باغ امین

باغ امین \bāq-e amīn\، محله‌ای فرعی در شرق محلۀ عودلاجان، در تهران عهد ناصری. این محله امروزه بخشی از محلۀ امامزاده یحیى در منطقۀ 12 شهرداری تهران است. 
در نقشۀ برزین از تهران که در سالهای پایانی پادشاهی محمـد شـاه قـاجـار (سل‍ 1250-1264 ق/ 1834- 1848 م) ترسیم شده، و در 1268 ق/ 1852 م به چاپ رسیده است، نشانی از این محله موجود نیست و جایی که این محله در آینده شکل گرفته، پوشیده از بـاغ و کشتزار اسـت (نک‍ : اطلس ... ، 30). در دورۀ پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار (سل‍ 1264-1313 ق/ 1848-1896 م)، بـا افـزایـش شمـار باشندگان تهران، رفته‌رفته باغها و کشتزارهای درون حصار شاه‌تهماسبی تخریب، و به محله‌های مسکونی بدل شد. در نقشۀ آگوست کرشیش از تهران که در 1275 ق/ 1859 م، به روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار به چاپ رسیده، سراسر باغها و کشتزارهایی که در نقشۀ برزین در شـرق محلـۀ عودلاجان جانمـایی شده، بـه محله‌هـای مسکونی بدل شده اسـت (نک‍ : همـان، 39). یکی از ایـن محله‌ها، محلۀ باغ امین است. چنین پیداست که این محله در سالهای نخستین دهۀ پادشاهی ناصرالدین شاه تخریب شده، و در آن خانه‌سازی انجام گرفته و به چنین نامی خوانده شده است. 
بنابر نقشۀ کرشیش، این محله از شمال به محلۀ نو در عودلاجان، از جنوب به محلۀ باغ پسته بیک در چاله‌میدان، از غرب به محلۀ سادات در عودلاجان و از شرق به دیوار حصار شاه‌تهماسبی تهران محدود بوده است (همان، 42). شاخص‌ترین بنایی که در نقشۀ کرشیش در محلۀ باغ امین جانمایی شده، خانه و باغ وزیرمختار فرانسه در مرز این محله و محلۀ نو است.که امروزه به نام خانه و موزۀ مدرس شهرت دارد. از دیگر بناهای شاخص محله در این نقشه، خانۀ حاجی حسنعلی خان و خانۀ امیر تومان است که اثری از آنها در نقشۀ نجم‌الملک از تهران که در سال 1309 ق/ 1892 م به چاپ رسیده است، دیده نمی‌شود. 
در نقشۀ نجم‌الملک که تغییرات و گسترش بافت شهری تهران پس از تخریب حصار شاه‌تهماسبی در 1284 ق در آن بازتاب دارد، در محلۀ عودلاجان تغییر کالبدی چندانی دیده نمی‌شد (معتمدی، 176). در این نقشه نام محلۀ باغ امین در محلۀ عودلاجان جانمایی نشده است. چنین می‌نماید که با گذشت زمان، این محله میان محله‌های سرتخت در عودلاجان و باغ پسته بیک در چاله‌میدان تقسیم شده است (نک‍ : اطلس، 77). 

مآخذ

اطلس تهران قدیم؛ معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، 1381 ش.

مریم ابراهیمی