیابان مصدق و سپس خیابان ولیعصر (عج) خوانده شد.

مآخذ

اطلس تهران قدیم؛ شهبازی، داریوش، تهران‌نامه، تهران، ۱۳۹۷ ش؛ معتمدی، ‌محسن، جغرافیای تاریخی تهران، ‌تهران، ۱۳۸۱ ش؛ نجمی، ناصر، طهران عهد ناصری، تهران، ۱۳۶۴ ش؛ «نقشۀ طهران ... »، ضمیمۀ تعلیم‌وتربیت، تهران، 1304 ش، س 1، شم‍ 8 و 9.

مریم ابراهیمی