بابا طاهر، هتل

بابا طاهر، هتل \hotel-e bābā tāher\، (هتل مرمر سابق)، ساختمانی به‌جامانده از دهۀ 1330 ش، بالاتر از میدان فردوسی در خیابان سپهبد قرنی (فیشرآباد سابق)، تقاطع خیابان کامل. 

از تاریخ دقیق ساخت و افتتاح بنا، معمار طراح و سازنده، و مالک اولیۀ آن اطلاعی دقیق یافت نشده است. زمان تقریبی ساخت و افتتاح آن سالهای پایانی دهۀ 1330 ش است؛ چنان‌که به‌احتمال، نخستین بار در «نقشۀ کامل تهران»، چاپ فروردین 1340، جانمایی شده و نامش در فهرست راهنمای نقشه نیز آمده است (نک‍ : تهران‌نگاری، 248، 249). گفتـه می‌شـود طراحـان ایـن هتـلْ گروهـی ایتالیایی بوده‌اند؛ همچنین، اگرچه با سرمایۀ شخصی احداث و راه‌اندازی شد، گویا پس از مدتی مالکیت آن به بخش دولتی واگذار شده بود و تا سالهای پایانی دهۀ 1380 ش به همین صورت باقی ماند. در این زمان با فروش هتل به شهرام شیروانی، مالک هتل بابا طاهر همدان، نام این هتل نیز به بابا طاهر تغییر کرد (اسماعیلی، 59). براساس تصاویر تاریخی موجود از بنا در فضای مجازی، در طی چند دهه که از عمر بنا می‌گذرد، به‌ویژه در نمای آن، تغییراتی پدید آمده است. 
طرح اولیۀ هتلْ بنایی شش‌طبقه با نمایی شیشه‌ای بود که از ترکیب قابهای سنگی سفید و نوارهای افقی سرتاسری از جنس نوعی سنگ سبزرنگ، کشیدگی افقی بنا را برجسته می‌کرد. طبقۀ همکف و یکم در امتداد هم بودند؛ اما باقی حجم بنا در طبقات بالاتر به سمت خیابان پیش‌آمدگی داشت. در طبقات همکف و اول تیغه‌هایی عمودی به‌شکل لچک که در فاصله‌های یکسان قرار گرفته بودند، تا زیر کنسول طبقۀ دوم بیرون زده و دست‌کم به‌لحاظ بصری، طبقات بالایی بر این تیغه‌ها استوار بـود. نمای طبقات دوم تا پنجم یکسان، و شامل پنجره‌هایی بود که در قابهایی با کشیدگی افقی از جنس نوعی سنگ سفیدرنگ قرار داشت و یک‌درمیان با نمایی شیشه‌ای ترکیب می‌شد. نبش روبه‌خیابانِ بنا گرد شده بود و نمای شیشه‌ای آن منظره‌ای ویژه از خیابان فیشرآباد برای ساکنان اتاقها ایجاد می‌کرد. بر بام ساختمان در محل جان‌پناه، ردیفی از تیغه‌های عمود بر نما قرار داشت که صفحه‌ای افقی روی آنها قرار می‌گرفت و در لبۀ بالایی، نمای ساختمان را قاب‌بندی می‌کرد (رستم‌زادۀ فرد). 
گویا نخستین بار در دهۀ 1370 ش نما را تغییر دادند. کنج منحنی ساختمان جایش را به دیواری منحنی داد که پنجرۀ کوچکی در میانه‌اش قرار داشت. پشت‌بام هتل که پیش از این فضایی سرباز بود، مسقف شد و مابین تیغه‌های قرارگرفته بر پشت‌بام دیوارکشی انجام شد. در دهۀ 1380 ش، نما به‌طورکامل تغییر کرد و ساختمـان با ترکیبی از شیشه‌های رفلکس و ورقهای آلومینیمی پوشانده شد (همو). 
به‌رغم تغییرات نما، توزیع کارکردها در طبقات تغییر چندانی نکرده، و تنها تغییراتی در طراحی داخلی ایجاد شده است. طبقات دوم تا پنجم به واحدهای مسکونی اختصاص دارد. در طبقۀ همکفْ لابی، رستوران و بخشهای خدماتی، و در طبقۀ یکم، تالار مراسم و دفتر مدیریت هتل قرار گرفته است. طبقۀ یکم در امتداد نمای غربی کمی عقب نشسته است و فضای پدیدآمده از این عقب‌نشینی لابی را به اتاق مدیریت، و رستوران را به تالار مراسم در طبقۀ اول مرتبط می‌کند (اسماعیلی، 61، 62). زیرزمین هتل افزون‌بر بخشهای تأسیساتی و خدماتی، تالاری بزرگ دارد که رستوران دیگری در آن بر پا بوده است. در دهۀ 1350 ش، این تالار افزون‌بر غذاخوری، محل اجرای موسیقی زنده نیز بود. گروه اسکورپیو (عقرب)، اولین گروه موسیقی راک در ایران، نخستین اجراهایشان را در این تالار به صحنه بردند (نبوی، 166، 167).
پیش از انقلاب اسلامی، فضاهای عمومی هتل مرمر محل گردهمایی بسیاری از نویسندگان و هنرمندان بود. مسعود برزین، از روزنامه‌نگاران فعال در آن دوره، لابی هتل مرمر را در کنار مکانهای دیگری چون کافۀ فردوسی، محل تجمع و تبادل نظر نویسندگان و روشن‌فکران معرفی کرده است (ص 138). برخی گروههای سیاسی رسمی نیز جلساتشان را در هتل مرمر برگزار می‌کردند؛ برای نمونه، محمد باهری، از سیاست‌مداران دورۀ پهلوی، در دوران نخست‌وزیری امیرعباس هویدا، به‌همراه جمعی از دانشگاهیان، نمایندگان مجلس و روزنامه‌نگاران در این هتل جلساتی به‌منظور بحث دربارۀ اصلاح اساسنامۀ حزب رستاخیز برگزار می‌کرد که به‌سبب تشکیل جلسات آغازین آن در این مکان، به گروه هتل مرمر شهرت یافت (واحدی، 260). شماری از نویسندگان شناخته‌شده در خاطراتشـان به هتل مرمر، به‌ویژه بار هتل اشاره کرده‌اند که به بار شاغلام، نام متصدی بار، شهرت داشت. برای مثال، عباس پهلوان، سردبیر مجلۀ فردوسی، «بار مرمر» را پاتوق خود و همکارانش وصف کرد که به‌تدریج بسیاری دیگر از شاعران، نویسندگان و هنرمندان نیز به آنجا می‌رفتند. او همچنان شاغلام را جوانی خنده‌رو و گرم توصیف کرده است که گرداگرد محل ایستادنش، میزی به‌شکل لوزی و پشت این میز، صندلیهای پایه‌بلند قرار داشت و از همانجا به مشتریان رسیدگی می‌کرد (ص 396). 
چنین می‌نماید بار هتل مرمر برای گردشگران خارجی که به تهران سفر می‌کردند نیز شناخته‌شده بود. این بار یکی از تفریحگاههای شبانه و مدرن تهران معرفی شده که هفته‌ای یک بار خاویار در آن سرو می‌شده است (فُدُر، 138). 
مسعود بهنود، روزنامه‌نگار، در خاطراتش از حضور کسانی چون غلامحسین ساعدی، هوشنگ ایرانی و اکبر مشکین در شب‌نشینیهای هتل مرمر یاد کرده است (ص 672). نادر ابراهیمی نیز اشاره کرده است که یکی از پاتوقهای «گروه طرفه» هتل مرمر بود؛ گروه نوگرای ادبی که نویسندگان و شاعرانی چون بهرام بیضایی، محمدعلی سپانلو، و احمدرضا احمدی از اعضایش بودند (ص ۴۳؛ مشفق، 1/ 464). حضور مداوم چنین افرادی هتل مرمر را به یکی از پاتوقهای اصلی اهالی ادب و هنر در دهۀ 1350 ش تبدیل کرده بود. 

مآخذ

ابراهیمی، نادر، «غوطه‌خوردنی غریب در داستان <گفت‌وگو با یوسف علیخانی>»، ادبیات داستانی، تهران، 1376 ش، شم‍ 43؛ اسمـاعیلی بـازارده، محبوبه، طراحی فضاهـای داخلی هتل بابا طاهر، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد معماری داخلی، دانشگاه هنر، تهران، 1391 ش؛ برزین، مسعود، «تاریخ شفاهی مطبوعات ایران (7) <گفت‌وگو>»، بخارا، 1381 ش، شم‍ 25؛ بـهنود، مسعود، «پهلـوانی که گریستن می‌دانست <در سوگ غلامحسین ساعدی>»، بخارا، تهران، 1390 ش، شم‍ 80؛ پهلوان، عباس، «خاطراتی از دوران مجلۀ فردوسی: بازی با نارنجک»، ایران‌نامه، تورنتو، 1377 ش، شم‍ 62، 63؛ تهران‌نگاری؛ مشفق، مجید، شاعران تهران از آغاز تا امروز، تهران، 1377 ش؛ نبوی، ابراهیم، آوازهای زیرزمین، لندن، ۱۳۹۲ ش؛ واحدی، ن.، «بدرود با مشاهیری که رفتند: دکتر محمد باهری»، ره‌آورد، لس‌آنجلس، 1387 ش، شم‍ 82؛ نیز:

Fodor, E. and W. Curtis, Islamic Asia: Iran-Afghanistan- Pakistan, New York, 1974.
سارا رستم‌زادۀ فرد