بابا صفرعلی، چهارراه

بابا صفرعلی، چهارراه ‌\ča(ā)hār-rāh-e bābā safar-alī\، گذرگاهی واقع در محدودۀ «تابع محلۀ بازار» تهران عهد ناصری.
برپایۀ نقشۀ نجم‌الدوله از تهران عهد ناصری که در 1309 ق/ 1892 م به چاپ رسیده، چهارراه بابا صفرعلی در شمال اراضی چهارده معصوم، و در محدوده‌ای میان محلۀ بیرون دروازه نو و کوچه‌های بیرون دروازه نو جـانمـایی شـده اسـت (نک‍ : اطلـس ... ، 84-85، 90-91). همان‌گونه‌که از نام محله و کوچه‌های بیرون دروازه نو برمی‌آید، این بخش از شهر تهران تا پیش از تخریب حصار شاه‌تهماسبی در 1284 ق، بیرون از حصار تهران جا داشته است. چهارراه بابا صفرعلی برپایۀ نقشۀ نجم‌الدوله، در ضلع جنوبی حصار پیشین واقع بوده است. چهارراه بابا صفرعلی را راسته‌بازاری در بر گرفته است که از جنوب به شمال امتداد دارد. این چهارراه از جانب شمال به کوچۀ کردها که تا بازارچۀ حاجی آقا محسن پیش می‌رود، از شرق به دیگر کوچۀ کردها، از جنوب به کوچه‌ای بی‌نام (نام کنونی: احمد آقداشی) که تا یخچال حاجی باقر می‌رسد، و از غرب به کوچه‌ای بی‌نام (نام کنونی: حیدر چوبدار) که خود به تقاطع شمالی ـ جنوبی دیگری می‌رسد (نام کنونی این تقاطع: محسن قاصدیان)، محدود است (نک‍ : همانجاها).
اینکه بابا صفرعلی چه کسی بوده است بر ما معلوم نیست؛ تنها می‌دانیم که وی در زمرۀ صاحب‌منصبان عهد ناصری و درباریان نبوده و گویا از بازاریهای ملاک و مشهور عهد ناصری بوده که در جنوب بازار، خانه و کوچه‌ای به نام او نام‌گذاری شده است.
با تطبیق نقشۀ نجم‌الدوله از دارالخلافۀ عهد ناصری و نقشۀ کنونی شهر تهران درمی‌یابیم که تغییری در محدودۀ موردنظر، یعنی چهارراه بابا صفرعلی، به وجود نیامده، و آرایش کوچه‌ها به همان شکل بر جا مانده است. چهارراه بابا صفرعلی بنابر نقشۀ منطقۀ 12 شهرداری، از شمال به خیابان مولوی و از جنوب به خیابان هرندی (غار پیشین) محدود است (نک‍ : نقشه ... ). 

مآخذ

اطلس تهران قدیم؛ مرادخانی، امیرحسین، تحقیقات میدانی؛ نقشـۀ راهنمـای منطقـۀ 12 تهران، گیتاشنـاسی، تهـران 1393 ش، شم‍ 312.

امیرحسین مرادخانی