بازرگانی، مدرسۀ عالی

بازرگانی، مدرسۀ عالی \madrese-ye ’ālī-ye bāzargānī\ (تأسیس: 1339 ش/ 1960 م)، مرکز آموزش عالی ویژۀ آموزش علوم اقتصادی و بازرگانی، واقع در عباس‌آباد، خیابان بخارست. 
توسعۀ تدریجی بازرگانی و صنعت در ایران در دهۀ 1340 ش نیاز به تربیت نیروی متخصص در داخل کشور داشت. به این منظور، وزارت آموزش‌وپرورش برای نخستین بار در 1335 ش با کمک صندوق مشترک ایران و آمریکا، آموزشگاهی ویژۀ بازرگانی در تهران تأسیس کرد. نخستین دورۀ آموزشی این آموزشگاه به‌صورت کلاسهای شبانه و ویژۀ آموزش امور اداری برای کارمندان وزارت آموزش‌وپرورش در اسفند 1336 تأسیس شد. سپس در اردیبهشت 1337، یک دورۀ آموزش انگلیسی، و در خرداد همان سال، یک دورۀ آموزش ماشین‌نویسی لاتین ویژۀ کارمندان وزارتخانه‌ها و مؤسسات ملی در این مرکز آموزشی افتتاح شد (جستار، 6-7). کلاسهای دورۀ شبانه به‌صورت دوره‌های 3 تا 9 ماهه تا دو دهه ادامه داشت (همان، 9). 
نخستین دورۀ آموزش روزانه در این مدرسه با پذیرش 13 دانشجوی دختر و 26 دانشجوی پسر در رشتۀ دبیری مدارس بازرگانی در تیر 1337 آغاز به کـار کرد. اساسنامه و برنامۀ آموزشی مدرسۀ عالی بازرگانی در بهمن 1339 به تصویب شورای عالی آموزش‌وپرورش رسید و دو وظیفۀ آموزشی برای مؤسسه تعریف شد: نخست، دورۀ لیسانس تربیت معلم برای تأمین دبیر در دورۀ دوم متوسطۀ مدارس بازرگانی کشور؛ و دوم، دورۀ لیسانس آموزش کادر متخصص برای مؤسسات اقتصادی و بازرگانی (همان، 7؛ «اساسنامه ... »، بش‍‌ ). 
فعالیتهای مدرسۀ عالی بازرگانی به‌زودی رو به گسترش نهاد. در سال تحصیلی 1338- 1339 ش، شمار دانشجویان آن به 72 تن (36 پسر و 36 دختر)، و در سال بعد به 57 دانشجو رسید. 39 تن از دانشجویان مدرسه در 1340 ش نخستین گروه دانش‌آموختگان دورۀ لیسانس مدرسه بودند (جستار، همانجا). این مرکز آموزشی در 1351 ش، بالغ‌بر 200‘1 دانش‌آموختۀ دورۀ لیسانس داشت ( اطلاعات ... ، 1351 ش، ص 324). 
در سال 1340 ش، مدرسۀ عالی بازرگانی به همراه هنرسرای عالی و دانشکدۀ صنعتی (سپس‌تر پلی‌تکنیک) در ساختمان متعلق به دبستان منوچهری جای داشتند. مدرسه از 1341 ش دارای ساختمان اختصاصی شد که در عباس‌آباد، خیابان بخارست قرار داشت (جستار، همانجا؛ نیز نک‍ : تحقیقات ... ، شم‍ 1، عنوان). 
در سال تحصیلی 1344-1345 ش، دورۀ لیسانس مدرسه از دورۀ سه‌ساله به چهارساله افزایش یافت و نظام آموزشی مدرسه نیز به‌صورت نظام معمول دانشگاه (نظام واحدی) درآمد. از آن پس، هر دانشجو برای دریافت مدرک لیسانس بایستی 140 واحد نظری و 40 واحد عملی را در طول 4 تا 6 سال با موفقیت می‌گذراند. هم‌زمان شمار پذیرفته‌شدگان دورۀ لیسانس نیز سالانه به 200 دانشجو افزایش یافت. داوطلبان با داشتن مدرک دیپلم متوسطه پس از شرکت و قبولی در امتحان ورودی وارد مدرسه می‌شدند. فارغ‌التحصیلان دورۀ لیسانس مدرسه می‌توانستند در دیگر مراکز دانشگاهی کشور دورۀ فوق‌لیسانس را بگذرانند (جستار، 7- 8). از 1347 ش افزون‌‌بر دورۀ روزانۀ لیسانس، شماری دانشجو برای دورۀ شبانه نیز پذیرفته شدند. در 1352 ش، مدرسۀ عالی بازرگانی پس از به‌دست‌آوردن موافقت سازمان امور اداری و استخدامی کشور، آموزش پیش و ضمن خدمت کلیۀ کارمندان دولت را بر عهده گرفت و به این منظور، دوره‌های استانداردهای مشخص را برگزار می‌کرد. از طریق این فعالیتها در سال تحصیلی 1353-1354 ش، شمار دانشجویان مدرسه به 500‘1 تن رسید (راهنما ... ، 1355 ش، ص 17- 18). 
ساختار آموزشی مدرسۀ عالی بازرگانی در 1350 ش بازبینی، و مقدمات تبدیل این مدرسۀ عالی به دانشگاه فراهم شد. برای تحصیلات در مدرسه دو دورۀ عمومی و تخصصی در نظر گرفته شد که هریک دو سال طول می‌کشید؛ آموزشهای تخصصی مربوط به رشته‌های مدیریت بازرگانی، حسابداری، و اقتصاد در دوسالۀ دوم تدریس می‌شد. همچنین کتابخانۀ مدرسه که از 1351 ش توسعه یافت، در زمان خود پاسخگوی نیازهای علمی مربوط به حوزۀ بازرگانی و اقتصادی بود ( اطلاعات، همانجا). در 1355 ش، مدرسه دارای گروههای علمی علوم پایه، حسابداری، بازاریابی و بازرگانی بین‌الملل، مدیریت، اقتصاد و گروه زبان بود (راهنما، 1355 ش، ص 39-44). 
مدرسۀ عالی بازرگانی به‌منظور تعامل دانش‌آموختگان این مؤسسه، کانون فارغ‌التحصیلان تشکیل داده بود (جستار، همانجا)؛ در کنار آن انتشاراتی داشت که چندین اثر دانشگاهی در زمینۀ اقتصاد و بازرگانی را به چاپ رسانده است. مدرسه به‌مانند دیگر مراکز آموزش عالی امکانات ورزشی و خدماتی برای دانشجویان فراهم آورده بود ( اطلاعات، 1351 ش، ص 325). 
دفتر طرح و برنامه‌ریزی مدرسۀ عالی بازرگانی از 1351 ش، نشریه‌ای علمی را به نام تحقیقات بازرگانی منتشر می‌کرد (همان، 1352 ش، ص 121). دانشجویان مدرسۀ عالی بازرگانی نیز نشریه‌ای به نام جستار (انتشار: از مهر 1346) منتشر می‌کردند که مقالاتی که دانشجویان تألیف یا ترجمه می‌کردند، در آن به چاپ می‌رسید. 
مدرسۀ عالی بازرگانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با ادغام چند مؤسسۀ آموزش عالی دیگر به‌صورت دانشکـدۀ مدیریـت و حسـابداری، به مجموعۀ دانشگـاه علامۀ طباطبایی پیوست و به کار خود ادامه داد. 

مآخذ

«اساسنامۀ مدرسۀ عالی بازرگانی»، صلح (مل‍ )؛ اطلاعات سالانه، تهران، 1351 و 1352 ش؛ تحقیقات بازرگانی، نشریۀ مدرسۀ عالی بازرگانی، زیر نظر محمد کاوسیان، تهران، 1351 ش، شم‍ 1؛ جسـتـار، مجمـوعـه‌مقـالات اقتصـادی، اجتمـاعی و هنـری دانشجویـان مدرسۀ عـالی بازرگـانی، 1346 ش، شم‍ 1؛ راهنمـای مدرسۀ عالی بازرگانی، تهران، 1354-1355 ش؛ نیز:

Solh, www.solh.ir/ regulation/ 6/ 11 (acc. Feb. 19, 2025).
مسعود تاره