اورژانس تهران

اورژانس تهران \ū(o)ržāns-e tehrān\، سازمانی دولتی و زیرمجموعه‌ای از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که وظیفۀ سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، نظارت و هماهنگی، مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی و خدمات انتقالی مصدومان و مجروحان (آمبولانسی) را عهده‌دار است. 
این سازمان مدیریت عملیات ملی فوریتهای پزشکی و همچنین مسئولیت مدیریت حوادث و بحرانهای حوزۀ سلامـت در تمـامی مقـاطع ــ از پیشگیـری، پیش‌بینـی، آماده‌سازی و مقابله، تا بازیابی بعد از حوادث ــ را بر عهده دارد («درباره ... »، npn.). امروزه (1401 ش)، ساختمان اداری مرکزی سازمان اورژانس تهران در محلۀ ایرانشهر، خیابان علی‌اکبر دهخدا واقع شده است.
پیش از برپایی اورژانس تهران، برای جلوگیری از تأخیر در رساندن خدمات درمانی و پزشکی به مصدومان نـاشی از حوادث، در 1347 ش، مرکزی به نـام «شبکـۀ بی‌سیم»، میان مراکز درمانی در تهران برقرار گردید و در هر حادثه در هر نقطه از شهر تهران، آمبولانسهای مجهز، برای درمان و انتقال مصدومان به مراکز درمانی اعزام می‌شدند. شمارۀ تلفنهای 69000، 23000 و 765000 به خدمت‌رسانی برای درمانهای فوری اختصاص داشت و شمارۀ تماس 94444 مختص مسمومان بود. در آن زمان، مراکز مجهز به بی‌سیم عبارت بودند از: اورژانس شمارۀ یک (بهداری تهران و 10 شعبۀ فرعی در بیمارستانهای لقمان‌الدوله، لولاگر، شمارۀ یک <شهرداری پیشین>، کودکان اخوان، شفا یحیاییان، بخش مسمومان بیمارستان لقمان‌الدوله، مراکز بهداشتی و درمانی نازی‌آباد، اورژانس شمارۀ دو بهداری تهران و اورژانس شمارۀ سه بهداری تهران («شبکه ... »، 29). 
پیشینۀ تأسیس سامانۀ فوریتهای پزشکی و مجموعه‌ای به نام سازمان ملی اورژانس کشور در 1354 ش به زمان بروز حادثۀ ریزش سقف سالن فرودگاه مهرآباد در 14 آذر ۱۳۵۳ بازمی‏گردد که منجر به مرگ 16 تن و مجروح‌شدن شماری دیگر شد، و سامانۀ کافی برای امدادرسانی و انتقال مجروحان به بیمارستان وجود نداشت. پس از این حادثه، با دستور مسئولان وقت 4 پزشک متخصص برای گذراندن دورۀ طب اورژانس به ایالت تگزاس آمریکا اعزام شدند و پس از ۶ ماه ارزیابی سامانۀ اورژانس آمریکا، و رایزنی با متخصصان آن کشور، مقدمات راه‌اندازی سامانه‌ای مشابه در ایران فراهم شد. این گروه به همراه دو مربی توانمند در زمینۀ آموزش فوریتهای پزشکی به نامهای جیم پترسن و ماکس به ایران بازگشتند؛ پترسن چند سال پس از آن، برای ادامۀ کار در ایران ماند و نقش ارزشمند و برجسته‌ای در شکل‌گیری سازمان اورژانس ایفا کرد (دلبری، 6-7). 
این گروه ابتدا با فراخوان دعوت به همکاری، از افراد علاقه‌مند با مدرک دیپلم و برگزاری آزمون ورودی، نفرات برگزیده را پس از گذراندن یک دورۀ فشردۀ آموزشی شش‌ماهه، با عنوان تکنسین فوریتهای پزشکی به کار دعوت کردند؛ بدین ترتیب، سامانۀ فوریتهای پزشکی کشور در ۱۳۵۴ ش باعنوان مرکز اطلاعات اورژانس به‌طور رسمی راه‌اندازی شد (همانجا) و ایران به‌عنوان چهارمین کشور دارندۀ خدمات پیش‌بیمارستانی پس از آمریکا، کانادا و استرالیا در جهان شناخته شد. جالب اینکه سامانۀ اورژانس پیش‌بیمارستانی در ایران با درنظرگرفتن نقاط ضعف و کاستیهای موجود در اورژانس آمریکا، و اصلاح و رفع آنها، از کارآیی و کیفیتی به‌مراتب بهتر از سامانۀ نوپای اولیۀ آمریکا برخوردار بود (همانجا).
در آن زمان، شمارۀ تلفن سه‌رقمی 123 برای تماس با اورژانس اختصاص داده شد. مرکز اطلاعات اورژانس کار خود را با ۳۰ تکنسین فوریتهای پزشکی و ۲۰ دستگاه آمبولانس ماژولر، تحت عنوان اورژانس ۱۲۳، در تهـران آغاز کرد؛ سپس، با آموزش نیروهای بومی شهرهای دیگر کشور و تربیت نیروی انسانی لازم، اورژانس پیش‌بیمارستانی با شمارۀ تماس 115 در سراسر کشور راه‌اندازی شد. همچنین، نخستین ستاد تخلیۀ مجروحان در فرودگاههای کشور نیز در همان زمان راه‌اندازی گردید (همانجا). 
با افزایش جمعیت، اورژانس تهران نیز امکانات و تجهیزات خود را افزایش داد و در جهت گسترش ارائۀ خدمات فوریتهای پزشکی در سراسر کشور گام برداشت؛ چنان‌که امروزه (1401 ش)، تهران 220 پایگاه اورژانس، 4 دستگاه اتوبوس آمبولانس، یک فروند هواپیما، یک فروند هلی‌کوپتر و 180 موتورلانس در اختیار دارد (جعفری). 

مآخذ

«دربارۀ ما»، سازمان اورژانس کشور (مل‍ )؛ جعفری، شیوا، تحقیقات میدانی؛ دلبری، علی، تاریخچۀ اورژانس و فوریتهای پزشکی، تهران، 1394 ش؛ «شبکۀ درمان فوری تهران آغاز به کار کرد»، اطلاعات، تهران، 1347 ش؛ نیز: 

115, www.115.ir (acc. Feb. 15, 2023).
شیوا جعفری